Respect voor een niet te bevatten keuze

Zelfmoord van een hockeykeepster

Bij hockeyclub SCHC heeft de zelfmoord van keepster Inge Vermeulen een krater achtergelaten.

Oktober 2013: Inge Vermeulen tijdens de wedstrijd tussen haar club SCHC en MOP. Beeld Nederlandse Freelancers

De grafsteen ontbreekt nog op de plek waar Inge Vermeulen ligt begraven, de zee van bloemen op begraafplaats Westerveld is verdwenen. Op 6 januari werd een surpriseparty georganiseerd voor de keepster van hockeyclub SCHC. Vier dagen na haar 30ste verjaardag wordt Vermeulen levenloos aangetroffen in haar appartement in Utrecht. En is meteen duidelijk dat ze de dood zelf heeft geregisseerd.

De zelfmoord van Inge Vermeulen slaat niet alleen een krater in het vrouwenteam van SCHC, vorig seizoen finalist in de play-offs. Coach Giles Bonnet, pas enkele maanden werkzaam bij de club als opvolgster van Janneke Schopman, acht zich niet in staat het rouwproces in de groep te begeleiden en stapt op. Nettie van Maasakker, na tien jaar gestopt als assistent, keert terug als interim-coach.

De dag na Vermeulens overlijden komen 700 mensen naar de herdenking in het clubhuis, waarvan de helft jeugdleden. Het is alsof heel Bilthoven stilvalt na het verlies van de hockeykeepster. 'Inge was een energieke en gepassioneerde vrouw', zegt Nettie van Maasakker. 'Een gedreven keepster en een groot vechter, al staat die karaktertrek haaks op wat ze nu gedaan heeft. Ik weet hoe Inge heeft gevochten, tot ze die pijn niet meer kon verdragen.

'Hadden we het kunnen voorkomen? Geen idee, dat doet er niet meer toe. Inge wilde niet langer leven. Wie ben ik om haar keuze te veroordelen? Ik ben er nu rustig onder. Mijn verdriet stamt al uit de tijd dat ik dicht bij haar stond en wist dat ze soms aan het einde dacht. Ik wilde niet dat dit zou gebeuren. Nu overheerst bij mij het respect.'

De paradox

Vermeulen was op de Champions Trophy in Sydney in 2008 en het EK in 2009 in Amsterdam de reservekeepster van het Nederlandse team achter Floortje Engels, die haar vroegere rivale nu tijdelijk vervangt bij SCHC. Met haar club verloor Vermeulen vorig seizoen in de finale van de playoffs van Den Bosch. 'Inge was een extreme keepster', vertelt Engels.

En lachend: 'Ze was compleet gestoord. In gekkigheid kende ze geen grenzen. Ze kon een blauwe plek oplopen van 20 centimeter en net doen of er niets was gebeurd. Ik moest vaak om haar lachen en dacht soms ook: nu even kappen, Inge. Lagen we na een training gesloopt naast het doel, wilde zij doorgaan. Ik ken weinig hockeysters die hun sport zo intens beleefden als Inge. Ze wilde er alles uithalen en legde op een clowneske wijze de druk bij haar teamgenoten.'

Die gedrevenheid had Inge reeds als kind, vertelt haar vier jaar jongere zus Francis. 'Ze deed fanatiek aan judo, ook in die sport had ze Europees kampioen kunnen worden. Als Inge iets in haar kop had, kreeg je het er niet meer uit. Iedereen bij SCHC was blij toen Bloemendaal met 8-1 werd weggespeeld. Behalve Inge, zij was woedend over dat tegendoelpunt. Het was typerend voor haar om dat negatieve punt te benadrukken. Daarom was Inge vaak zo moeilijk voor haar omgeving.'

Ze zijn allebei geboren in Brazilië, in verschillende families. Als adoptiekinderen van een Nederlands gezin in Bloemendaal werden de meisjes aan elkaar gekoppeld. Ze hebben zich nooit onthecht gevoeld, zegt Francis Vermeulen. Inge koesterde haar Braziliaanse wortels door tijdelijk voor de nationale ploeg te spelen. Het olympische project van de Braziliaanse hockeysters voor Rio 2016 mislukte, omdat alleen Vermeulen op topniveau mee kon.

Zus Francis bleef het meisje uit Bloemendaal. 'We wisten al snel dat we niet in Nederland waren geboren. Onze ouders zijn daarin open geweest. Ik heb door die wetenschap nooit anders tegen hen aangekeken. Inge had er meer moeite mee. Pas op mijn 10de gingen we als gezin terug naar Brazilië, maar ik heb mijn biologische ouders nooit ontmoet. Het hoefde niet voor mij, misschien komt dat nog eens. Voor Inge lag het anders, al weet ik niet of zij later contact heeft gehad met Braziliaanse familieleden. Daarover was ze erg terughoudend.'

Francis is 12 als ze ontdekt hoe kwetsbaar haar stoere zus is. Het doet pijn om de duistere kant van Inge te zien. 'Op haar 16de werd ze opgenomen in een kliniek. Toen heeft ze echt geknokt om er weer bovenop te komen. Het hielp dat haar hockeycarrière een vlucht nam, Inge kon zich volledig op haar sport richten.'

Inge ging gebukt onder de problemen in het gezin, aldus Francis Vermeulen. Ze groeiden uit elkaar toen hun ouders ziek werden. Vader Vermeulen leed aan Alzheimer en overleed in 2013. De moeder van Inge en Francis kreeg acht jaar geleden een hersenbloeding en sukkelt met haar gezondheid. 'Het was geen gemakkelijke periode. Bijna tegelijk werden onze ouders uit huis geplaatst, waardoor we er alleen voorstonden. We zagen onze moeder veranderen, dat viel Inge ook zwaar. We hebben Inge ruim een jaar niet gezien.'

Inge Vermeulen in 2010. Beeld anp

De verbijstering

Als het lichaam van Inge Vermeulen maandag 10 januari om 12.00 uur is gevonden, wordt een uur later bij SCHC een crisisteam geformeerd. Vanuit haar woonplaats in Zwitserland overlegt Van Maasakker met voorzitter Stephan van der Vat en de bestuurders Jos Frijters en Robert Meijer, waarna ze naar Nederland rijdt.

'Het begint bij ongeloof en verbijstering, de wereld staat even stil', zegt Frijters. 'Het was meteen duidelijk dat Inge haar leven zelf had beëindigd. Je kunt je moeilijk identificeren met iemand die zoiets doet, maar we moesten het accepteren. Gelukkig hebben Stephan en ik vanuit onze zakelijke achtergrond ervaring in crisismanagement. We hebben meteen professionele hulp ingeschakeld voor het team.'

In het persbericht van SCHC laat de club met de zin 'we respecteren haar keuze' subtiel weten dat Vermeulen haar leven zelf heeft beëindigd. Van der Vat: 'Zelfmoord is geen taboe, het was haar keuze. En dus is het ook privé. Ik denk dat we de juiste toon hebben gevonden. De dag nadat Inge was gevonden, hebben we het clubhuis geopend. We verwachtten vijftig, zestig leden. Het werden er 700, waarvan de helft jeugd.

'Het liet zien hoe groot de impact was van de dood van Inge. Zij was een clubicoon. We hebben voor de keepers die zij trainde begeleiding ingezet. Je wilt als meisje van 12 niet weten waarom jouw trainster uit het leven is gestapt. De emoties van die jeugdleden hebben me diep geraakt. De opvang eindigt hier ook niet, de nazorg zal nog maanden duren.'

Frijters: 'Mensen zochten troost bij elkaar, het gaf een enorm gevoel van saamhorigheid. Het was de indrukwekkendste bijeenkomst die ik ooit op de club heb meegemaakt.'

De spelersgroep en manager Meijer bereiden in overleg met de familie de begrafenis van Vermeulen voor. Keepster Engels: 'Hoewel ik Inge de laatste jaren niet heb gevolgd, was het geen complete verrassing voor me dat ze haar leven heeft beëindigd. Ik had nooit verwacht dat Inge het halverwege het seizoen zou doen, omdat ze zo'n enorme teamspeler was.'

Francis Vermeulen had er juist geen rekening meer mee gehouden dat ze haar zus op deze wijze zou verliezen. 'Natuurlijk wist ik dat Inge op haar manier vocht tegen de wereld. Deze strijd was blijkbaar te oneerlijk. Toch kwam haar dood als een totale schok. Inge riep wel vaker dat ze er klaar mee was. In hoeverre kun je daar consequenties aan verbinden? Het riep bij mij ook schuldgevoelens op. Had ik het kunnen voorzien? Hadden we signalen moeten oppikken?

'Ik ben lerares op een basisschool, de kinderen in mijn klas stelden dezelfde vraag als ik. Juf, waarom deed je zus dat? Ik heb geen antwoord, niemand kan het uitleggen. De laatste anderhalf jaar waren Inge en ik weer naar elkaar toegegroeid. We voelden geen afstand meer. Ik dacht dat ik mijn zus terug had. En dan doet ze dit. Toch ben ik niet boos. Zij wilde het zo en heeft het voor zichzelf afgesloten, ik kan dat nog lang niet.'

Soms sijpelt in de spelersgroep ook woede en onbegrip door over de daad van Vermeulen. Ze kon onmogelijk zijn. Provocerend ballen doorlaten; Inge gooide graag een bommetje in de groep. Dat accepteerden ze. Maar zelfmoord? Ook op de begrafenis zijn de hockeysters een team. Van Maasakker: 'De speelsters droegen een zwartleren jasje, net als Inge. Een kist heeft tien grepen, maar alle zestien speelsters droegen Inge naar het graf.'

De verzoening

Na de begrafenis kiest coach Van Maasakker voor de metafoor van de geworpen handdoek. Ze wil voorkomen dat het team uit elkaar valt. 'Ik heb handdoeken in de clubkleuren blauw en rood in het doel gelegd en de speelsters gevraagd of we als team verder gingen. Dat kon alleen door de handdoek op te rapen die Inge in de ring had gegooid. Ik zei: pak je eigen handdoek als signaal dat de groep het nu zonder Inge gaat doen. Het was de eerste stap op weg naar onze wederopstanding.'

Van Maasakker was nog niet aangesteld als coach toen zij en de speelsters de locker van Vermeulen met haar keeperspullen ontruimden. 'De speelsters wilden een foto van Inge in de kleedkamer. Ik begreep die wens, maar heb de meiden ook voorgehouden dat de kleedkamer geen altaar mocht zijn. Spelers komen en gaan, het team is de verbindende factor.'

Nadat de hockeysters de kleedkamer verlieten, liepen ze met blauwe en rode ballonnen naar het veld. Van Maasakker: 'Wie zijn wij om Inge vast te houden? Inge wilde gaan. We dienen haar wens te eerbiedigen. Met de ballonnen lieten we Inge symbolisch los. Nu moeten we terugkeren naar de puurheid van de sport. Het moet weer over hockey gaan, over onze eerste wedstrijd, morgen tegen Oranje Zwart.'

Zover is Francis Vermeulen nog lang niet. Ze heeft net het appartement van Inge leeggehaald. Volgende week bezoekt ze de eerste thuiswedstrijd van SCHC tegen Bloemendaal. Voor die dag zal Francis zeker het graf van haar zus bezoeken. 'Soms klets ik even met Inge, of leg ik een kaars of een bloemetje neer. Inge brengt nog steeds een glimlach op mijn gezicht.'

Engels (33) weet dat zondag alle ogen op haar zijn gericht. 'Onbewust zal iedereen eerst naar ons doel kijken', zegt voorzitter Van der Vat. Van Maasakker: 'Met die ene dominosteen vielen alle stukjes om in het team. Zeker omdat Inge dominant aanwezig was, het maakt de leegte zo tastbaar. Wanneer je gaat eten zonder een overleden familielid, is er plotseling een stoel vrij. Die aanblik is confronterend. Daarom ben ik Floortje zo dankbaar dat ze Inge wil vervangen. Dit kun je een meisje van 17 niet aandoen.'

Voor Engels' huis in Utrecht staat nu een auto van de club. 'Die hoort er niet te zijn, zoals ik niet in het doel van SCHC hoor te staan', zegt Engels, die in 2014 was gestopt. 'Het was ook voor mij beladen. Het was ongemakkelijk om de kleedkamer binnen te komen. Toch moet ik dat dubbele gevoel achter me laten. Het is ook niet zo dat ik niet in het doel hoor. Er behoorde geen andere keepster te zijn dan Inge. Maar die heeft SCHC nu wel nodig. Ik moet ballen stoppen. Niet voor Inge, maar voor het team en mezelf.'

De speelsters weten nog niet of in de kleedkamer de muziek van Inge Vermeulen zal klinken. Ze had al iets nagelaten, zegt coach Van Maasakker. 'Inge was intensief bezig met het team, had allerlei ideeën over de speelsters afzonderlijk. Ze kende alle sociale lijnen in de groep. Dat cadeautje heeft Inge de groep gegeven. Het geeft ons de kracht om zonder haar verder te gaan.'

Beeld Jiri Buller
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.