Rekent AZ zondag tegen PSV eindelijk af met het topdriecomplex?

Van de laatste 18 wedstrijden tegen Ajax, Feyenoord en PSV verloor AZ er 16. Zondag komt PSV naar Alkmaar.

December 2017. Fred Friday staat vrij voor Ajax-doelman Onana maar de spits van AZ trapt naast de bal. Foto ANP

Onmisbaar was de kans voor AZ-spits Fred Friday, zes minuten voor tijd in de thuiswedstrijd tegen Ajax op 17 december. Een tikje volstond om gelijk te maken. Wat zou hij doen? Binnenkant voet of wreef? Ineens was de bal vlakbij, zijn voet schoot snel naar voren, maar hij raakte slechts lucht. Ajax won met 2-1.

Het lijkt soms voodoo, de optredens van AZ tegen de topclubs. Een kleine maand geleden maakten spelers van Feyenoord in de Kuip twee keer opzichtig hands in het eigen strafschopgebied, maar scheidsrechter Higler schudde zijn hoofd tegen protesterende AZ'ers. Ook Feyenoord won met 2-1.

Traditionele topdrie

Toeval? Pech? Dan duurt die pech al lang. AZ verloor 16 van de laatste 18 optredens tegen Ajax, Feyenoord en PSV. En dat terwijl de ploeg op de ranglijst derde staat en (volgens de kenners) wat betreft voetballend vermaak ver boven de traditionele topdrie is uitgestegen.

Had AZ de vier ontmoetingen met topdrieclubs dit seizoen gewonnen, dan had de ploeg de ranglijst aangevoerd met drie punten voorsprong op PSV (nu staat het 12 punten achter de koploper). Deze maand zijn er meerdere kansen om af te rekenen met het topdriecomplex: PSV komt zaterdag langs, op 29 april wacht Ajax in Amsterdam, op 22 april is de bekerfinale tegen Feyenoord in de Kuip.

Budgettair gezien is het geen schande als AZ ook die wedstrijden verliest. De traditionele topclubs kunnen nog steeds de beste AZ-spelers wegkopen. Afgelopen zomer ging spektakelback Ridgeciano Haps naar Feyenoord en verdween verdediger Kevin Luckassen naar PSV. Eerder belandde topschutter Berghuis via Watford bij Feyenoord en toog aanvoerder Gudelj naar Ajax. AZ verkoopt ook direct aan de internationale top. Spits Janssen ging voor 21 miljoen naar Spurs.

AZ voert, wijs geworden, een duurzaam beleid, maar is ambitieus. Technisch directeur Max Huiberts sprak eind vorig jaar in VI zijn ontevredenheid uit over het vele puntverlies tegen de topclubs.

'De laatste stap is de moeilijkste, dat geldt voor iedere topsporter', zegt sportpsycholoog Rico Schuijers. 'Het is normaal dat de topclub van de subtopper wint. De subtopper schrikt als hij in winnende positie komt. Dat beeld moet je zien om te draaien.'

Faalangst

Hoofdcoach John van den Brom meent dat vooral de media er een item van maken. Maar kort na het laatste treffen met Feyenoord kon hij er niet omheen dat een deel van zijn ploeg met faalangst leek te kampen. 'Heel de week hebben we erop gehamerd om met lef en vertrouwen te spelen. We hadden 14 punten meer dan Feyenoord, drie man in de voorselectie van Oranje dus we mochten een hoop bravoure meenemen. Maar sommigen hebben niet goed geantwoord.'

Door die ervaring zal het in de bekerfinale anders zijn, verwachtte de coach. 'Dan mag het geen excuus meer zijn.'

Werkt het zo? Wordt de druk na al die gezakte examens niet alleen maar groter? 'Dat kan,' zegt sportpsycholoog Schuijers. 'Zaak is om juist de gedachte 'dit gebeurt me niet nog een keer' naar voren te laten komen. Visualisatietraining is ook een beproefde methode. Je beeldt je vast in wat er kan gebeuren en dat het dan wel lukt. En dat herhaal je. Dat is trainbaar. Chirurgen doen dat ook voor een belangrijke operatie.'

Bij AZ zijn ze niet wars van mentale hulp. Al in 2006 haalde toenmalig coach Louis van Gaal een mental coach bij de staf. Van den Brom liet bij zijn vorige club Anderlecht soulcoach John Troost toe. Marijn Beuker (hoofd prestatie en ontwikkeling) en Bart Heuvingh (topsportbegeleider) spreken thans geregeld met de spelers.

Houvast

Gerard van der Lem, voormalig (assistent-)coach van AZ en Ajax, keek op de laatste trainingen altijd wie er goed in zijn vel stak. 'Die liet ik spelen, ook al was-ie misschien kwalitatief minder of wat ouder. Ron Vlaar is weer goed bezig. Hij heeft alles meegemaakt. Hij kan de hele ploeg houvast bieden.'

Van der Lem heeft een rotsvast vertrouwen in Van den Brom. 'Die was als speler de grote man bij Vitesse, maar bij Ajax speelde hij niet onder Louis en mij. Zat-ie te brommen, daarom noem ik hem bromsnor. Hij weet hoe dat voelt, om op dat randje te zitten. Bij Ajax heb je altijd weerstand, dat is het verschil met een subtopper. Maar op zeker moment kon je John er altijd ingooien, draaide hij moeiteloos mee. Daarom denk ik dat hij dit zelf kan omdraaien.'

Bij AZ is gesproken over de optredens in topwedstrijden. Hoe heeft de een die beleefd en hoe de ander? Aanvoerder en spits Weghorst vertelde recentelijk dat grote podia hem juist extra motiveren. 'Ik heb nooit last gehad van zware benen. Dit is voor mij ook geen issue, eigenlijk. Tegen Feyenoord waren we, zeker na rust, beter. Hadden we gewoon die strafschop gekregen waar we recht op hadden dan kunnen we de wedstrijd winnen en hoor je niemand. Het is onzin dat wij de druk niet aankunnen.'

De laatste berichten uit Alkmaar: waarschijnlijk start Vlaar tegen PSV. In ieder geval ontbreekt spits Fred Friday. Niet lang na zijn misser tegen Ajax, in december, werd hij verhuurd aan Sparta.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.