SBS verdrijft de oude romantiek van het kunstijs

Marathonschaatsen op natuurijs is een sport voor avonturiers die heroïsche gevechten aangaan. Op kunstijs glijdt de marathon steeds vaker af naar een gelikte show....

Het is zeventien graden boven nul als wereldkampioene lichte skiff Marit van Eupen zaterdagavond op de Jaap Edenbaan in Amsterdam het startschot lost voor de vierde marathon om de Essent Cup. De machines maken overuren om het ijs glijdend te houden. ‘Zacht ijs betekent werkijs’, zegt Frans Overdevest. ‘Het kan wel eens op een massasprint uitdraaien.’

Overdevest is de patriarch onder de ploegleiders. De 58-jarige Lissenaar is aan zijn 21ste seizoen bezig. Hij werd in 1985 in de sport geduwd door Egbert van ’t Oever en stond aan de wieg van de opkomst van ploegen. ‘Dat was een vloek in die tijd. Marathonschaatsen was een sport van man tegen man. Een sport van boerenzonen die hun kielen uittrokken en de schaatsen onderbonden om eens flink te raggen. De ander het snot voor de ogen rijden was het mooiste dat er bestond.’

Natuurlijk was de entree van ploegen niet tegen te houden. Er werd in die tijd overigens al betaald. Eind jaren zeventig waren Rien van Roon en Dries van Wijhe met 5000 gulden de best betaalde marathonschaatsers. Overdevest beschikte in zijn topjaren als ploegleider van Klerks over een budget van 250 duizend gulden. Daarvoor kon hij toprijders als Yep Kramer, Richard van Kempen, Arnold Stam en Piet Kleine aantrekken. ‘Dat waren jongens die naast het schaatsen nog dertig, veertig uur per week werkten.’

Overdevest won met zijn ploeg alles wat hij wilde. Van Kempen behaalde 47 overwinningen op kunstijs, Kramer 28, Stam 18 en Kleine 13. ‘Toch gaf ik nooit stalorders. De jongens waren vrij om te doen en laten wat ze wilden. Er bestond slechts één regel: ze mochten niet tegen elkaar rijden.’ De concurrentie zat niet stil en er ontstond een wildgroei aan ploegen. ‘Het werd een bende met ploegen van twee, drie, vier en soms zes of zeven man. Chaotisch maar wel leuk en vermakelijk.’

Onder de invloed van het geld verdween de charme van het marathonschaatsen langzaam. Sponsors eisten overwinningen of anders zendtijd op televisie. Met de entree dit seizoen van SBS, die alle zestien wedstrijden om de Essent Cup live uitzendt, glijdt het marathonschaatsen op kunstijs af naar een gelikte show.

‘Alle ploegen’, zegt oud-rijder Lammert Huitema, ‘bestaan uit een sprinter, een aanvaller en twee knechten. Het geld regeert. Marathonschaatsen wordt wielrennen. Wie stalorders negeert, wordt ontslagen.’ Huitema vindt dat de bond een verkeerde weg is ingeslagen. ‘SBS is de baas in de marathon. Die wil dat er volgend seizoen in de topcompetitie slechts twaalf ploegen van vier man rijden. Alle ploegleiders en rijders zijn voor veertien tot zestien ploegen omdat het peloton met 48 man wel erg klein wordt, maar onder druk gaan ze toch maar akkoord met twaalf.’

Voor Huitema, die 29 keer won op kunstijs, is SBS een soort Paard van Troje. ‘SBS zaagt aan de fundamenten van de sport. Het wil van marathonschaatsen een tweede darts maken. Ze hebben een driejarig contract getekend, maar wat gebeurt er als ze die overeenkomst niet verlengen? Moeten we dan weer onderop beginnen, zijn we dan weer terug bij af?’

Peter de Vries ligt daar niet wakker van. De 39-jarige Fries, die al 22 jaar meerijdt in het peloton, telt zijn zegeningen. ‘De budgetten van de ploegen zullen flink omhoog gaan. De helft van alle rijders is al beroeps, de overigen werken nog halve dagen maar zullen weldra volgen.’ Topploegen als TNT (Angenent) en Nefit (Hulzebosch) werken met een begroting van een half miljoen euro. Angenent, de winnaar van de laatste Elfstedentocht, is de best betaalde rijder in het peloton met een inkomen van rond de honderdduizend euro.

Overdevest heeft de ontwikkelingen van dichtbij gevolgd. Hij is nog steeds gek van het marathonschaatsen, maar beseft dat de romantiek er op kunstijs vanaf is. ‘De weken in buitenland op natuurijs zijn voor mij de mooiste van het jaar. Daar wordt nog man tegen man geschaatst en geldt de wet van de sterkste.’

In Amsterdam krijgt Overdevest zaterdagavond gelijk. De vierde wedstrijd draait na een eentonig verloop uit op een massasprint waarin Jan Maarten Heideman dankzij het werk van zijn ploeggenoten Baars, Borst en De Vries zijn schaats als eerste over de meet duwt en zijn 64ste zege op kunstijs opstrijkt. ‘Heideman was goed, dus reden we volle bak voor hem’, verklaart Baars. Kan het simpeler in het wielrennen, sorry marathonschaatsen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden