Op het ijs scheiden de wegen

In 1999 werden Mark Tuitert en Helen van Goozen in Geithus wereldkampioen junioren. Vijf jaar later is hij favoriet bij het WK allround in Hamar en heeft zij vooralsnog de aansluiting gemist....

Als mevrouw Tuitert wenst ze niet bekend te staan. Absoluut niet.

Zij is Helen van Goozen, de eerste wereldkampioene junioren uit Nederland. Ook zij kan schaatsen, al heeft ze afgelopen maand gemerkt dat haar grootste zege in het niet valt bij een Europese titel allround. Iedereen wil iets van Mark, haar vriend.

Van Goozen weet, net als Tuitert, al sinds 1999 dat roem volgt op overwinningen. In dat jaar veroverden ze allebei goud bij de WK junioren in het Noorse Geithus. Na thuiskomst werd zij in haar woonplaats Hoogmade uitbundig toegejuicht tijdens een rondrit op een brandweerauto. Hij bleek plotseling de hoofdattractie op het carnaval in Holten. Toch is het nu flink wennen.

Op straat spreken wildvreemden Tuitert aan, terwijl ze haar niet zien staan. Kinderen verdringen elkaar alleen al om zijn handtekening. Meisjes gooien knuffels op het ijs en plaatsen borden voor zijn deur met een tekst als: 'kampi(z)oentje'. Als Sportweek opnieuw een verkiezing houdt voor de meest sexy sportman, lijkt hij de voornaamste kandidaat om Gerard van Velde op te volgen.

Van Goozen (23), plagend: 'Als ik genoeg van die aandacht heb, zet ik gewoon de schaar in zijn haren.'

Tuitert (23): 'Als Helen Europees kampioen zou worden, zou ze ook kans maken op zo'n uitverkiezing.'

Schaatsen krijgt steeds meer trekjes van showbizz, hebben ze gemerkt. Winnaars zijn publiek bezit, uiterlijk speelt een belangrijke rol. Dat vinden ze niet erg. Het spreekt vanzelf dat de nieuwsgierigheid van fans toeneemt als sporters urenlang op televisie zijn.

Maar roem vertekent ook. Hun dagelijkse leven bestaat niet uit glitter en glorie. De afgelopen vijf jaar hebben ze aan den lijve ondervonden dat een wereldtitel junioren allerminst een garantie is voor succes.

Van Goozen: 'Onze ouders en vrienden vinden dat we onwijs snel volwassen zijn geworden.'

Tuitert: 'We zijn onze onbevangenheid wel kwijtgeraakt.'

Aanvankelijk gold zij als het grootste talent. Bij de jeugd won ze eerder en vaker dan hij, zowel sprint-als allroundtitels. Haar wereldtitel was uitzonderlijker dan de zijne. Zij was de eerste Nederlandse winnares, terwijl acht Nederlandse mannen hem voorgingen. Maar na zijn debuut bij de senioren, in 2000, stond hij al snel te boek als de golden boy. Hij had de werkgevers en het salaris voor het uitkiezen. Zij niet.

Van Goozen: 'De ene wereldkampioen is de andere niet. Dat zit scheef. Dat zet je wel aan het denken. Waarom verdient een vrouw minder? Ik ben nooit geprojecteerd als een grote kampioen, zoiets zal het zijn. Ik heb altijd goed moeten onderhandelen voor mijn centjes.'

Tuitert: 'Het was een absurde tijd. Ik kreeg niet betaald omdat ik kampioen was. Ik kreeg betaald omdat mij een glorieuze toekomst werd toegedicht. Zo zat de markt in elkaar.'

Hij koos voor SpaarSelect van Peter Mueller. De flamboyante Amerikaan spiegelde hem zeges voor, niet na jaren van noeste arbeid, maar meteen. Toen zij in onzekerheid verkeerde over haar toekomst bij de schaatsbond, volstond een enkele opmerking van Tuitert. Mueller haalde haar spontaan bij zijn dream team.

Ze konden hun geluk niet op. In het Noorse Savalen, een half jaar eerder, waren ze verliefd geworden. Plotseling zaten ze, 19 jaar oud, bij de meest prestigieuze ploeg, met een trainer die zich allerminst opstelde als een zedenmeester. Alles was rozengeur en maneschijn.

Van Goozen: 'We sliepen altijd bij elkaar.'

Tuitert: 'Het was hartstikke leuk, al was samen zijn niet de belangrijkste reden dat ik haar voordroeg bij Mueller. Echt. Het leek me gewoon een geweldige kans voor haar.'

De idylle hield geen stand. Zij ging als eerste twijfelen aan Muellers aanpak. Ze moest te hard trainen. Als Gianni Romme zich ontspannen aan kop van de groep nestelde voor een rustig fietstochtje, reed zij zich de longen uit het lijf. Ze wilde zich niet laten kennen, bleef doortrainen en blies zichzelf op. Ze reed dat seizoen beter achteruit dan vooruit. Tuitert had echter nauwelijks oor voor haar klachten. Hij ging als een speer.

Van Goozen: 'We hebben het er vaak over gehad.'

Tuitert: 'Ik luisterde wel, maar dacht: voor mij werkt het wel.'

Van Goozen: 'In de ploeg waren we dan wel samen, maar schaatsen doe je toch afzonderlijk. Iedereen rijdt voor zichzelf.'

Tuitert: 'Ik kon natuurlijk niet naar Peter toegaan en zeggen: je moet dit en dat doen met Helen. Peter wuifde kritiek makkelijk weg. En hij was ook mijn trainer. Ik hoorde het aan, maar zij moest het oplossen.'

In het tweede seizoen onder Mueller kreeg hij meer begrip voor zijn vriendin. In niets deed hij denken aan de schaatser die de winst bij zijn EK-debuut alleen was misgelopen door een ongelukkige val. Hij blokkeerde volledig, kreeg de ziekte van Pfeiffer, en liep het vurig gewenste startbewijs voor de Olympische Spelen mis. Zij deelde in de malaise. Ze greep net naast een ticket voor Salt Lake City. Gretha Smit verstoorde haar droom.

Van Goozen: 'Het was een hele zware periode.'

Tuitert: 'We waren allebei reddeloos.'

Van Goozen: 'Doordat we altijd bij elkaar sliepen, gingen we nooit eens flink uithuilen bij een ander.'

Tuitert: 'We zaten jankend bij elkaar.'

Mueller zag zijn fouten niet. Maar de Amerikaan is niet de enige die blaam treft, vinden ze. Ze hadden zelf ook schuld. In plaats van rust te nemen, toen ze zich moe voelden, gingen ze juist hardertrainen. Ze putten elkaar uit, joegen elkaar over de kop.

Van Goozen: 'In Holten, bij Mark, was een rondje waar we hardliepen. Twee of drie minuten deed je daarover. Dan probeerde Mark mij in te halen. En ik probeerde hem juist voor te blijven. Of we gingen fietsen. Dan moesten we twee uur, maar wilde hij nog een halfuur langer. En ik maar proberen in het wiel te blijven.'

Tuitert: 'Ik heb absurd veel gefietst. Ik was zo gefrustreerd na mijn val bij dat EK. Ik wilde niet gewoon hard rijden. Ik wilde iedereen aan gort rijden. Ik dacht dat dat zou lukken door veel te fietsen. Op het laatst fietste ik inderdaad als een tierelier, maar schaatsen kon ik niet meer.'

Na het mislukte olympische seizoen namen ze noodgedwongen afscheid van elkaar. SpaarSelect verkeerde in financiële problemen en had geen boodschap aan de liefde van twee schaatsers die tegenvallend presteerden. Zijn contract liep door, het hare niet. Ze vond onderdak bij DSB, dat in die periode tevergeefs hengelde naar de diensten van Tuitert. Daar hervond ze langzaam haar vorm. Dit seizoen is ze bij diverse World Cups in de middenmoot gefinisht.

Hij wachtte af en prees zichzelf gelukkig toen een groot deel van de ploeg af wilde van Mueller. Bewegingswetenschapper Jac Orie werd als trainer aangesteld van het team, dat inmiddels bekend staat onder de naam Sponsor Loterij.

De Hagenaar beschikte, zo bleek al snel, over de kennis om Tuiterts afgepeigerde lijf weer aan de praat te krijgen. Hij won vorig jaar brons bij het EK allround. Vier weken geleden pakte hij de titel, met een wereldrecord punten. Dit weekeinde begint hij in Hamar als favoriet aan de WK allround.

Van Goozen: 'Ik heb wel eens geroepen dat ik wilde stoppen. Ik heb momenten gehad dat ik het echt niet meer zag zitten. Als je twee, drie jaar de verkeerde stappen maakt, zak je weg. Ik ben nog steeds zoekende. Eigenlijk gaat het pas dit jaar weer goed.'

Tuitert: 'Ik heb altijd de overtuiging gehad dat het goed zou komen. Maar ik heb me wel heel rot gevoeld. Ook over dat geld. Je ambities scheppen een verwachtingspatroon. Voor jezelf en je sponsor. Het wordt zo belangrijk dat je er bijna niet aan durft te denken dat je het niet haalt. Als je het niet haalt zit je klem, gevangen.'

Hun ervaringen hebben louterend gewerkt, beseffen ze. Hij kan zijn roem beter plaatsen dan toen hij 'als gewone boerenzoon' plotseling tot rijzende ster werd gebombardeerd. Zij kan de overvloedige aandacht voor hem gemakkelijker relativeren. Tegelijkertijd put ze inspiratie uit zijn wederopstanding. Zijn prestatiedrang motiveert haar.

Van Goozen: 'Ik wil niet alles van hem overnemen. Hij kan vlak voor een wedstrijd soms heel akelig zijn. Echt onbereikbaar.'

Tuitert: 'Voor een belangrijke wedstrijd schakel ik sommige hersenfuncties uit. Alles wat ik een beetje onbelangrijk vind, laat ik zitten. Dat gaat vanzelf.'

Hand in hand de top bestormen, zoals aan begin van hun loopbaan, zit er niet meer in. Als haar contract bij DSB aan het einde van dit seizoen niet wordt verlengd, is de kans klein dat Tuiterts trainer haar te hulp schiet. Orie is de tegenpool van Mueller. Hij ziet haar talent vermoedelijk wel, maar zijn huisregels laten geen ruimte voor verkering.

Voor Orie, het brein achter de wereldtitels van Gianni Romme, Erben Wennemars en Marianne Timmer, is schaatsen geen showbizz. Hij doet in kampioenen, niet in romantiek.

Van Goozen, ondeugend: 'Jac wil geen stelletjes. Daar is hij tegen.'

Tuitert: 'Jac wil geen heibel. Maar ik denk nu dat het beter is niet bij elkaar in de ploeg te zitten. Niet meer zoals toen in ieder geval.'

Van Goozen: 'Bij SpaarSelect ontdekten we eigenlijk al dat we het anders moesten doen, minder met elkaar. Toch is het vreemd dat Jac geen stelletjes wil. Want eigenlijk zijn wij nu dus concurrenten. Eigenlijk hou jij mijn carrière tegen. Ja toch, lieverd?'

Tuitert, met gespeelde paniek: 'Dan moet je bij Jac zijn hoor. Daar ga ik niet over. Maar denk nou niet dat ik meer inspraak heb omdat ik toevallig Europees kampioen ben. Echt niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden