Oorlog is nooit ver weg op de paralympics

Begonnen als een evenement voor oorlogsgewonden, zijn veteranen nog altijd vertegenwoordigd op de Paralympics. Ook in TeamNL.

Marc van de Kuilen (rechts), die in Afghanistan beide benen verloor, in Rio in actie tegen Spanje.Beeld getty

De voorloper van de Paralympische Spelen heeft een naam die sommigen van de naoorlogse generatie nog zal aanspreken: de Stoke Mandeville Games. Vernoemd naar het hospitaal waar revalidatiearts dr. Ludwig Guttmann school maakte. Hij, een uit nazi-Duitsland gevluchte jood, liet de Britse oorlogsgewonden, mannen die hun wervelkolom hadden gebroken, sporten in rolstoelen. Het was een onbekend concept. Het leidde tot fysiek en mentaal herstel.

In de huidige Paralympische Spelen, sinds 1960 niet meer slechts voor oorlogsveteranen, is het element van gerevalideerde krijgsslachtoffers nog altijd zeer aanwezig. Het Nederlands team van 126 telt drie militairen die gewond zijn geraakt: zitvolleybalster Jaaike Brandsma en de rolstoelbasketballers Walter Groen en Mark van de Kuilen.

Ter vergelijking: de Verenigde Staten hebben onder hun 279 para-atleten 21 militairen die zijn hersteld van zware verwondingen, opgelopen in de oorlogen van na 2001, in Afghanistan en Irak. Dat is een aandeel van 7,5 procent. Nederland, met zijn missie in Uruzgan, haalt 2,4 procent.

Het verschil heeft met de inzetbaarheid van het leger te maken. Amerika is de militaire politieagent van de wereld en zocht na de aanslagen van 9/11 vaak de strijd op. Nederland sluit aan, als de NAVO dat eist.

Een jaar of acht geleden was de gedachte dat de oorlogen voor aanwas zouden zorgen in de Nederlandse ploeg. Scouten in Doorn, in het Militair Revalidatie Centrum (MRC), zou nut hebben. Rolstoelbasketbalcoach Gertjan van der Linden ging er langs. Hij vond er Marc van de Kuilen. Die werd, in Rio, een dragende speler van de nationale ploeg.

Eigen vuur

Van de Kuilen, soldaat van de Mobiele Brigade, werd in 2008 in een nachtelijke actie in Afghanistan, in Deh Rawod, van het dak geschoten door 'eigen vuur'. Het kostte hem beide benen. Twee collega-soldaten kwamen om.

Van de Kuilen zegt in de sport nieuwe richting in zijn leven gevonden te hebben. Als je de Loosdrechter vraagt of hij lotgenoten heeft getroffen in Rio, zegt hij dat hij daarvoor niet is gekomen. 'Ik ben hier voor wedstrijden. Om die te winnen. Ik moet nog één wedstrijd. En dat is niet de leukste. Om de zevende plaats, tegen de rolstoelerbasketballers van Duitsland. Dat inspireert mij', aldus Van de Kuilen, die het voorbije seizoen een profcontract in Frankrijk bezat.

Het Amerikaanse leger profileert zijn gerevalideerde soldaten als paralympische mannen en vrouwen die hun leven weer zin hebben gegeven en die een voorbeeld kunnen zijn voor andere getroffenen. Van de Kuilen (28) zegt dat defensie in Nederland daar niks mee doet. Hij zou, met zijn verhaal, een voorbeeld kunnen zijn. 'Maar als ze daar niks mee willen doen, mij best. Het is mijn ex-werkgever. Jammer dan.'

De Gewonde Soldaat

Jaaike Brandsma (29) is van het andere soort. Ze is de oprichter en voorzitster van De Gewonde Soldaat, een platform dat aandacht vraagt voor oorlogsveteranen met een verwonding. 'Als dat een tekort is in onze samenleving, dan probeer ik dat te verhelpen', zegt zij in Rio, waar haar zitvolleybalteam als zesde eindigde.

Brandsma verloor in 2007 haar been in Afghanistan, toen er een zelfmoordcommando een bom liet afgaan op de markt waar zij patrouilleerde met een buddy, die blind raakte. Ze bond het eigen been af, om het bloedverlies te stoppen. Ze liet het amputeren en koos voor een prothese. Ze bleef daarna 'alles' doen, zoals parachutespringen, abseilen en wakeboarden.

In 2012 begeleidde Brandsma een militair bij de Warrior Games in de VS. Twee jaar later, toen de Britse prins Harry de landen van de ISAF-missie met hun revaliderende veteranen had uitgenodigd voor de Invictus Games, werd zij kampioen bij het kogelstoten. Een wedstrijdje zitvolleybal deed haar tot die sport bekeren. 'Niks is mooier dan teamsport. Dat je dan voor de nationale ploeg uitkomt, is helemaal een eer.'

De jonge moeder, tien maanden geleden bevallen, zegt dat in Doorn meer jonge veteranen hun weg naar de sport beginnen te vinden. 'Vijf van ons Invictus-team zijn grote talenten en hebben een goede kans de Paralympics van Tokio te halen. De houding in revalidatie is aan het veranderen. We hebben nu een zwembad in het MRC. Het is belangrijk dat sport in de revalidatie een plaats krijgt. Het versnelt het proces.'

In de VS is dat allang een gegeven. US Army heeft onder zijn sportsoldaten Brad Snyder. Hij was een SEAL, een elitesoldaat. Hij verloor in 2011 in Kandahar door een bermbom beide ogen. In Londen won Snyder tweemaal paralympisch goud bij het zwemmen. In Rio staat zijn score al op drie.

Paralympisch zwemmer en ex-SEAL Brad Snyder uit de Verenigde Staten, die door een bermbom in Kandahar in 2011 zijn beide ogen verloor.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden