Oranje gaat, net als Nokia, recht op het ravijn af

Bedrijfskundige Gaston Sporre: 'Het is gedaan met de reputatie van voetballand Nederland'

Finland heeft zich verzoend met de gedachte dat Nokia een nichemerk is geworden. Zo zou Nederland ook tegenover zijn voetbal moeten staan, vindt de bedrijfskundige Gaston Sporre.

Foto Getty / ANP

De 'deplorabele staat' van Nederland als voetbalnatie vertoont opmerkelijke parallellen met de ondergang van het Finse Nokia, eens een wereldmerk in mobiele telefoons. Dat zegt bedrijfskundige en voormalig voetbalbestuurder Gaston Sporre. Het normale bedrijfsleven (Nokia) en het abnormale, 'vaak perverse bedrijfsleven dat voetbal is' kunnen volgens Sporre wel degelijk overeenkomsten hebben.

Nu sinds zaterdag wel vaststaat dat het Nederlands elftal in 2018 niet aan het WK deelneemt en Nederlandse voetbalclubs dit jaar niet aan grensoverschrijdende competities mogen deelnemen (Ajax, PSV, FC Utrecht) ofwel daarin structureel verliezen (Feyenoord, Vitesse) lijkt Sporre als oud- voetbalbestuurder (erevoorzitter PEC Zwolle, interim-baas Heerenveen, formateur KNVB sectiebestuur betaald voetbal) deze conclusie gerechtvaardigd: het is gedaan met de reputatie van Nederland als voetballand en reparabel is dat niet echt.

Is dat erg?

'Welnee', vindt de 72-jarige Sporre. 'We hebben mooie stadions, die vaak vol zitten. We hebben een grappige competitie.' We moeten ons maar neerleggen bij de gedachte dat ons voetbal in de toekomst uitsluitend bestemd is voor binnenlandse consumptie, zegt Sporre, nu in zijn hoedanigheid als bedrijfskundige. Hij is gepromoveerd aan de Erasmus Universiteit en onder meer oud-directievoorzitter Achmea Zorg en wordt door het internationale bedrijfsleven vaak ingeschakeld als consulent.

Juist nu voetbal steeds vaker als een vorm van bedrijfsleven wordt aangeduid in plaats van sport, is het volgens Sporre leerzaam het wat hij noemt 'demasqué' van het Nederlandse voetbal te spiegelen aan de ondergang van het Finse Nokia als wereldmerk. Daar, in Finland, heeft men zich verzoend met de gedachte dat Nokia een nichemerk is geworden tussen de grootmachten in de mobiele telefonie.

Waar schuilen de overeenkomsten in? Sporre zet chronologisch tien punten op een rij.

Beide, Nokia als telecombedrijf en Nederland als voetbalnatie, wisten zich als betrekkelijke kleintjes te manifesteren tussen de grootmachten op het wereldtoneel.

Beide waren in hun 'tak van sport' (Sporre) min of meer marktleider. Nokia nog maar tien, vijftien jaar geleden zelfs letterlijk (ruwweg 50 procent van de markt in handen), Oranje had altijd een de topklassering in de internationale voetbalranglijsten en op voetbalgebied was de Hollandse School een begrip.

De mobieltjes van Nokia en die Hollandse School (aanvallen!) waren mondiaal 'state of the art', zegt Sporre.

De Nokia's 3210, 3310 en 6610 waren wereldwijd iconische begrippen met een naamsbekendheid die was te vergelijken met het drietal Gullit, Van Basten en Rijkaard.

Sporre: 'Niet alleen in Finland, ook in Nederland ontstond - mild uitgedrukt - een besef dat we het hadden uitgevonden.'

Tekst gaat verder onder grafiek.

Gaston Sporre

Geloof in eigen kunnen ging over in genoegzaamheid. Dat leidde ertoe dat men in beide gevallen niet meer openstond (in bedrijfskundige taal receptief was voor) signalen van buiten.

De inhaalslagen van de concurrentie legden genadeloos de vinger op de zere plek bij Nokia (Sporre: 'De software') en Oranje ('De obsolete Hollandse school').

De alarmbellen gaan rinkelen als topman Stephen Elop van Nokia in 2011 verkondigt dat het bedrijf zich op een 'burning platform' bevindt en eind 2014 bij de KNVB door een topconferentie te beleggen die Sporre als 'babbelbox' typeert.

Beide blijven hangen in een soort 'analysis paralysis' (Sporre) die gepaard gaat met bestuursperikelen aan de top, terwijl de concurrentie van Nokia en Oranje zijns inziens 'gewoon meters maakt'.

Van een gelijk speelveld is nu, noch voor Nokia noch voor Oranje of Nederland als voetbalnatie, geen sprake meer. Sporre: 'De grote geldstromen zijn in de vaak perverse bedrijfstak voetbal de dominante game changer. En dat zal nooit meer veranderen.'

Alle overeenkomsten overziend, schrikt Sporre bijna van de ernst van zijn betoog. Want als gezegd, heel erg is het niet wat Nokia is overkomen en het Nederlandse voetbal nu overkomt. Als bedrijfskundige: 'De ondergang van Nokia is verplicht leesvoer voor iedere bedrijfskundestudent. Wat zo interessant is aan wat er in de bedrijfstak voetbal gebeurt, is dat er soms verrassende overeenkomsten zijn met het normale bedrijfsleven.

'In dat laatste is nu heel veel aandacht voor disruptief management (met een innovatie de markt 'ontwrichten', kort samengevat). In feite was Louis Van Gaal als bondscoach bij het laatste WK disruptief bezig met ineens de Hollandse School los te laten en superverdedigend te gaan spelen.'

Is het, bij alle bedrijfskundige- en voetbalwijsheid, niet allemaal veel simpeler? Nederland heeft even een slechte generatie voetballers, het komt wel weer goed. 'Droom maar verder', antwoordt voetbalbestuurder Sporre. Interessanter vindt hij de these dat kleine, rijke landen als Finland en Nederland (altijd hoog scorend op internationale vergelijkingen op kwaliteit van leven, van onderwijs etcetera) gedoemd zijn te verliezen in de 'vaak perverse bedrijfstak' voetbal.

En we zijn dus gewoon klein, herhaalt Sporre. Ook dat is niet erg. In Finland kunnen ze erg goed ijshockeyen en Nederlanders kunnen hard schaatsen.

Meer over