REPORTAGE

Op eigen kracht tegen het leven en grote fitnessketens

Drie miljoen Nederlanders gaan naar de sportschool. Zo ook verslaggever Haro Kraak. Hij verloor zijn hart aan een buurtfitness. En kampt nu met een schuldgevoel.

Beeld Renate Beense

Twee jaar geleden kwam ik voor het eerst in de Family Gym, een kleine sportschool in Amsterdam-West. Online had ik gezocht naar de dichtstbijzijnde fitnessclub en toen ik 300 meter verder de drempel over ging, was het alsof ik terugging in de tijd. Aan de muur hingen bodybuildposters uit de jaren negentig. Er was geen elektrisch poortje. Het pasje was een groen stukje papier waarop je je naam moest schrijven en dat ter plekke werd geplastificeerd. Als je het pasje inleverde, kreeg je de sleutel van een kluisje.

'De mensen moeten niets hebben van die digitale zooi', wist Adrie, de man achter de balie, me te vertellen. Ik vroeg me af of het misschien óók te maken had met geldgebrek of luiheid dat de toegang zo ouderwets was gebleven, maar ik moest toegeven dat de redenering van Adrie leuk klonk. Dit was duidelijk een eigenzinnig bedrijf, wars van trends.

Geen patsergedoe

Adrie zei dat-ie me een klap voor m'n harses zou geven als ik met vieze schoenen van buiten kwam sporten. Je kan hem veel flikken, maar daar trok hij de grens. Hij benadrukte dat de Family Gym een gewone sportschool was voor gewone mensen, geen patsergedoe. Iedereen groet elkaar, dus oordopjes met muziek worden niet gewaardeerd. Voor twee tientjes per maand was ik lid. O, wil je niet contant betalen? Dan 21 euro, want de automatische incasso is niet gratis. Hij heette me welkom en voegde er nog aan toe dat hij zanger was in een café in de Jordaan, ik moest snel maar eens langskomen.

Dan de faciliteiten. De apparaten waren oud en versleten en stonden dicht op elkaar. De gedeelde douches bevonden zich in één grote ruimte als bij een voetbalkleedkamer. De zalen en de kleedkamer oogden vervallen en waren een beetje muffig door het ontbreken van ventilatie. Toch voelde ik me al snel thuis in de Family Gym. Bij mijn tweede bezoek noemde eigenaar Eric Brandenburg, na een snelle blik op het pasje, me al bij mijn voornaam. Ik onthield zelf ook de namen van de medewerkers en de vaste gasten, maakte praatjes over het weer of het nieuws en sloeg met verbazing deze biotoop gade.

Het was januari 2015 toen Eric ontdekte dat er aan de overkant van zijn sportschool, op de Tweede Kostverlorenkade, gebouwd werd. Waar vroeger het stadsdeelkantoor zat, zou een Basic-Fit verrijzen, een goedkope sportschoolketen die razendsnel uitbreidt. Verdomd, dacht Eric, dit zou weleens mijn einde kunnen betekenen. En daarna ging hij over tot de orde van de dag, want zo is hij: zelfs als het noodlot hem aanstaart, blijft hij nuchter.

(Tekst gaat verder onder de afbeelding)

Beeld Renate Beense
Family Gym in Amsterdam-West. Rechts, met rode sportbroek, eigenaar Eric Brandenburg. Beeld Renate Beense

Grote fitnessketens vs. kleine clubs

Dit is het verhaal van een sportschool die symbool staat voor een grotere trend: de verbeten strijd tussen grote fitnessketens en kleine clubs. Lowbudgetketens als Fit for Free en Basic-Fit proberen de onafhankelijke gymclubs weg te concurreren door zo veel mogelijk filialen uit de grond te stampen. Er is sprake van een 'verdringingsmarkt', volgens een brancherapport van de Rabobank. En dat voor de populairste sport van Nederland: drie miljoen beoefenaars.

De ketens openen gigantische clubs om de kosten per klant te drukken en ze bezuinigen op alles - personeel, inrichting, apparaten. Voor maar 17 euro per maand kun je al trainen. Vaak worden de ketens gefinancierd door durfinvesteerders en draaien ze vooralsnog rode cijfers. Pas na nóg meer schaalvergroting zijn ze rendabel. Zo maakte Basic-Fit, dat meer dan 350 vestigingen heeft in Nederland, België, Luxemburg, Frankrijk en Spanje, vorig jaar 23 miljoen euro verlies. Toch wordt het concern, dat 10 juni naar de beurs ging, gewaardeerd op ongeveer 1 miljard euro.

Beeld Renate Beense

Boutiqueclubs

Als reactie op de ketenvorming ontstaan zogenoemde boutiqueclubs. Voor 50 tot 150 euro per maand krijg je bij deze luxueuze sportscholen een all inclusive-abonnement: persoonlijke begeleiding, dieetadvies, mooie kleedruimten, kinderopvang, de nieuwste apparatuur, yoga, mindfulness, sauna's, zonnebanken, zwembaden. Zie de Vondel Gym van tv-presentator Arie Boomsma, die nu een tweede vestiging opent in Amsterdam-Oost. Of Curves, een keten voor vrouwen.

Bij de kleinere clubs in het midden- of lagere segment staan de marges structureel onder druk. Of ze moeten de boel serieus opknappen (maar daar is meestal geen geld voor) of ze moeten hun abonnementsprijzen drastisch verlagen om niet te veel leden te verliezen aan de budgetketens. Zo verdwijnt langzaam een fenomeen: de gezellige, ouderwetse sportschool uit de buurt, die soms al twintig jaar bestaat en een vaste cliëntèle heeft opgebouwd. De gym met een sociale functie.

Beeld Renate Beense

Honderden opzeggingen

Vorig jaar mei opende de Basic-Fit tegenover de Family Gym, hemelsbreed zit er 20 meter tussen de twee clubs. In januari 2015 ging het nog redelijk goed met de sportschool van Eric: veertig nieuwe inschrijvingen. Dankzij de goede voornemens loopt het altijd storm aan het begin van het jaar. Een maand later meldden zich dertig nieuwe leden. En in maart twintig. Daarna liep het harder terug. Sinds mei vorig jaar heeft hij nog maar vier of vijf inschrijvingen per maand. En honderden opzeggingen.

Op een dag, eind 2015, was de cardiozaal, die voorheen vol stond met fietsen, loopbanden en crosstrainers, nagenoeg leeg. Een goed teken, dacht ik, ze gingen eindelijk vernieuwen. Navraag leerde dat de ruimte uit financiële noodzaak werd verhuurd, de cardio-apparaten waren verplaatst naar het zaaltje waar eerst de spinningklasjes werden gegeven. De crosstrainers stonden vervolgens zo dicht op elkaar dat je er nauwelijks tussendoor kon lopen.

Toen ik een paar maanden later verhuisde naar de andere kant van de stad en mijn abonnement opzegde, voelde ik me schuldig: ik was geen haar beter dan die overlopers.

Beeld Renate Beense

Net het hoofd boven water

Van de 1.200 leden in 2014 zijn er nog maar 400 over. Als het er nog minder worden, kan de tent worden opgedoekt. Eric, bijna elke dag gekleed in trainingsbroek en capuchontrui, kijkt lijdzaam toe. Hij stopte met de groepslessen omdat hij erachter kwam dat zijn fitnessinstructeurs meer geld vroegen van de leden dan afgesproken. Daardoor liepen nóg meer mensen weg. Toen in 2010 de budgetketens opkwamen, had hij zijn prijzen al gehalveerd. En hij had het eenmalige inschrijfgeld geschrapt. Verder naar beneden kan hij niet; hij houdt nu net zijn hoofd boven water.

Vorige maand liepen de eerste jaarabonnementen af van de mensen die hem hebben verlaten voor Basic-Fit. Hij heeft overwogen om een groot bord op te hangen: 'Kom terug naar de gezellige club aan de overkant.' Maar dat vond hij toch te genant. Tot dusver keerde maar één oud-lid terug.

Toen Eric de sportschool in 2000 overnam, had de Family Gym nog een penoze-imago. Eric werkte hard om daar vanaf te komen en een tijd lang ging het uitstekend met de zaak. Fitnessen werd steeds populairder en Eric won zelfs een prijs voor beste fitnessclub van Noord-Holland. De doorzichtige plastic trofee staat achter de balie als bewijs. Eric pakt de prijs en poetst de vettige vingers eraf. 'Dat ding stelt niet veel voor, hoor. Je kon gewoon stemmen. Kennelijk waren veel mensen bij ons bereid dat te doen.'

Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Lekker kletsen

Bij de Family Gym blijf je niet zomaar anoniem, iedereen doet mee. Adrie begint vaak uit het niets over Ajax te praten en hoewel ik niet bijster veel van voetbal weet, klets ik mee. Uit zichzelf stoppen met praten doet hij sowieso nooit, dus als je niet langzaam maar zeker richting de kleedkamer schuifelt, sta je er een uur later nog. Soms kijkt hij een dvd van een Dire Straits-concert en dan speelt hij luchtgitaar mee.

Iedereen is opvallend eerlijk en open in de Family Gym. In de kleedkamer praten woonwagenbewoners zonder gêne over de wietplanten die ze kweken. Er wordt gezellig geroddeld over de andere leden. 'Had die het weer op zijn praatklieren?'

Klagen

Tijdens het douchen worden belastingontwijktrucs gedeeld en moppen verteld. Geliefd kleedkameronderwerp is een fenomeen waar ik zelf aan bijdraag: de gentrificatie en veryupping van de stad. Al noemen ze dat niet zo, natuurlijk. Er wordt gewoon geklaagd over die nieuwe hippe koffietent op de hoek.

Een groot gedeelte van de leden van de sportschool heeft geen baan. Om onder de mensen te zijn, komen ze naar de gym. Ze blijven lang, sporten weinig en nemen het leven met elkaar door. Meerdere leden hebben openstaande bonnetjes, van de eiwitshakes en de sportdrankjes. Een groot probleem, zegt Adrie. Om me vervolgens op de pof een shake te geven omdat ik mijn portemonnee ben vergeten. Of ik er chocolademelk in wil in plaats van gewone melk. 'Goed is-ie, hè? Lekker, man.' Hij neemt zelf het laatste slokje uit de mengbeker van de blender.

Twintig nationaliteiten sporten bij de Family Gym, telde Eric ooit. De vrouw met een hoofddoekje rent op de loopband naast de krachtpatser die PVV zegt te stemmen. De Marokkaanse jongens die nooit douchen, de uitsmijters die zich voor hun werk oppompen en de oude mannen met hun pezige lijf groeten elkaar allemaal hartelijk en maken typisch Amsterdamse grapjes waarmee ze elkaar liefkozend sarren. 'O, ga je weer achter de meiden aan, dat wordt toch nooit iets gozer, kijk dan in de spiegel.'

Beeld Renate Beense

Een familie

De Family Gym is een buurthuis, de multiculturele samenleving in het klein, maar dan geslaagd - ja, het is een soort familie.

Op de verjaardag van Eric keer ik terug in de Family Gym. '29 geworden', zegt de fitte 57-jarige lachend. 'Ik zie er nog goed uit, toch? Op mijn 12de had ik al gewichtjes thuis, vandaar.' Hij biedt koffie en een stuk appeltaart van de Hema aan. Hij had eigenlijk beloofd zelf een taart te bakken, maar die was mislukt. Op zijn telefoon laat hij me een foto van de aangebrande taart zien. Een voor een komen de vaste klanten binnen. 'Hé Bas, hoe is het?'

'Ja, straatarm, maar gelukkig, hè.'

'Hé, homo's!', zegt een man die een fles tequila voor Eric heeft meegenomen. 'Leuk hè, dat hoedje erop.'

Gezelligheid

Eric deelt taart uit en laat telkens de foto van de aangebrande taart zien. 'Weet je wat nou het verschil is met al die andere sportclubs?', zegt Henk, die geen sporttas bij zich heeft, maar alleen even zijn werkpauze hier doorbrengt. 'Hier heb je nog die ouderwetse gezelligheid.'

'Ja, en schrijf maar op dat al die gezelligheid van Mo komt', zegt Mo, een dertiger van Marokkaanse afkomst. En dan serieuzer: 'Iedereen is voor zichzelf bezig tegenwoordig. Oordopjes in. Snel een loopbandje en dan weer naar huis.'

'Vooral de jongere generatie', vult Eric aan. 'De ouderen hunkeren naar wat contact. Veel geld leveren al die mensen niet op. Maar het maakt het werk wel leuk.'

Beursgang Basic-Fit

Fitnessketen Basic-Fit ging vrijdag 10 juni naar de beurs en dat verliep niet bepaald vlekkeloos. Vooraf was er al behoorlijk wat te doen over de torenhoge schulden (250 miljoen euro) en het verlies over 2015 (23 miljoen euro). Een aandeel Basic-Fit moest tussen de 18 en 15 euro kosten, wat het bedrijft ongeveer 1 miljard euro waard maakt. Het is gebruikelijk dat een aandeel stijgt na de introductie op de beurs, maar al op de eerste dag zakte de koers naar 14,50 euro.

Freek, een oudere man, komt binnen en gaat zuchtend op een stoel tegenover de balie zitten. Sporten gaat niet meer, maar hij komt hier nog vier keer per week. Eric: 'Voel je je al beter, Freek?'

'Nee, die rugpijn gaat niet weg, man.'

Eric: 'Ben je al bij de dokter geweest?'

'Er is pas volgende week plek.'

'Dat is Nederland', zegt Henk. 'Het is schandalig! Die artsen werken tegenwoordig maar drie dagen per week.'

Zo kan Nederland in het klein inderdaad zijn. Een land waar mannen in de sportschool zeuren over klein onrecht, waar allochtoon en autochtoon elkaar highfives geven en waar je in levenden lijve kunt ervaren wat sociale cohesie is - zolang het nog duurt.

Beeld Renate Beense
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden