Onverwachte wendingen

De meest alledaagse standen blijken soms de meest onverwachte wendingen te verbergen. Daar werd ik een kleine twee maanden geleden weer eens aan herinnerd toen ik een trainingspartij tegen mijn Amersfoortse clubgenoot Wim Bremmer aan een kritisch onderzoek onderwierp....

De stelling van het eerste diagram geeft de stand na wits 38ste zet weer. Kenners zien het in één oogopslag: zwart staat niet prettig. Zo kan schijf 6 voorlopig niet spelen. En zelfs als zwart, bijvoorbeeld nadat 33-28 is gedaan, wèl tot een opbouw met 3-8-12 en 6-11-17 komt, kampt hij nog altijd met het probleem dat het zijn tegenstander is die de beide bordranden (26 en 25) controleert.

Desondanks hoeft zwart in de diagramstand niet te wanhopen. Hij moet dan echter wèl met 38...9-14! van start gaan. De verdienste van die zet is dat zwart op 39.45-40 met 39...14-20! 40.40-34 (40.30-25?? 23-28!! enz.) 40...20-25! = kan reageren.

Daardoor ligt een verloop als 39.43-39 3-8 40.33-28 8-12 41.45-40 6-11 en 42...11-17 het meest voor de hand. Maar in het laat-klassieke 9x9 standje dat dan ontstaat, is winst voor wit een illusie, welke opstelling hij zijn drie onderste schijven en het stuk op 30 ook laat innemen. Van die - lichtelijk teleurstellende - uitkomst ben ik overigens al welgeteld 35 jaar op de hoogte, sinds ik in een toernooipartij (Amsterdam, Huize Keller 1964) tegen de latere Studio Sport-verslaggever Eddy Poelmann op remise bleef steken...

In de partij speelde Bremmer evenwel:

38...3-8?

Hierna is de zwarte stelling kritiek, mogelijk zelfs verloren.

39.45-40! 23-29

Alleen door het kerkhofveld te bezetten, voorkomt zwart de afwikkeling naar een verloren eindspel die op de overige zetten was gevolgd. Men zie: 39...9-14 (eerst 39...8-12 komt na 40.40-34 op hetzelfde neer) 40.40-34! 8-12 (40...14-20?? 41.30-25! +) 41.32-28!! 23x21 42.26x8 13x2 43.34-29 14-20 44.30-25 19-23 45.25x14 23x34 46.14-10 24-30 47.35x24 34-40.

Nu gebiedt de eerlijkheid te erkennen dat ik achter het bord gewoon 48.10-4 van plan was. Pas bij analyse brak het inzicht door dat, hoewel ook 48.10-4 40-44 49.4x36 er veelbelovend uitziet, het plan 48.43-39!! 40-45 49.10-5! nog kansrijker is. Twee voorbeeldjes:

1) 49...45-50 50.38-32! (roept de dreiging 51.39-34! en 52.24-19 + in het leven) 18-23 51.5x28 50-45 52.28-5! 45-18/1 53.39-34! 18/1x45 54.33-29 45x46 55.24-19 46x14 56.5x41 en 57.41-36 +.

2) 49...18-22 50.24-20 22-27 51.20-14! (exacter nog dan 51.5-46) 45-50 52.14-9 en zowel na 52...50-45 53.9-4 als na 52...27-31 53.9-3/4 enz. wint wit moeiteloos door overmacht.

40.43-39!

Zie diagram 2

40...8-12(?)

Nu wordt de partij abrupt beëindigd. Maar 40...9-14(?) had op ongeveer dezelfde wijze verloren. En op 40...6-11(?) was gevolgd 41.39-34! 18-23 42.33-28!, waarna zwart de dreiging 43.38-33! + niet met 42...11-17 kan pareren wegens 43.27-21 +.

Met andere woorden: enkel en alleen met 40...18-23 kon zwart nog in de wedstrijd blijven. Daarop mag wit niet meteen 41.33-28?? spelen vanwege de doorbraak-combinatie 41...29-34! en 42...19-24! enz. +. Hij maakt echter van de nood een deugd door eerst 41.39-34!! 9-14 en daarna pas 42.33-28! te doen. En wanneer wit vervolgens een actie tegen de vijandelijke rechter vleugel ontketent en er tegelijkertijd voor zorgt dat schijf 30 zo lang mogelijk op z'n plaats blijft (vooral dit laatste is essentieel), blijkt hij een prachtige toekomst tegemoet te gaan.

Ziehier namelijk wat er zoal kan volgen: 42...8-12* 43.26-21! 6-11* 44.28-22! Zwart heeft nu drie mogelijkheden, waarvan ik er hieronder overigens slechts twee behandel:

1) 44...12-18 (maakt gebruik van de meerslagfinesse 45.21-17? 29-33!! =) 45.30-25! (nu wèl) 45...11-17 (want na 45...23-28 46.32x12! verkeert zwart in tempodwang) 46.22x11 16x7 47.32-28! 23x43 48.34x1 en omdat zwart niet mag promoveren, gaat wit probleemloos winnen.

2) 44...11-17 45.22x11 16x7 46.27-22!, waarna zwart opnieuw voor een driesprong staat:

2.1) 46...12-18 47.22-17! 7-12 48.17x8 13x2 49.21-17! 14-20 en nu uitsluitend 50.17-12!! 18x7 51.30-25! gevolgd door 53.34-30 met schijf- en partijwinst.

2.2) 46...7-11.

Vermoedelijk leidt nu zelfs 47.32-27! 11-16 48.22-17! tot winst voor wit. In elk geval konden Bremmer en ik geen redding voor zwart vinden, zomin na 48...12-18 (merk op dat ook 13-18-22 enz. verliest) 49.30-25! 14-20 50.25x14 19x10 51.17-11!! 16x7 52.21-17! en (altijd) 53.17-12! + als na 48...14-20 49.17x8 13x2 50.30-25 2-8 51.25x14 19x10 52.21-17! 10-14 53.27-22! enz.

Maar nog tijdens dezelfde analyse-sessie kwamen we tot de ontdekking dat het nog gemakkelijker kan: 47.21-16!! 12-17 48.16x7 17x37 49.7-1! 13-18* 50.30-25! en zwart heeft geen zinnige parade meer tegen de vernietigende rondslag 51/52.38-33!!, 52/53.35-30!!, 53/54.34-29 en 54/55.1x46 +.

2.3) 46...14-20 47.30-25 7-11* 48.25x14 19x10 49.32-27! (49.34-30? 13-18! =).

Tegen de dreiging 50.21-16 + kan zwart zich nu op twee verschillende manieren verweren:

2.3.1) 49...10-14 50.34-30! (50.21-16? 13-19! =) 13-19 51.21-16! 14-20 52.16x18 23x12 (lijkt goed voor remise; maar:) 53.22-18!! 12x23 54.30-25! en zwart kan het opgeven.

2.3.2) 49...11-16 50.34-30! en nu een laatste splitsing:

2.3.2.1) 50...13-19 (zonder vrees voor 51.22-18? 29-34!! 52.40x20 19-24! 53.30x28 12x43 =; wit heeft echter opnieuw een verrassing in petto:) 51.40-34! 29x40 52.35x44 24x35 53.22-18 en de winst is niet moeilijk meer.

2.3.2.2) 50...23-28 51.30x17 28-32.

Met dit (tijdelijke) driedubbele offer lijkt zwart nog een goede overlevingskans te maken. Maar wit beschikt over een schitterende weerlegging: 52.38-33!! 29x38 53.22-18!! Behalve 38 is nu ook het zwarte stuk op 32 de doorgang versperd, zodat er kan volgen 53...10-14 54.35-30! 14-19 55.30-24! 19x30 56.17-12 30-35 57.40-34 38-43* 58.27x49 16x27 en nu bijvoorbeeld nog 59.12-8 27-32 60.8-3 32-37 61.3-14 37-42 62.14-20 42-47 63.20-15 +.

Het hardnekkigste tegenspel biedt 44...14-20, de laatste van de drie opties waaruit zwart in de stand na 44.26-21 kon kiezen. Maar het aan 44...14-20 verbonden varianten-complex, inclusief de fraaie eindspelmogelijkheden die die zet met zich mee brengt, zal ik pas volgende week behandelen. Voor vandaag volsta ik met het werkelijke verloop. Dat luidde:

41.27-22!!

De inleiding tot een dubbeloffer dat de partij op slag beslist.

41...18x27 42.32x21 16x27 43.26-21!!

Een even sjieke als nuttige inlas: na onmiddellijk 43.39-34 9-14 44.34x23 19x39 45.30x17 27-32 46.38x27 39-43 was het waarschijnlijk nog remise geworden.

43...27x16 44.39-34!

Zwart geeft het op: na 44...9-14 45.34x23 19x39 46.30x17 heeft hij geen goede zet meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.