PROFIEL

's Werelds snelste is voor eeuwig besmet

Hij kan zondag Usain Bolt verslaan op de 100 meter. De voorbije twee jaar was geen atleet sneller. Alleen dat dopingverleden van Gatlin. Verdient hij als kampioen onze bewondering?

Justin Gatlin.Beeld Sports Illustrated/Getty Images

De belangrijkste uitdager van Usain Bolt bij de WK atletiek in Peking is niet alleen de snelste man van de afgelopen twee jaar. Hij is mogelijk ook de grootste bedrieger. De scepsis over de prestaties van Justin Gatlin, de olympisch kampioen 100 meter van 2004 en wereldkampioen 100 en 200 meter van 2005, is enorm.

Bewegingswetenschapper Ross Tucker vat de redenen in een handzame zin samen. 'Hij is een betrapte dopinggebruiker, die uitblinkt in een klassieke dopingdiscipline en bovendien harder loopt dan hij deed in zijn gedrogeerde periode.'

Gatlin zat twee schorsingen uit: van twaalf maanden (2001-2002) en vier jaar (2006-2010). Hij staat vijfde op de eeuwige ranglijst van tien snelste mannen: van die groep zijn er zeven gepakt op verboden middelen. Zijn persoonlijke record bracht hij dit jaar op 9,74, een fractie sneller dan de geschrapte 9,77 die hij negen jaar geleden liep, kort voordat hij positief werd bevonden op testosteron.

Late piek

Zijn hoge leeftijd, 33, maakt zijn de prestaties nog ongewoner. Sinds zijn terugkeer op de baan, in 2010, is hij elk jaar sneller geworden op de 100 en 200 meter. Sprinters pieken doorgaans op jonge leeftijd. Wereldrecordhouder Bolt was 22 jaar, Yohan Blake eveneens, Asafa Powell 25 jaar en Tyson Gay relatief oud met 27.

Met elke toptijd lijkt de weerzin die Gatlin oproept te groeien. Hij is persona non grata bij wedstrijden in Groot-Brittannië. Na de kritiek op zijn nominatie voor atleet van het jaar, als snelste man van 2014, besloot de IAAF geschorste atleten voortaan uit te sluiten van de verkiezing. Zelfs als hij Bolt zondagmiddag verslaat in een nieuw wereldrecord kan Gatlin fluiten naar de eretitel.

Gatlin ondergaat zijn situatie met een mengeling van verbazing en ergernis. Maar soms laat hij doorschemeren hoe bevreemdend die collectieve afkeer is. In 2004, toen hij favoriet Powell versloeg in de olympische finale, stond hij bekend als het vriendelijke, welbespraakt gezicht van de sprint. Zijn eerste schorsing werd veelal genuanceerd behandeld. Hij testte als student positief op amfetamine, een bestanddeel van het medicijn dat hij sinds zijn kindertijd nam tegen concentratiestoornis ADHD.

Zijn schorsing werd vanwege die medische geschiedenis teruggebracht van twee tot een jaar. Hij was zelfs helemaal niet geschorst als zijn arts een toestemmingsattest voor hem had aangevraagd, denkt Herman Ram van de Dopingautoriteit.

Die nuance gaat veelal verloren sinds zijn tweede schorsing, wegens testosteron. Volgens Gatlin testte hij buiten zijn schuld positief. Een masseur zou in het geniep een crème met de steroïde op zijn benen hebben gesmeerd, met de bedoeling Gatlins beruchte coach Trevor Graham een hak te zetten. Graham, die eerder ook Marion Jones trainde, werd in 2008 voor het leven geschorst wegens zijn aandeel in de positieve testen van tal van Amerikaanse topsprinters.

Wist Gatlin dat hij verboden middelen kreeg toegediend? Liet zijn trainer hem buiten zijn weten met verboden middelen behandelen? Of handelde de masseur inderdaad uit wrok?

Beeld belga

Leugens

De leugens van andere betrapte topsprinters maken het lastig de Amerikaan op zijn woord te geloven. Maar onlangs zei hij tegen Sports Illustrated: 'Ik ben helemaal nooit een steroïdengebruiker geweest, tenminste geen bewust gebruikende. Er was één incident. Die situatie was niet mijn schuld. Ik ben nooit betrokken geweest bij wat mensen omschrijven als lange termijn steroïdengebruik.'

Over zijn schorsing vanwege het innemen van ADHD-medicijn zonder attest zei hij: 'Daarom sta ik nu te boek als een tweevoudige gedrogeerde? Daar snap ik helemaal niets van.'

Het kost de controversiële sprinter helemaal moeite zijn ergernis te maskeren als hij wordt geconfronteerd met een recent Noors onderzoek naar het effect van steroïden op muizen. Daaruit blijkt dat verboden middelen na gebruik nog jarenlang de spieren kunnen versterken. De vraag aan Gatlin luidt sindsdien: verklaart dat wellicht je huidige toptijden?

De sprinter probeert meestal via wedervragen aan te tonen dat de redenering te simplistisch is. Wat zegt de muizentest over mensen? Waarom liep hij in 2010, net na zijn schorsing, niet meteen 9,74? Helpen die steroïden nu meer dan toen? Worden die muizen ook oneindig lang sterker?

Gatlin in Sports Illustrated: 'Er komt maar geen eind aan. Ik heb mijn straf uitgezeten. Nu ben ik hier en nog steeds word ik gestraft voor iets wat me tien jaar geleden is overkomen.'

Andere verklaringen

Er zijn andere verklaringen dan doping mogelijk voor de toptijden van Gatlin. Hij is weliswaar 33, maar zijn lichaam heeft niet al die tijd aan topsport gedaan. De slijtage is door de schorsing mogelijk minder dan wanneer hij tussen 2006 en 2010 had meegedraaid in de Diamond League.

'Zijn lichaam heeft minder kilometers gemaakt, minder klappen gekregen', zegt Rana Reider, de Amerikaanse sprintcoach in Nederlandse dienst. Reider wijst erop dat veel sprinters tegenwoordig lange carrières hebben. 'We begrijpen steeds beter wat ze nodig hebben in termen van fysiotherapie, trainingsbelasting en jaaropbouw. Dat maakt een enorm verschil.'

Daarnaast is Gatlin 11 kilo lichter dan in zijn eerdere topperiode. Hij let op zijn voeding, hij traint serieus onder leiding van zijn coach Dennis Mitchell (als sprinter eveneens veroordeeld wegens doping) en hij benut het zeldzame talent dat atletiekcoaches in hem herkennen.

Sprintbondscoach Wigert Thunnissen roemt zijn looptechniek. Hij beweegt volgens de leer van de Amerikaanse sprintgoeroe Ralph Mann: romp voorover, alle actie vanuit de heupen, de knieën hoog, korte strekking tijdens de afzet, snel kaatsend grondcontact. 'Zijn startactie is volgens het boekje. Ik denk dat hij beter is dan het model', zegt Thunnissen.

Reider deelt die mening. 'Er is geen betere starter. Ik kijk altijd vanaf de voeten omhoog. Zijn voeten bewegen niet als ze de grond raken. Ze zijn stijf. Zijn heupen staan er recht boven. Alle beweging is voorwaarts gericht. Er gaat geen energie verloren.'

Lyrisch

De Amerikaan is lyrisch over de atleet, zonder zich te willen mengen in discussies over doping. Tegenwoordig wordt vaak vergeten dat Gatlin al op jonge leeftijd gold als een enorme belofte, zegt hij. Het is niet de enige overeenkomst met Bolt. Gatlin houdt, net als de flamboyante Jamaicaan, van het wereldtoneel.

De coach: 'Als ik terugdenk aan hem als 17-jarige scholier: hij was een van de meest getalenteerde atleten ooit. Hij had aanleg voor de horden, voor de sprint, zelfs de 400 meter. Hij deed als universiteitsatleet dingen die weinigen hem hebben nagedaan. Hij heeft altijd veel potentie gehad.'

Zal die visie gehoor vinden als Gatlin in minder dan 10 seconden afrekent met Bolt, nota bene in het stadion waar de Jamaicaan tijdens de Zomerspelen van 2008 zijn triomftocht begon? Het valt te betwijfelen. De beste sprinter aller tijden blijft hij misschien wel voor, maar nooit zal hij zijn reputatie te snel af zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden