ReportageTurnen

Presteren en plezier: kan dat samengaan in de turnwereld?

Turnsters werken tijdens het zomerkamp van vereniging De Hazenkamp aan het verbeteren van hun techniek.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In de turnwereld wordt tegenwoordig een milder sportklimaat nagestreefd, waarin plezier centraal staat. Maar win je daar ook medailles mee? ‘Het is de enige manier om de turnsters te behouden.’ 

Er klinkt een doffe knal. Wat een sierlijke landing op de evenwichtsbalk had moeten zijn, is geëindigd in een plompe duikvlucht op de mat. De dame in kwestie, een turnster van een jaar of 15 in blits turnpakje, giert het uit van de pret.

‘Heeft iemand dit gefilmd?’, roept de 26-jarige trainer Eline Koppens (zwarte legging, knalgele SpongeBob-sokken) grijnzend boven het gebonk van de muziek uit. ‘Ik hoop het wel!’

Het ‘incident’ op de balk illustreert de sfeer tijdens het zomerkamp van turnvereniging De Hazenkamp in Nijmegen, waar een dertigtal jeugdige wedstrijdsporters vier dagen achter elkaar samenkomt om spelletjes (denk aan lasergamen en Weerwolven) te doen en hun turntechnieken te verbeteren. Plezier maken staat voorop. Een simpel foutje wordt hier niet afgestraft, maar positief bejegend.

Deze benadering staat haaks op de verhalen die oud-topturnsters afgelopen week naar buiten brachten over een dictatoriaal regime, vaak rechtstreeks gekopieerd uit Rusland of het Oostblok, waaraan ze als kleine meisjes jarenlang werden onderworpen. Aanleiding was het interview van coach Gerrit Beltman in het Noordhollands Dagblad , waarin hij spijt betuigde voor zijn ‘spijkerharde’ verbale en fysieke werkwijze.

Andere wereld

Voor de turnsters die zich in de splinternieuwe gymzaal van de Nijmeegse SportQube hebben verzameld, lijken de getuigenissen – die uit een vorig decennium stammen – afkomstig uit een andere wereld. ‘Ik voel me juist altijd heel veilig’, zegt de 14-jarige wedstrijdturnster Amber, die droomt van een vloerfinale op de NK. ‘Als me even iets niet lukt, dan helpt mijn coach Eline me erdoorheen.’

De 10-jarige Hannah – goed gebekt, olijke blonde paardenstaart – koos er vorig jaar voor om uit de topsportselectie te stappen omdat ze meer tijd voor zichzelf wilde vrijmaken. Nu ze ‘nog maar’ 11 uur per week traint, is de balans precies goed. ‘Ik doe het omdat ik het leuk vind, ik word er ontspannen van.’

Uitgescholden of gekleineerd worden de turnsters naar eigen zeggen nooit, hoogstens weleens streng toegesproken als hun motivatie te wensen overlaat.

Zo zal het niet overal zijn: in een wereld waar prestaties hand in hand gaan met grote financiële belangen en een flinke dosis eerzucht, liggen grensoverschrijdende praktijken op de loer. Toch kan worden gesproken van een cultuuromslag als gevolg van voortschrijdende inzichten. In algemene zin hebben sporters de laatste jaren meer zeggenschap gekregen, de coach staat vaker náást de sporter dan erboven.  

Hoewel er nog een lange weg te gaan is, hebben deze ontwikkelingen bijgedragen aan een gezonder sportklimaat. Tegelijkertijd dringt de ongemakkelijke vraag zich op: heeft dit ook geleid tot betere prestaties?

Om De Hazenkamp uit Nijmegen als voorbeeld te nemen: de grootste Nederlandse turnvereniging, met ruim tweeduizend leden, heeft nu zeven meisjes die lid zijn van de nationale Jong Oranje-selecties. Voor de absolute hoogtepunten uit de geschiedenis van de club moeten we meer dan vijftien jaar terug, toen Renske Endel, Suzanne Harmes en Monique Nuijten met een reeks zilveren medailles furore maakten op de EK en WK.

‘Ik sluit niet uit dat het huidige klimaat er wellicht toe leidt dat we langer moeten wachten op prestaties’, zegt Merijn Berendsen, sinds drie jaar voorzitter bij De Hazenkamp. ‘Daar staat tegenover dat we er echt in geloven dat het succes meer bestendig zal zijn. In het verleden zag je toch vaak dat succesvolle sporters de uitzondering vormden, en niet per se de opbrengst waren van een goed functionerend opleidingssysteem.’

Beter presteren

Dat plezier en winnen niet kunnen samengaan, is een misvatting, zegt sport- en prestatiepsycholoog Tim Koning, die samen met politicoloog Michiel van Schagen werkt aan een boek over de rol van plezier bij talentontwikkeling. ‘Als je plezier hebt in leren, dan sla je meer op – dat geldt niet alleen voor de sport, maar ook in het bedrijfsleven en het onderwijs. Je voelt je competenter, ontwikkelt je beter, krijgt meer zelfvertrouwen. Op den duur ga je ook beter presteren.’

Hoewel dit gedachtengoed steeds populairder wordt bij de sportbonden- en verenigingen, vinden coaches het in de praktijk vaak lastig de controle los te laten. ‘Dat is niet gek, want de belangen in de topsport zijn groot’, zegt Koning. ‘Stel dat je je als coach hebt aangeleerd dat je kinderen moet afbeulen en drillen, en vervolgens laat je kinderen een paar weken vrij waarna je weinig vooruitgang ziet; dan grijp je terug naar de methode die je al kent. Als je de week daarop wél ontwikkeling ziet, dan trek je hieruit al snel een verkeerde oorzaak-gevolgconclusie.’

Eline Koppens, trainer bij De Hazenkamp, weet niet beter of ze treedt haar leerlingen enthousiast en positief tegemoet. Zo heeft ze het altijd al gedaan: stimuleren, niet pushen. In de gymzaal helpt ze de 10-jarige Hannah bij een oefening op de brug. ‘Supergoed’, roept ze, terwijl ze het tengere lijf behendig langs de rekstok begeleidt. ‘Niet te veel tillen; hoofd recht.’

Turnen is meer dan begeleiding op fysiek gebied, zegt Koppens. ‘Het is net zo goed een mentaal traject voor de jonge meisjes die midden in hun ontwikkeling zitten. Als coach heb je de verantwoordelijkheid om ze technisch beter te maken, maar ook om ze te laten omgaan met spanningen of onzekerheden. De enige manier om ze behouden, is als ze met plezier blijven komen.’

Hoe moet het nu verder met de Nederlandse turnsters?
Het Nederlandse topsportexperiment met vrouwenturnen is na bijna twintig jaar afgekapt, na verschillende klachten van oud-turnsters. De Oost-Europese turncultuur is, kort samengevat, gestuit op de Nederlandse moraal.

Opinie: turnbond moet blik veel verder richten om psychische en fysieke veiligheid turnsters te waarborgen
De focus bij misbruik in het turnen ligt te veel bij de top. Ook de praktijken in de amateursport moeten worden onderzocht, betogen René Torenvlied en Hille Torenvlied.

Turnbond zet trainers aan de kant na reeks meldingen van grensoverschrijdend gedrag
De turnbond legt het topsportprogramma voor de Nederlandse turnsters voorlopig stil. De betrokken coaches, onder wie Gerben Wiersma en de van fysieke mishandeling beschuldigde bondstrainer Vincent Wevers, mogen hierdoor geen turnsters meer begeleiden. Dit blijft zo zolang het onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag in het turnen loopt.

Sanne Wevers kan zich niet vinden in aantijgingen jegens haar vader: goed onderzoek moet waarheid boven tafel krijgen
Sanne Wevers vertelde aangeslagen dat de aantijgen het turngezin hard hebben geraakt. De olympisch kampioen zegt zich niet te herkennen in het fysieke gedeelte uit het verhaal van Goedkoop over het schoppen en slaan. Over het mentale gedeelte wilde ze niets kwijt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden