AnalysePSV

PSV is na het ontslag van Van Bommel een bastion van boosheid

De peinzende Mark van Bommel.Beeld ANP

De geest van de ontslagen trainer Mark van Bommel waart nog rond boven PSV, dat in crisissfeer de weg naar de toekomst is ingeslagen. Zondag is de topper in Amsterdam tegen Ajax.

Voorzitter Harrie Timmermans van supportersvereniging PSV grijpt naar de Heilige Schrift als hij de situatie bij zijn club schetst. ‘7 is het Bijbelse getal van voltooiing.’ Hij verwijst naar 2013, toen een uiterst kritisch rapport verscheen over de identiteit van PSV. Die crisis leidde onder meer tot het vertrek van de als koele saneerder bestempelde directeur Tiny Sanders. In 2020 beleeft PSV opnieuw een intens gevoelde neergang. Misschien breekt binnenkort een nieuwe cyclus van zeven jaar aan.

PSV staat in brand. Vijfde in de eredivisie, terwijl het programma loodzwaar is, te beginnen met Ajax-uit, zondag. Woedende supporters, van wie een anonieme voorhoede zondag na het gelijkspel met FC Twente het voorfront van de voetbaltempel bestormde.

Een selectie met onrendabele aankopen. De in december ontslagen trainer Mark van Bommel, het clubicoon wiens neiging tot totale controle verstikkend werkte op menigeen. En nu de prestaties onder Ernest Faber niet verbeteren, richt de toorn zich op de leiding. Directeur Toon Gerbrands en technisch manager John de Jong trachten twisten te overleven. PSV is een bastion van boosheid.

Loopgravenoorlog

Ronald Waterreus, voormalig doelman van PSV, sprak in zijn column in De Limburger van een loopgravenoorlog, ontketend door de weggestuurde trainer. Kort na publicatie liep hij Van Bommel maandag toevallig tegen het lijf op trainingscomplex de Herdgang.

‘Het was een ongemakkelijke ontmoeting’, aldus Waterreus. Van Bommel sprak hem aan op zijn column. Hij zei zoiets als: ‘Wat maak jij nou?’ Waterreus: ‘Hij ontkende alles. Maar ik sta honderd procent achter mijn woorden.’ Waterreus schreef onder meer dat Van Bommel nog steeds invloed uitoefent, dat hij menigeen bestookt met manipulatieve appjes en niet zal rusten tot directeur Toon Gerbrands en technisch manager John de Jong het veld hebben geruimd. Overigens gaf De Jong vrijdag aan dat hij mogelijk vertrekt, aangedaan als hij is door de bedreigende hectiek van de afgelopen tijd.

In gijzeling

Waterreus bezweert dat hij veel van die berichten heeft gezien en dat werknemers op ‘Cruijffiaanse wijze zijn kaltgestellt’, verwijzend naar de Cruijff-revolutie bij Ajax in 2010. Van Bommel zou de club in gijzeling houden. De trainer ontkent elke vorm van ondermijnend gedrag. In de openbaarheid houdt hij zich op de vlakte: ‘Ik wil niet natrappen.’

Zijn zaakwaarnemer Mino Raiola: ‘Wij gooien niet met modder. Weet je wat het is: als je te veel houdt van iemand of iets, maak je soms fouten. En Mark houdt te veel van PSV. Ook Mark is verantwoordelijk geweest voor de prestaties van PSV. Geweest, want hij is weg nu. Hij gunt PSV verder het beste. Wij bemoeien ons niet meer met PSV.’

Onredelijke woede

Wie rondvraagt binnen en buiten de club, hoort verhalen over boosheid, onbegrip, angst en verdriet. Van Bommel manipuleerde volgens zijn critici en ontstak meermaals in onredelijke woede. Hij voerde volgens verschillende werknemers een schrikbewind.

Daar tegenover staan verhalen over zijn professionaliteit, van personeel dat stelt ‘nog nooit zo’n goede trainer te hebben gezien’, over zijn neiging om PSV op alle fronten te verbeteren. En ja, als dat niet goedschiks ging, kon hij bikkelhard zijn. Wilde PSV het reveil van het Nederlands voetbal mede gestalte geven, dan was volgens hem meer inspanning nodig, op elk niveau.

De laatste wedstrijd met Mark van Bommel als coach eindigde met een 3-1 nederlaag tegen Feyenoord. Beeld BSR

Hij zag alles. Hij deed alles. Hij werkte zich kapot. Misschien leek hij in zekere zin op ‘controlfreak’ Louis van Gaal, voorheen bij Ajax, maar dan geprojecteerd op Brabant, gemiddeld zachter en gemoedelijker van aard dan Amsterdam.

De beginnende trainer had moeite om zijn wezen als speler te transformeren naar het trainerschap, bezeten van het vak als hij is en niet vies van het mentale spel, ook rond het veld, inclusief lijntjes met journalisten.

Na Cocu

Van Bommel wordt als hoofdtrainer aangesteld in 2018, als opvolger van Phillip Cocu. Voormalig jeugdtrainer Van Bommel is dan intern al kritisch geweest op het saaie, matige spel onder Cocu, ondanks diens succes. Aan een volle tafel bij de jeugd vertelt hij dat hij de ideale opvolger is van Cocu. Hij verschijnt zelfs niet op het kampioensfeest. Pas later, op dringend advies van zijn collega’s, feliciteert hij Cocu met een fles champagne. Tussen hem en Cocu is het nooit meer goed gekomen.

Nu mag hij het zelf doen, na drie titels voor PSV in vier seizoenen. Het slechte nieuws komt uit Amsterdam. Van Bommel begint uitgerekend in het jaar dat Ajax besluit serieus werk te maken van de bestorming van de Europese top, door een fijne verzameling talent te laten vergezellen door dure aankopen. Ajax biedt topspelers contracten voor 4, 5 miljoen euro salaris per seizoen aan.

Geen schande

En toch scheelt het weinig of PSV was kampioen geworden in 2019. PSV is lang soeverein koploper, verliest de cruciale topper op 31 maart in de Arena met wat pech en eindigt met drie punten achterstand op Ajax als tweede. Het is bepaald geen schande het af te leggen tegen het op papier veel betere Ajax, maar Van Bommel kan zijn verlies moeilijk dragen. In het bekertoernooi is hij eerder uitgeschakeld door RKC, mede omdat hij een veredeld tweede elftal heeft opgesteld. De bijna perfecte eerste seizoenhelft raakt in vergetelheid. Leedvermaak is overal. De kleurrijke Van Bommel roept liefde en haat op.

Van Bommel in actie als coach tijdens zijn laatste wedstrijd, foeterend op verdediger Olivier Boscagli.Beeld ANP

In de evaluatie na het eerste seizoen krijgt hij naast lof ook forse kritiek te verduren. Van Bommel geeft het volgens de clichés gemoedelijke karakter van de club een hard randje. Langs de lijn heeft hij voortdurend commentaar op met name de vierde man. Dat moet afgelopen zijn, oordelen ze intern. Hij traint vrijwel altijd besloten, hetgeen haaks staat op de traditionele gemoedelijkheid. Van Bommel vindt trainen zonder publiek en pers normaal.

Zo gaat het vrijwel overal tegenwoordig, bij Ajax en Feyenoord ook. Hij wil wedstrijdgericht trainen, zonder dat de pers alles ziet en hoort. Dat ook voor die enkele vaste supporter geen plek meer is langs de lijn, is jammer dan. Persconferenties leiden geregeld tot confrontaties, al zijn die uit journalistiek opzicht interessant.

Van Bommel verliest in de zomer met Luuk de Jong en Hirving Lozano een doelpunt of veertig, waarbij aangetekend dat hij Lozano kwijt wil. De positie van de vertrokken linksback Angelino blijkt moeilijk in te vullen. PSV koopt voor een slordige 30 miljoen euro nieuwe spelers, onder wie de Portugese aanvaller Armindo Bruma en de jonge Duitse verdediger Timo Baumgartl. 

Tevreden over transfers 

Van Bommel toont zich tevreden na de transferperiode, intern en naar buiten toe. Hij complimenteert John de Jong en de scouting meermaals. ‘De onderkant is weg en we hebben kwaliteit teruggekregen’, stelt hij in het openbaar over de transferperiode. ‘Het zal gaan tussen Ajax en PSV.’ Hij kent de instromende talenten als geen ander, als voormalig jeugdtrainer.

PSV mist de Champions League, maar verder is de start goed, met dank ook aan de ontluikende, veel scorende aanvaller Donyell Malen. Maar dan volgt de ineenstorting. Het begint bij FC Utrecht, na rode kaarten voor Jorrit Hendrix en Nick Viergever. Als dominostenen vallen zekerheden weg. Blessures voor Steven Bergwijn, Malen en, eerder al, Sam Lammers. Het elftal is uit evenwicht, het middenveld zonder creativiteit.

Aankopen brengen te weinig, al is menigeen verbaasd dat hij de gehuurde linksachter Toni Lato geen kans geeft en voormalig jeugdspeler Michal Sadilek wel. Sadilek krijgt de spottend bedoelde bijnaam ‘de stiefzoon’. Hoe vreemd ook, betrokkenen vermoeden dat Van Bommel aankopen afbrandt om technisch manager De Jong in diskrediet te brengen. Wanneer Lato tijdens een besloten oefenwedstrijd de beste data kan overleggen, verklaart Van Bommel tegenover de media dat de Spaanse huurling niet fit is.

Breed uitgemeten

Van Bommel communiceert soms ongelukkig, bij het breed uitgemeten passeren van doelman Jeroen Zoet bijvoorbeeld. Al is dat mede de schuld van keeperstrainer Ruud Hesp, die Zoet vergeet te vertellen dat hij voor het duel met Willem II tot derde keeper is gedegradeerd.

Eerste aanvoerder Ibrahim Afellay speelt nooit, Van Bommel heeft hem al afgeschreven en laat hem alleen onder druk van de supporters even invallen tegen Fortuna Sittard. Afellay is zo verrast dat hij niet eens de kans krijgt om zijn enkels in te tapen.

Middenvelder Pablo Rosario bezwijkt onder de druk, waarop de band naar verdediger Denzel Dumfries gaat, die in crisistijden telkens herhaalt dat wat PSV laat zien PSV-onwaardig is. Na twee zeges in twaalf duels in alle competities grijpt de clubleiding in. Na de nederlaag bij Feyenoord ontslaat PSV op 16 december Mark van Bommel, die tegenover collega’s teleurgesteld en woedend reageert, onder meer in een telefonisch gesprek met rvc-lid Hans van Breukelen. Die wil nu geen commentaar geven op het onderhoud. Menigeen krijgt de volle laag van Van Bommel, zelfs zijn opvolger Faber.

Beschermen

Na zijn ontslag stelt Van Bommel dat hij helemaal niet tevreden was over de selectie en dat hij dat ook intern meermaals heeft aangegeven. Hij wilde naar buiten toe iedereen beschermen. Hij miste persoonlijkheden. Te veel jeugd, zeker in aanvallend opzicht. Hij had meer ervaring gewenst, meer bewezen kwaliteit. Hij had ingezet op Steven Berghuis van Feyenoord, die uiteindelijk niet wilde, al toonde de trainer zich ook tevreden met de komst van Bruma.

Het is dom geweest dat hij zo positief was over het werk van technisch manager John de Jong. In het openbaar geeft schoonvader en mentor Bert van Marwijk in het praatprogramma Rondo af op John de Jong, al is hij ook kritisch op Van Bommel.

Woedeaanvallen

Na zijn afscheid doen steeds meer verhalen over zijn trainerschap de ronde, al dan niet bestempeld als onzinnig. Over manipulatie, intimidatie en angstcultuur, over woedeaanvallen bij Van Bommel die voor het eerst in zijn carrière als coach werkelijk onder druk staat. Hij wil elftalleider Mart van den Heuvel vervangen door journalist Taco van den Velde. Van Bommel mocht bij zijn aanstelling zijn eigen trainersstaf samenstellen, met zes personen. Wie niet met hem mee kan of wil, valt af.

Hij verordonneert dat manueel arts Paul Cuppen en osteopaat Jacques Sanders moeten vertrekken uit de medische staf, waar ze hem ‘dokter Van Bommel’ noemen. Hij stuurt spelers naar zijn persoonlijke osteopaat Huub Westhovens, desnoods naar diens praktijk in Gulpen. Hij vindt dat de medische staf volkomen in dienst moet staan van de spelers en van hem. 

Op elk vlak eist hij het maximale, in kwalitatief opzicht en qua werkuren. Als de videoman even koffie haalt en een paar acties van de linksback mist tijdens de training, krijgt hij dat te horen. De trainer ziet alles. Hij bemoeit zich met alles. Als het hem niet zint, is hij boos.

Dictatorachtig

Met terugwerkende kracht kan Van Bommel zich best voorstellen dat sommigen hem ‘dictatorachtig’ noemen, al wil hij dus niet uitgebreid ingaan op zijn vertrek en de gevolgen. Alle beschuldigingen over manipulatie tot op de dag van vandaag noemt hij onzinnig. Maar voor het bekerduel met de amateurs van GVVV, kort na zijn ontslag, appt hij met de 17-jarige Mohamed Ihattaren over opstelling en tactiek. Het verbaast niemand bij PSV dat ‘Mo’ binnenkort wordt begeleid door Raiola, tevens de zaakwaarnemer van Van Bommel. Al stelt Raiola dat het een niets te maken heeft met het ander.

Bert van Marwijk heeft zijn schoonzoon geregeld proberen te temperen, al wordt het de mentor juist verweten dat hij in zijn tweede seizoen zelden aanwezig is bij PSV. Van Bommel zit inmiddels teleurgesteld thuis in Meerssen. Raiola: ‘Mark had al twintig nieuwe banen kunnen krijgen, maar hij doet dit seizoen niks meer. Hij oriënteert zich. Hij wil beter worden en analyseert zichzelf. Reken maar dat hij een toptrainer wordt.’ Waterreus: ‘Ik hoop dat hij leert van het verleden.’

Boemerang

Terwijl de geest van Van Bommel nog boven PSV waart, is hoofd opleiding Ernest Faber doorgeschoven. PSV zoekt intussen een nieuwe trainer. De leiding nam ook een risico met de vervanging van Van Bommel, wetende dat de onvrede als een boemerang in de kantoortuin kan neerdalen. En Faber is weinig succesvol. Sterker: waar bij Van Bommel tenminste een systeem viel te ontdekken, waar de eerste fase vaak goed was, lijkt het huidige spel van een elftal zonder hiërarchie vaak nergens op. Het is volgens ingewijden de erfenis van een manipulatief en obsessief bewind dat Faber niet in korte tijd kan ombuigen.

Steven Bergwijn en Gastón Pereiro zijn kort voor het einde van de transferperiode verkocht. De Zwitserse linksachter Ricardo Rodriguez is gehuurd. PSV is uitgeschakeld in de Europa League en in het bekertoernooi. Zelfs de tweede plaats in de competitie is ver weg, nu AZ, Feyenoord en Willem II behoorlijk draaien.

Ondoordringbaar fort

Mino Raiola hoopt intussen dat PSV zichzelf snel hervindt: ‘PSV staat bekend als een warme club. Als je die gemoedelijkheid weghaalt, raak je het unieke selling point kwijt.’ Al was het dan Van Bommel die de Herdgang transformeerde tot ondoordringbaar fort.

Voorzitter Harrie Timmermans van de supportersvereniging vraagt om rust en wijsheid. Hij veroordeelt het supportersgeweld van de vorige week in de strengste bewoordingen. En hij geeft ook de leiding huiswerk mee. Timmermans: ‘Ook Toon Gerbrands zou zichzelf opnieuw moeten uitvinden. Hij heeft na zijn komst in 2014 de weg omhoog gevonden en had vaak de wind mee. Als hij ooit is getest, is het nu. Dit is de gelegenheid om leiderschap te tonen. Om op de ronkende puinhopen van een horrorseizoen de basis te leggen voor nieuwe successen.’

Voor dit verhaal sprak de Volkskrant met meer dan tien direct en indirect betrokkenen. De meesten wilden niet met citaten in de krant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden