Russen verontschuldigen zich niet: 'Aanvallen van het westen'

Vrijdag bleek uit het WADA-rapport van onderzoeker McLaren dat de Russische dopingfraude nog groter is dan verwacht. Duizend atleten profiteerden van het staatsysteem. Moskou spreekt van een 'complot'.

'Zo'n verhaal doet het goed onder de Russische bevolking, die zich weggezet voelt door Amerika en Europa sinds de verloren Koude Oorlog.' Beeld EPA

Het is avond en Grigori Rodtsjenkov heeft net te horen gekregen dat hij urinemonsters op moet sturen naar het wereldantidopingagentschap (WADA). De monsters, afkomstig van Russische sporters, zijn niet naar wens van de directeur van het Russische antidopinglaboratorium. Rodtsjenkov opent een pak Nescafékoffie en begint de korrels met de urine te mengen.

Het is slechts een detail uit het nieuwe hoofdstuk in het Russische dopingschandaal, vrijdag gepubliceerd door het wereldantidopingagentschap. Onderzoeker Richard McLaren komt daarin tot dezelfde conclusie als eerdere rapporten in het afgelopen jaar: het bedrog is nóg groter en grimmiger dan eerder aangetoond. Nu ook met wetenschappelijk bewijs, stelt hij.

Meer dan duizend Russische sporters profiteerden van staatsdoping tussen 2011 en 2015, staat in het rapport van McLaren. De sporters kwamen uit zeker dertig sporten. Onder hen bevinden zich weer nieuwe, olympische medaillewinnaars, net als in de vorige rapporten. Hun urinemonsters werden weggemoffeld en gemanipuleerd door controleurs - in opdracht van het Russische ministerie van Sport.

Thriller

Het is het jaar van de Russische dopingschandalen. Vier rapporten publiceerde het WADA in de afgelopen twaalf maanden. Zet je de rapporten op een rij, dan heb je een thriller die niets overlaat van de geloofwaardigheid van de Russische sport. Als de beschuldigingen kloppen tenminste - de Russische autoriteiten blijven ontkennen dat er sprake is geweest van structureel dopinggebruik, noch van inmenging van de staat.

In de rapporten komen dopingcontroleurs voorbij die in het holst van de nacht vuile urine een laboratorium uitsmokkelen via een gat in de muur. Bij de zwembaden blijken hele apotheken en laboratoria aanwezig voor de zwemmers. Agenten van de Russische veiligheidsdienst zorgen dat het bedrog niet op straat komt te liggen. Tientallen medaillewinnaars vallen van hun voetstuk.

'Het is onmogelijk om erachter te komen hoe diep dit complot is, en hoe lang geleden het begonnen is', zei Richard McLaren, auteur van het laatste rapport, vrijdag in Londen. 'Coaches en sporters hebben een oneerlijke wedstrijd gespeeld. Sportfans en toeschouwers zijn bedrogen.'

Het bedrog is zo groot dat olympische geschiedenis herschreven wordt. Hertesten tonen vals spel aan tijdens de Zomerspelen van Beijing 2008 en Londen 2012. Meer dan 75 sporters zijn alsnog betrapt, zeker 40 van hen wonnen medailles en komen vooral uit Rusland en Oost-Europa. Plakken worden ingenomen in het ene land en weer uitgedeeld in het andere land. Sporters komen er opeens achter dat ze acht jaar geleden niet als zesde eindigden, maar als derde, en plots olympisch medaillewinaar zijn.

De Winterspelen in Sotsji lijken ook nieuwe medaillewinnaars te krijgen. McLaren stelt dat de stalen van twaalf Russische medaillewinnaars in Sotsji zijn vervalst.

In Rusland klinkt het hele jaar al verontwaardiging, ook vrijdag weer. Waarom nou weer een onderzoek dat zich alleen richt op doping in Rusland? Hebben we niet genoeg veranderingen doorgevoerd dit jaar?

De zilveren medaille van de Russische bokser Misha Aloian werd afgenomen na een positieve dopingtest op de Olympische Spelen van 2016 in Rio. Beeld EPA

Oude garde

Rusland voelt zich onevenredig zwaar gestraft. Het land kreeg de zwaarste dopingstraffen uit de olympische geschiedenis. Russische atleten en gewichtheffers mochten niet naar Rio, betrapt of niet. Honderd Russische sporters moesten thuisblijven, een derde van het olympische team. De organisatie van de Paralympische Spelen was strenger: het gehele Russische team was niet welkom.

Terwijl er wel degelijk hervormingen zijn doorgevoerd, zeggen Russische autoriteiten. De oude garde uit de sportwereld is deels aan de kant gezet. Zo is het personeel van het Russische antidopingagentschap vervangen. De coach van het atletiekteam is nieuw. Net als het hoofd van de atletiekbond.

Zelfs de minister van Sport is vervangen - dat gebeurt niet zo maar in Rusland. President Poetin promoveerde Vitali Moetko tot vice-premier, een positie die niet zo veel voorstelt aangezien Rusland negen vice-premiers heeft. Moetko is nog wel steeds voorzitter van de Russische voetbalbond die het WK voetbal 2018 organiseert.

Ook tekende het parlement een wet die dopinggebruik tegen moet gaan. De wet stelt coaches strafbaar die doping aanbieden aan atleten. Hun straf kan oplopen tot een jaar in de gevangenis. 'Nu hebben we voldaan aan al onze verplichtingen van het antidopingprogramma', zei Dmitri Svisjtsjev, parlementariër en voorzitter van de Russische curlingbond.

Rusland wil vooruitkijken. Maar het buitenland wil eerst het bedrog uit het verleden tot in detail in kaart brengen. En er is onvoldoende vertrouwen dat de hervormingen voldoende zijn.

Nieuw bedrog

Het Britse antidopingbureau, dat nu de dopingcontroles uitvoert in Rusland, kwam de afgelopen maanden met verontrustende berichten over tientallen sporters die controles ontliepen. Sporters zouden zich in militaire steden verstoppen die niet toegankelijk zijn voor de controleurs. Een atlete probeerde een schone plas af te leveren via een ingebracht buisje met urine. Toen een controleur het bedrog ontdekte, probeerde de sportster hem om te kopen.

Ook is er in het buitenland, vooral in Europa en de VS, behoefte aan verontschuldigingen uit Rusland. Alleen dan kan het vertrouwen in de Russische sport groeien. Maar de kans op een collectief mea culpa uit de Russische sportwereld is zo goed als uitgesloten.

Van individuele sporters zijn geen biechten te verwachten. Zij leven in een land dat altijd geregeerd is met ijzeren hand. De Russische sporters die wel een boekje opendeden, zijn naar het buitenland gevlucht uit angst voor hun leven. Hardloopster Joelia Stepanova, een van de klokkenluiders in het Russische dopingschandaal, woont al twee jaar met haar man en zoontje op geheime locaties in Amerika.

Ook Grigori Rodtsjenkov, het voormalige hoofd van het Russische antidopinglaboratorium, is in Amerika ondergedoken. Alleen daar durfde hij uit de doeken te doen hoe het Russische staatsdopingprogramma in elkaar stak.

Betrapt

75 sporters zijn alsnog betrapt op dopinggebruik bij de Spelen van Peking (2008) en Londen (2012). Zij komen vooral uit Rusland en Oost-Europa en wonnen 40 medailles.

Plotse dood

Vlak daarvoor waren twee oud-collega's van Rodtsjenkov plots om het leven gekomen in Rusland. Een van de twee, Nikita Kamajev, had voor zijn dood een Britse journalist beloofd om over doping te vertellen. Het Russische anti-dopingagentschap stelt dat de twee sleutelfiguren een onverwachte, natuurlijke dood stierven. Maar niet iedereen is daar zeker van. Het geeft Russische sporters in elk geval geen vertrouwen om ook eens met een journalist te gaan praten.

Ook van Russische bewindspersonen zijn geen excuses te verwachten. Sportminister Moetko zei in een Britse krant dat er 'grote fouten' zijn gemaakt in het verleden, maar tot grote verontschuldigingen kwam het niet. Zeker niet voor beschuldigingen die de Russische regering uitgelegd heeft als 'aanvallen van het Westen'. Een versie die het goed doet onder de Russische bevolking, die zich weggezet voelt door Amerika en Europa sinds de verloren Koude Oorlog.

'Als je Russisch bent, word je beschuldigd van iedere mogelijke zonde', zei parlementariër Dmitri Svisjtsjev, vrijdag ook weer na het nieuwe rapport tegen persbureau RIA Novosti. 'Dit is wat we verwachtten. Er is niets nieuws, alleen maar loze beschuldigingen tegen ons allemaal.'

Het dichtst bij een verontschuldiging kwam Vitali Moetko, de vorige sportminister, afgelopen zomer. Met een ingehuurd Amerikaans pr-bureau aan zijn zijde stuurde hij een ingezonden brief naar The Sunday Times, waarin hij sprak over 'serieuze fouten' in het verleden. Maar hij wilde vooral vooruitkijken.

De vraag is of Russische sporters op toernooien nog gerespecteerd worden. Russen stoorden zich aan de behandeling die zwemster Joelia Jefimova tijdens de Spelen van Rio kreeg. Een rechter besloot dat ze mee mocht doen, maar het publiek en haar concurrenten floten haar uit toen Jefimova als eerste aantikte en haar vinger in de lucht stak. 'Je doet met je vinger alsof je de nummer één bent', zei haar Amerikaanse concurrente Lilly King. 'Maar je bent betrapt op dopingbedrog. Ik ben geen fan.'

'Het publiek en haar concurrenten floten Joelia Jefimova uit toen zij als eerste aantikte en haar vinger in de lucht stak.' Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden