NieuwsMisstanden in het vrouwen turnen

Oud-voorzitter turnbond over kritisch rapport: ‘Nooit de intentie gehad rapport geheim te houden’

De Koninklijke Nederlandse Gymnastiek Unie (KNGU) heeft nooit met opzet de wetenschappelijke rapportage uit 2015 over misstanden in het vrouwenturnen geheim gehouden. Dat stelt oud-voorzitter Jos Geukers. ‘Ik wil mijn hand ervoor in het vuur steken dat wij daar nooit het etiket geheim op hebben geplakt.’

Beeld ANP

Het intern gehouden rapport Turnonkruid uit 2015, van de gedragswetenschappers Annelies Knoppers, Froukje Smits en Frank Jacobs, beschrijft de veelal pijnlijke en zeker ongelijke verhouding tussen jonge turnsters en coaches van de oude school. Het pleit voor verbetering van het topsportklimaat via de meer pedagogisch geschoolde route.

Geukers, vorige week met een voetblessure uitgevallen in zijn pelgrimstocht naar Santiago, is stellig over de houding van zijn bestuur in dezen. Zijn hand in het vuur is voor ‘het volledige bestuur’, onder wie Huite Zonderland, de vader van olympisch kampioen Epke, en Fieke Willems, in 2001 succesvol turnster op de legendarische WK in Gent. ‘Er heeft nooit de intentie achter gezeten, omdat de inhoud ons onwelgevallig was, dat weg te houden, geheim te houden’, aldus Geukers.

Jos GeukersBeeld ANP

De ex-voorzitter die zich na een eerste publicatie van de Volkskrant dinsdag serieus inlas in het dossier Turnonkruid zegt dat hij niet weet wat er met de interne verspreiding van het document (ondertitel: Gemaaid maar niet gewied) is gebeurd. Onderzoeker Smits zegt dat de KNGU het stuk niet wilde vrijgeven aan de buitenwereld. Slechts in buitenlandse wetenschappelijke publicaties is de Engelse tekst van het Nederlandse onderzoek terug te vinden.

Intern binnen de KNGU krijgen de toptrainers, van de geschorste Gerben Wiersma tot de zwaar beschuldigde Vincent Wevers, de meeste kritiek. Maar ook de managementlaag die veranderingen in het topsportklimaat zou kunnen bewerkstelligen, krijgt verwijten. Uit die kringen komt de term geheimhouding overgewaaid. 

Trainers stemmen daarmee in. Topcoaches, zeggen zij, moesten het bestaan van het rapport uit de wandelgangen vernemen. Nico Zijp, hoofdtrainer van CTO Zuid in Den Bosch en persoonlijke coach van topturnster Tisha Volleman: ‘Ik heb alleen geweten dat het rapport er was, maar nooit van dichtbij gezien. Ik weet dat er toentertijd verhalen rondgingen, maar details erover heb ik nooit gehoord.’

In de kringen van de gymnastiekunie zou in 2015 teleurstelling en zelfs lichte irritatie hebben bestaan over de wetenschappelijk boven water gehaalde feiten en de aanbevelingen voor een kindvriendelijker koerswijziging. Geukers: ‘We wilden een spa dieper gaan dan ons eigen onderzoek dat in het kort geding met Frank Louter (coach Almelo, red.) volgens de rechter beter, vollediger en onafhankelijker had moeten gebeuren. Het was niet goed genoeg, lees je in de onderliggende conclusies van de rechter.

‘Zo zouden we, in de verdere vormgeving van ons Beleid Veilig Sportklimaat, gezegd hebben, samen met het ministerie van Sport dat er geld voor geeft, dat het verstandig zou zijn nog eens een onafhankelijk onderzoek te doen. Ik denk dat het zo gegaan is. De KNGU zou de bestuursnotulen wat dat betreft vrij moeten geven. Maar wat er uit is gekomen, voegde weinig toe. Daar was onvrede over. Er stond in wat wij al wisten, alleen met een wetenschappelijk sausje eroverheen.’

Geukers, in het bewuste bondsjaar 2015 druk met financiële problemen (min 2,3 miljoen euro), reorganisatie en het verwerven van een WK, eindigt kritisch in de beschouwing van het verzwegen rapport dat in de huidige wanorde in turnland hard is aangekomen. ‘Ik wil het rapport zeker niet bagatelliseren maar het mag ook niet groter worden gemaakt dan de werkelijke betekenis, zeker in operationele zin.’

Geukers omzeilt de vraag of hij spijt heeft dat hij het rapport niet heeft voorgelezen op een persconferentie of jaarvergadering. ‘Misschien vonden we toen dat we er domweg weinig mee konden naar buiten toe. Nu zeg ik, Me Too, Athlete A (Netflixserie over turnen, red.) en Beltmanniaanse ontboezemingen voorbij, dat we daarmee toch met meer empathie hadden moeten omgaan. Als jij het woord spijt wilt gebruiken, dan is dat voor mij hetzelfde.’

Bondsbestuurders in Turnonkruid:

‘Wij kunnen wel zeggen dat we ze pas op 20 jarige leeftijd sturen naar een WK/EK, maar dan ben je los van alle realiteit. Dan ontneem je mensen de kans om OS te halen. In die belangen zit je. In de topsport is er een gouden regel dat je 10.000 uur gemaakt moet hebben om uiteindelijk op internationaal niveau te kunnen acteren. Op het moment dat je de leeftijd van 22,23 hebt om die top te bereiken, dan kun je veel later beginnen. Bij ons ligt die internationale top rond 16-18, dan moet je dus eerder beginnen om die 10.000 uur te halen.’

‘Voor de KNGU is alleen veilig topsport bedrijven van belang, maar op het moment dat je leden hebt die op internationaal niveau kunnen en willen acteren, dan willen wij die mogelijkheden bieden. We vinden dat we dat moeten faciliteren, maar wel binnen een randvoorwaardelijke zetting die veilig, verantwoord en prettig is. Liever minder goede prestaties, maar een veilige situatie, dan andersom.’

‘Bijeenkomsten met als doel bewustwording: wat kunnen jullie er nou zelf aan doen? Hele basale dingen; geen deuren meer op slot, ouders in de zaal, nooit alleen trainen. Eigenlijk alle elementen van het 10 puntenplan.’

Lees verder

Het is in turnzalen allereerst isoleren. Niets wordt doorverteld, ook niet aan ouders
Onderzoekers stuitten 6, 7 jaar geleden op een zwijg- en vergeldingscultuur in de turnwereld. Daardoor konden coaches ongestraft hun gang gaan

Rapport over geestelijke en fysieke mishandeling (ex-)turnsters mocht niet naar buiten
De misstanden in de Nederlandse turnwereld zijn tussen 2013 en 2014 al scherp in kaart gebracht door een onderzoek van drie wetenschappers. In januari 2015 kwam hun rapportage uit over de geestelijke en fysieke mishandeling van topturnsters onder de titel ‘Turn-onkruid, gemaaid maar niet gewied’. Maar dit stuk werd intern gehouden. Onduidelijk is of het een doofpotactie betreft.

‘Als hij al is veranderd in 2007, waarom is hij dan nooit naar ons toegekomen?’
Turncoach Vincent Wevers is door het stof gegaan. Hij erkent dat hij in het verleden de turnsters veel te hard heeft aangepakt. Wie is de mens achter de spartaanse coach? En hoe kon het zover komen?

Iedereen wist ervan, alleen keek iedereen weg: beschuldigingen zijn anno 2020 niet te negeren
Iedereen wist ervan, alleen keek iedereen weg. Maar na een week van getuigenissen is de boodschap aangekomen. De turnsport moet zich moreel opnieuw uitvinden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden