Sport Schaatsen

Opvallend veel schaatsers gebruiken astmamedicijnen − ook als ze die niet nodig hebben

Er worden opvallend veel astmamedicijnen en andere middelen voorgeschreven aan schaatsers, soms ook als ze die niet nodig hebben. Is er sprake van doping? ‘Bij een pijntje ging de spuit erin.’

De 'Coolste Baan van Nederland' in het Olympisch Stadion in Amsterdam. Beeld Klaas Jan van der Weij

Drie Nederlandse langebaanschaatsers zeggen dat ze tussen 2000 en 2010 astmamedicatie kregen voorgeschreven terwijl ze geen astma hadden. Het voorschrijven van deze medicatie aan gezonde sporters zou zijn gebeurd in meerdere ziekenhuizen door verschillende longartsen. Het was een overtreding van de dopingregels.

Salbutamol, het werkzame middel in veel astmamedicatie, staat op de internationale dopinglijst van het wereldantidopingagentschap Wada. Het verwijdt de longvaten, zodat sporters met astma gemakkelijker kunnen ademen en meer lucht krijgen. Al jaren wordt gedacht dat grote hoeveelheden salbutamol spierversterkend kunnen werken. In 2017 raakte viervoudig Tourwinnaar Chris Froome nog in opspraak wegens een te hoge concentratie salbutamol in zijn urine.

Ook in het schaatsen is salbutamol al jarenlang een veelgebruikt middel. Nederlandse schaatsers stellen nu voor het eerst hardop dat deze medicatie hun ten onrechte is voorgeschreven of werd aangeboden. De drie schaatsers vertellen hun verhaal anoniem, omdat ze vrezen voor negatieve reacties uit de schaatswereld. Het is binnen die wereld ongebruikelijk om open te zijn over medische begeleiding en dopinggebruik. ‘Hier geldt een omerta’, aldus een van hen.

Puffers

Sporters die puffers met salbutamol gebruiken, moesten daarvoor tot 2011 een doktersverklaring hebben, een attest. Sindsdien is gebruik tot 800 microgram per 12 uur toegestaan. Inspanningsastma komt geregeld voor onder duursporters, omdat ze in een hoge frequentie grote hoeveelheden lucht inademen. De droge, koude lucht van de ijsbaan kan dat verergeren.

Maar volgens schaatsers bood onder andere longarts Jaap Westbroek uit ziekenhuis Tjongerschans in Heerenveen aan om de diagnose inspanningsastma, ongeacht de uitslag van de longtest, op papier te zetten. Op die manier konden ook zij een puffer gebruiken. ‘Hij zei: je hebt het niet nodig, maar we kunnen ervoor zorgen dat je het wel nodig hebt’, vertelt een van hen.

Relatief veel Nederlandse schaatsers gebruiken astmamedicatie. Volgens medisch directeur Cees-Rein van den Hoogenband van sportkoepel NOCNSF gaat het om 80 tot 90 procent van alle langebaanschaatsers. Ter vergelijking: ongeveer 10 procent van de Nederlandse bevolking heeft astma-achtige verschijnselen.

Ontstekingsremmers

Astmamedicatie blijkt niet de enige medicatie die in hoge mate wordt gebruikt in de schaatswereld. Andere schaatsers zeggen tegen de Volkskrant ook dat in hun sport geregeld cortisonen, oftewel ontstekingsremmers, worden gebruikt zonder dat sporters daar recht op hebben. Volgens hen veinsden sommige collegaschaatsers blessures om een cortisoneninjectie te kunnen krijgen. ‘Zelf heb ik twee keer zo’n spuit gehad, maar ik weet dat het bij ploeggenoten gemakkelijker ging. Bij een pijntje ging de spuit erin’, vertelt een oud-schaatser.

Cortisonen geven een euforisch gevoel en verleggen de pijngrens. Ook dit middel staat op de dopinglijst. Bekend is al dat wielrenners de ontstekingsremmers massaal gebruikten zonder medische noodzaak.

Sportkoepel NOCNSF zegt dat er sinds 2008 ‘wisselingen’ zijn geweest van de longartsen die de olympische sporters onderzochten. Volgens de sportkoepel had dit te maken met ‘voortschrijdend inzicht over deskundigheid, ervaring en beschikbaarheid’. ‘Wij vinden dat op harde indicatie medicatie moeten worden gegeven’, zegt Van den Hoogenband. ‘Dus het is niet van: geef maar een snufje hier of daar.’

Een van de longartsen die veel schaatsers astmamedicatie voorschreven, Shelley Overbeek van het Erasmus MC in Rotterdam, is volgens Van den Hoogenband ‘kaltgestellt’. Een olympisch zwemster vertelde rond de Zomerspelen van 2008 dat Overbeek haar had ‘gefeliciteerd’ met haar astmadiagnose. ‘We hebben er hartelijk om gelachen’, aldus Van den Hoogenband. ‘Maar hiermee ga je je boekje te buiten als arts.’

Grijs gebied

Longartsen Westbroek en Overbeek spreken de beschuldigingen met klem tegen. ‘Ik kan me niet voorstellen dat ik zo losbandig ben geweest’, zegt Westbroek. Schaatsers zaten volgens hem vaak in een grijs gebied. Maar mensen zonder astma kregen van hem niks, bezweert hij. ‘Ik kan er zo vier voor de geest halen, topsporters die hier kwamen en dachten dat ze astma hadden.’ Aan hen astmamedicatie geven is volgens Westbroek zinloos. ‘Daar worden ze alleen maar slechter van.’

‘Als dokter wil je de sporter helpen aantonen dat medicatie nodig is’, zegt Overbeek. ‘Maar als het niet nodig is, zeg ik: sorry, ik kan er niets aan doen. Ik ga geen testresultaten verdraaien of ernaar toewerken.’

Schaatsbond KNSB zegt nooit signalen te hebben gehad dat astmamedicatie door schaatsers of artsen in het schaatsen op oneigenlijke gronden is gebruikt of voorgeschreven. ‘Wij vertrouwen erop dat artsen medicijnen slechts voorschrijven als dat medisch noodzakelijk is.’

Doping in schaatsen

Puffen voor een podiumplek: wordt astmamedicatie gebruikt als doping door schaatsers?
Er worden opvallend veel astmamedicijnen en andere middelen voorgeschreven aan schaatsers, soms ook als ze die niet nodig hebben. Is er sprake van doping?

Arts schaatsbond bood doping aan, erkennen twee voormalige profschaatsers voor het eerst
Voor het eerst erkennen twee voormalige Nederlandse profschaatsers dat hun in de jaren tachtig doping is aangeboden door bondsarts Rob Pluijmers van de KNSB. In één geval zou het verboden middel ook daadwerkelijk door de arts zijn verstrekt. Het gaat om anabole steroïden.

Schaatsbond: Topschaatsers nemen onnodig hormonen om prestaties te verbeteren
Schaatsbond KNSB heeft serieuze aanwijzingen dat Nederlandse topschaatsers schildklierhormonen gebruiken om hun prestaties te verbeteren. In een brief aan alle schaatsers, in bezit van de Volkskrant, waarschuwt de KNSB voor ‘gezondheidsrisico’s’ die ontstaan door het gebruik van ‘medicatie zonder medische noodzaak’. Ook vraagt de bond schaatsers een klacht in te dienen tegen artsen die hieraan meewerken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden