Rusland wordt nare maffiastaat met sport als uithangbord

'Wie hierover praat in Rusland, is zijn leven niet zeker', zei de Duitse onderzoeksjournalist Hajo Seppelt over zijn onthullingen over het geheime dopingprogramma van de Russische overheid. Geen wonder dan ook dat Grigori Rodtsjenkov, het voormalige hoofd van het Russische antidopinglaboratorium, de wijk nam naar Amerika voordat hij in de New York Times een boekje opendeed over het dopinggebruik van Russische deelnemers aan de Olympische Winterspelen in Sotsji. De afgelopen tijd heeft zich een reeks verdachte sterfgevallen voorgedaan in kringen waarmee het Kremlin een appeltje te schillen heeft.

De voormalige baas van het Russische antidopingbureau Nikita Kamajev, die dit voorjaar plotseling overleed.Beeld afp

Het Kremlin deed de beschuldigingen van Rodtsjenkov gisteren meteen af als 'lasterpraatjes van een overloper'. Die toon past bij de rol die sport onder president Poetin heeft gekregen. Net als in de Sovjettijd wordt topsport als een overheidsaangelegenheid gezien, een uithangbord dat, net als de strijdkrachten, de macht van Rusland moet illustreren. Kortom, niet iets dat je aan de sporters zelf moet overlaten.

Dat bleek vorig jaar al, toen het wereldantidoping-agentschap WADA een vernietigend rapport uitbracht over de gang van zaken bij het Russische antidopingbureau Rusada. Volgens het WADA was er sprake van systematisch dopinggebruik onder Russische sportlieden en werd er op grote schaal geknoeid met de controles. Als gevolg van het rapport moest een aantal hoge Russische functionarissen, onder wie Rodtsjenkov, aftreden.

Dopingprogramma in handen FSB

Maar als we Rodtsjenkov mogen geloven, neemt het Kremlin de prestaties van de Russische sportlieden zo serieus dat het dopingprogramma in handen is gegeven van de FSB, de Russische geheime dienst. FSB-agenten werkten tijdens de Winterspelen in Sotsji samen met medewerkers van het antidoping laboratorium om urinemonsters van Russische deelnemers te verwisselen.

In de Russische media werd Rodtsjenkov, die na de Winterspelen nog een hoge onderscheiding kreeg van president Poetin, meteen afgeschilderd als een half gestoorde oplichter die zich laat gebruiken voor een westerse campagne om Rusland zwart te maken. Die oorlogssfeer hangt de afgelopen jaren steeds zwaarder over alles wat met het geheime Russische dopingprogramma te maken heeft.

Uit vrees voor zijn leven had Rodtsjenkov ruim voor zijn onthullingen over het dopinggebruik in Sotsji de wijk genomen naar de Verenigde Staten. Ook twee klokkenluiders die eerder al tegenover Seppelt de vuile was buiten hingen over de rol van de Russische overheid, waren in het Westen ondergedoken voordat ze hun mond opendeden.

Helemaal ongegrond is de vrees van de klokkenluiders niet. Twee sleutelfiguren uit het dopingschandaal - voormalig Rusada-directeur Nikita Kamajev en zijn voorganger Vjatsjeslav Sinev - overleden dit voorjaar kort na elkaar. Kamajev had kort daarvoor aan een Britse journalist beloofd een boekje open te doen over zijn werk bij het agentschap. De plotselinge dood van de twee gaf voedsel aan de vrees dat zij het slachtoffer waren geworden van de FSB, net als andere mensen die het Kremlin voor de voeten liepen.

Moord op Litvinenko

Een Britse rechter kwam eerder dit jaar tot de conclusie dat twee voormalige FSB-agenten de Russische dissident Aleksandr Litvinenko in Londen hadden vermoord met het radioactieve gif polonium. Litvinenko had zich de woede van de FSB op de hals gehaald met een boek waarin hij beweerde dat de geheime dienst bomaanslagen had gepleegd om de inval in Tsjetsjenië te rechtvaardigen. Andrej Loegovoj, een van de vermoedelijke moordenaars van Litvinenko, kreeg achteraf een hoge onderscheiding uit handen van Poetin.

Een andere criticus van Poetin die de wijk had genomen naar Groot-Brittannië, Aleksandr Perepilitsjny, werd mogelijk het slachtoffer van een afrekening door de FSB. Na zijn dood werd in zijn maag een uiterst giftig kruid aangetroffen. Opvallend was dat hij in een conflict verwikkeld was met Dmitri Kovtoen, die ook verdacht wordt van de moord op Litvinenko. Gespeculeerd wordt dat Perepilitsjny uit de weg is geruimd omdat hij de Zwitserse autoriteiten documenten had gegeven over de diefstal van 230 miljoen dollar door hoge Russische belastingambtenaren. Het geld dook later op via offshorefirma's die, zoals uit de Panama Papers bleek, werden beheerd door de cellist Roldoegin, een vriend van Poetin. Eerder was de Russische advocaat Magnitski, die de zwendel op het spoor was gekomen, al in een Russische gevangenis overleden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden