Oude wijsheid die nog altijd van kracht is

‘Niets is zo moeilijk als het winnen van een gewonnen stelling.’..

Ton Sijbrands

Wie zojuist een huizenhoog gewonnen positie in remise heeft zien verzanden en bijgevolg tóch al enigszins prikkelbaar is, zit bepaald niet op zo’n cliché te wachten. En men zou zelfs in razernij kunnen ontsteken wanneer die oude wijsheid gedebiteerd wordt (wat – zo is tenminste mijn ervaring – niet zelden het geval is) door dammers die in hun eigen partijen nauwelijks moeite doen om überhaupt een gewonnen stand op het bord te brengen.

‘Leer eerst zélf maar eens fatsoenlijk dammen’, heb ik als jeugdspeler weleens gedacht (maar – naar ik althans van harte hoop – nooit hardop gezegd), ‘dan praten we later wel verder’.

Maar hoe irritant misschien ook – het bedoelde adagium is nog altijd van kracht. Het geldt voor aanstormende talenten, maar evenzeer voor wereldkampioenen. De slotfase van de partij Kouogueu - Schwarzman (WK 2007), die ik vorige week integraal liet zien, is er een treffend voorbeeld van.

Zie diagram 1

In de stand van het eerste diagram heeft zwart het karwei in strategische zin al hoog en breed geklaard. Zo kan hij elk gewenst moment ten koste van slechts één schijf naar dam doorbreken (21-26-31). Daarnaast beschikt hij over sterke troeven in de beheersing van de velden 24 en – indirect – 23.

De analyse wijst uit dat de zekerste weg naar winst uit 42...8-12! bestaat. Na 43.22-17 21-27(!) 44.17x8 13x2 zou wit geen greintje tegenspel meer hebben. Maar ook na 43.39-33 12-18! 44.40-34 18x27 45.34-29 13-18! 46.29x20 9-13 47.20x9 13x4 heeft hij niets meer te hopen. Bijvoorbeeld 48.35-30 (stelt de dreiging 49.38-32! en 50.30-24 = aan de orde) 48*18-23! (exacter nog dan het eveneens toereikende 48*19-23) en na 49/50...21-26 enz. wint zwart probleemloos.

Wellicht uit angst zich aan een soort ‘onderschatting’ te bezondigen (het zwarte winstplan is eigenlijk dermate simpel dat men geneigd is het te wantrouwen), besluit Schwarzman eerst zijn centrumoverwicht verder uit te bouwen. Maar die beslissing blijkt de winst juist op losse schroeven te zetten:

42...19-23? 43.40-34! 14-19 44.38-33?

Maar de goden zijn Schwarzman gunstig gezind, want ook Kouogueu doet het verkeerd. Na 44.38-32! was de witte stand zowaar houdbaar geweest, bijvoorbeeld 44...8-12 (van groot belang is ook dat wit 44...9-14 45.34-30 8-12 met 46.39-33! = beantwoordt) 45.35-30!! 24x35 46.25-20! en zwart staat met lege handen (46...12-18 47.20-14! =).

44...8-12!

Beter laat dan nooit. Er dreigt nu 45...12-18! met vrijwel onmiddellijke winst.

45.35-30(!) 24x35 46.25-20

Zie diagram 2

Met behulp van hetzelfde offer dat (zie boven) met 33 op 32 zelfs remise zou hebben opgeleverd, vecht Kouogueu voor zijn laatste kans. Zijn wanhoopsactie zou evenwel vergeefs zijn geweest wanneer Schwarzman nu met 46...21-27! 47.22x31 36x27 48.20-15 35-40!! (een noodzakelijk tegenoffer) 49.34x45 9-14 had vervolgd. Het meest relevante vervolg luidt namelijk 50.45-40 19-24! 51.40-35 13-19! 52.49-44 12-17! 53.44-40 17-22! 54.40-34 23-29! 55.34x23 19x28 56.35-30 24x35 57.33-29 27-32! 58.37-31 32-38 59.29-24 38-42 60.24-19 14x23 61.15-10 42-47! (maar vooral niet 61...42-48?? wegens 62.39-33! en 63.10-5 =) 62.10-4 23-29!! 63.4x27 29-33!! (de enige) 64.39-34 33-39! 65.34x43 28-32 +.

46...12-18?

Maar deze tweede fout in vijf zetten stelt wit andermaal in de gelegenheid de dreigende nederlaag af te wenden:

47.20-15! 18x27 48.15-10! 13-18 49.37-31?

En opnieuw verzuimt Kouogueu maximaal profijt te trekken van Schwarzmans misgreep. Na 49.10-5! 9-14 had wit, de (tijdelijke) insluiting van zijn dam ten spijt, op meerdere manieren een puntendeling kunnen forceren. Eén enkel, zij het tamelijk spectaculair voorbeeldje: 50.37-31! (nu pas) 50*18-22 (zonder vrees voor 51.33-29?? of 51.31-26? 36-41! 52.26x28 23x32 +; maar:) 51.34-29!! 23x43 52.49x38 22-28 (op 52*36-41 of 52*21-26 laat wit 33-29-23 = volgen) 53.33x22 27x18 54.38-33! 36x27 55.33-29 21-26 56.29-24 19x30 57.5x16 met remise, daar zwart niet tegelijkertijd én 30 én 18 in veiligheid kan brengen.

49...9-14!! 50.31x24 14x5

Ook al heeft de zwartspeler er beide plusschijven voor moeten teruggeven – nu het sterkste vijandelijke stuk geëlimineerd is, is voor Schwarzman alles weer in orde. Twaalf zetten later had hij de vis op het droge.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden