Politici voeren een rituele dans uit rond IRA-wapens

'Na u graag'. Dat klinkt beleefd, maar in Noord-Ierland is het een uiting van wantrouwen. De IRA wil wel ontwapenen, maar eerst een plaatsje in het kabinet....

BERT WAGENDORP

Van onze correspondent

Bert Wagendorp

LONDEN

In Noord-Ierland lijkt zich andermaal het soort patstelling te ontwikkelen, waarop de plaatselijke politici patent hebben en die de voortgang naar definitieve vrede keer op keer vertraagt. Het gaat ditmaal over het inleveren van wapens door de IRA, een onderwerp dat vanaf het begin een schaduw over de vredesonderhandelingen heeft geworpen, maar dat nu opgelost móet worden. De vraag is alleen hoe.

Noord-Ierse politici zijn meesters in het bedenken van schijnbaar onoplosbare tegenstellingen: Eerste minister David Trimble wil pas Sinn Fein-leden opnemen in zijn kabinet, als de IRA is begonnen met het inleveren van wapens. Maar de IRA wil daarover pas gaan nadenken, als Sinn Fein met twee ministers in het kabinet is vertegenwoordigd.

Volgens Liam Clarke, Noord-Ierlandcorrespondent van de Times en de Sunday Times en een van de best ingevoerde Noord-Ierse journalisten, is vrij nauwkeurig bekend hoeveel wapens de IRA bezit. Zo heeft de organisatie volgens hem 588 AK47-geweren, 67 machinegeweren, zes SAM 78's raket-lanceerinstallaties, 265 handgranaten, vier vlammenwerpers en, het meest bedreigend, 2,5 ton van het hoogexplosieve semtex, ruim voldoende om de centra van alle Britse steden mee in puin te leggen.

De wapens zijn opgeslagen op geheime locaties, meestal in de Ierse republiek, niet ver van de grens met Noord-Ierland. Het merendeel is afkomstig van Libische wapenleveranties die plaatsvonden gedurende het midden van de jaren tachtig.

Behalve de wapens uit Libië heeft de IRA ook veel zelfgemaakte wapens, waaronder mortieren. De organisatie zou in totaal over ongeveer honderd ton wapentuig beschikken. De loyalistische paramilities kunnen daar niet aan tippen, met ongeveer 10 procent van het IRA-totaal. Zij hebben toegezegd te zullen ontwapenen zodra de IRA daar een begin mee heeft gemaakt.

De ruzie over de ontwapening tussen Trimble en Adams loopt inmiddels hoog op. 'Hij wil gaan heronderhandelen over het Akkoord van Goede Vrijdag', zei Adams deze week. Trimble reageerde met de opmerking dat hij Adams slechts houdt aan de in het akkoord gemaakte afspraken: dat er in Noord-Ierland geen plaats meer is voor geweld, en dat dus de wapens moeten worden ingeleverd. Volgende week zal premier Blair zich persoonlijk met de kwestie gaan bemoeien, in gesprekken met Adams en Trimble.

Adams heeft formeel gelijk: in het vredesakkoord staat niets over het inleveren van wapens als voorwaarde voor de entrée van ministers in het kabinet. Maar in het akkoord staat wel dat de ontwapening van de paramilities in april 2000 afgerond moet zijn en dus, vindt Trimble, wordt het tijd dat de IRA er in elk geval een begin mee maakt.

De Unionisten hebben vanaf het begin van de vredesonderhandelingen een punt gemaakt van het wapenbezit van de IRA. Ze wensten, zeiden ze, 'niet te onderhandelen met het geweer op de slaap'. Sinn Feins onderhandelaar Martin McGuinness sprak die opmerking steevast tegen met de vaststelling dat 'in alle vredesonderhandelingen ter wereld éérst wordt onderhandeld en pas na een akkoord wordt ontwapend. En niet andersom.'

Het akkoord is er nu, en McGuinness is door Sinn Fein benoemd tot intermediair tussen de commissie die moet toezien op de ontwapening en de IRA. Tot dusver zonder resultaat. Clarke: 'Het wantrouwen van de Unionisten is wel enigszins begrijpelijk. Eerst zei de Britse regering dat er vóór de vredesonderhandelingen wapens ingeleverd moesten worden. Het is aldoor opgeschoven en er is nog steeds niets ingeleverd.'

Vooral voor zijn eigen achterban heeft Trimble een stapeltje IRA-wapens nodig. De premier heeft te maken met toenemend wantrouwen in eigen kring. Clarke: 'Die zien hoe IRA-gevangenen worden vrijgelaten en hoe Sinn Fein zich opmaakt om toe te treden tot het kabinet. En dat alles terwijl de IRA nog barst van de wapens. Dat ìs ook vreemd.'

Wanneer de IRA een positief signaal zou uitzenden, door een deel van de wapenvoorraad te overhandigen, zou dat de positie van de First Minister aanzienlijk versterken. 'Dan zou zelfs de meest geharde unionist er niet langer omheen kunnen dat Gerry Adams echt goede bedoelingen heeft', zegt Clarke.

De ontwapening blijft dus vooral een kwestie van symboliek. 'Ontwapening is ook niet waar het echt om gaat', zei SDLP-leider John Hume het afgelopen voorjaar al. 'Waar het om gaat is of de paramilities het echt menen, als ze beweren dat het geweld voorbij is. Want als ze zouden willen, leveren ze op maandag al hun wapens in, en kopen ze op dinsdag nieuwe.' Vooral voor de IRA, met jaarlijkse inkomsten van meer dan 25 miljoen gulden alleen al uit de VS, zou dat inderdaad geen probleem zijn.

Hoogleraar Paul Wilkinson, terrorisme-onderzoeker aan de Andrews Universiteit in het Schotse Fife: 'Het gaat bij de ontwapening meer om het creëren van een klimaat van vertrouwen.'

Liam Clarke verwacht dat de IRA in elk geval voor het einde van dit jaar een teken van goede wil zal tonen. 'Ik ben daar wel optimistisch over. Want uiteindelijk wil helemaal niemand hier meer terug naar het gewapende conflict.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden