Ontsnapt aan de mijnen van Silezië

Het legioen pinkte een traan weg toen Ed de Goey Feyenoord verliet, maar de lach brak weer door toen de kwaliteiten van Jurek Dudek zich openbaarden....

De opa van Jurek Dudek (26) was mijnwerker, zijn vader was mijnwerker, zijn vrienden zíjn mijnwerker. Dus was het logisch dat de jonge Jurek ook mijnwerker zou worden, ware het niet dat in hem een goede doelman school.

'Ik heb op de mijnschool gezeten. De eerste twee jaar waren theoretisch, in het derde jaar moest ik twee dagen in de week onder de grond.'

In die tijd kreeg hij van zijn club Concordia Knurow een contractje aangeboden dat hem verschoonde van een ondergrondse loopbaan. Thuis had niemand zijn ambities als voetballer gestimuleerd. Hij moest zelf weten of hij goed wilde worden in keepen of niet.

Ontroerd kan hij praten over het beulswerk in de mijnen van Silezië, waar generaties Polen delfstoffen wonnen. 'Tijdens de praktijkles in de mijn heb ik mijn vader gezien. Ik wist alleen een tijdje niet dat hij mijn vader was, zó vies was hij. Hij was speciaal gekomen omdat hij wist dat ik les had. Ik zag een werker, geen gezicht. Ik zal nooit vergeten dat ik hem na verloop van tijd diep in de ogen keek en vroeg: ben jij dat papa? Ja jongen, zei hij, ik ben het. Ik ben zeer trots op mijn vader.'

Vader Dudek is gepensioneerd, hoewel pas 48 jaar. De mijn trekt een zware wissel op de gezondheid. 'Als ik wil kan ik alles voor hem doen, maar hij vraagt niet veel. Dat durft hij niet, denk ik. Twee keer per jaar zijn mijn ouders in Nederland en dan kunnen ze zien hoe goed het leven hier is. Aan mijn vader kun je merken dat hij in de mijnen heeft gewerkt. Hij heeft last van stoflongen en een grijze uitstraling.'

Met zoon Dudek gaat het uitstekend in Rotterdam, ondanks zes tegendoelpunten in de laatste twee duels tegen FC Twente en MVV. In het kampioensjaar was hij een van de uitblinkers en in de eerste fase van de Champions League voorkwam hij bijna zekere doelpunten.

'Het was moeilijk om Ed de Goey te vervangen', zegt hij over die eerste periode, het najaar van 1997. 'Iedereen kende De Goey. En ik kwam uit Polen, als klein keepertje. Wie is dat, die Dudek, vroeg men zich af. Ik moest nog alles laten zien en ze zagen al mijn foutjes, terwijl zelfvertrouwen zó belangrijk is voor een doelman.'

Tegenwoordig is het een opgave om Dudek op zwakke punten in zijn spel te betrappen. Hij houdt de ballen stijlvol tegen, kan aardig trappen, heeft een goede reflex, komt gedurfd zijn doel uit en geeft gemakkelijk leiding. Dudek spreekt uitstekend Nederlands. De eerste lessen kreeg hij met behulp van het plankje met aap, noot en Mies, de rest leerde hij spelenderwijs.

'Al die complimenten zijn mooi om te horen, maar ik kan nog alles verbeteren. En wat ik kan, moet ik blijven oefenen.' Met Pim Doesburg, onverslijtbaar als keeperstrainer, heeft hij een fijne partner, hoewel hun sessies anders zijn dan de (verbale) gevechten tussen Doesburg en De Goey voorheen. 'Ik ben emotioneel, maar ik toon dat niet. Ik kan niet schreeuwen naar een trainer dat hij iets verkeerd heeft gedaan.'

'Het mooiste van keepen is als je een bijna zeker doelpunt voorkomt. Dat voelt als de spits die een doelpunt maakt, maar toch is het anders. Want vooral doelpuntenmakers zijn belangrijk in de voetballerij. Als ík een heel goede wedstrijd keep en iemand scoort in de laatste minuut, dan is híj de beste man op het veld.'

Onlangs nog vlijde het legioen zich aan de voeten van Somalia die Feyenoord vlak voor tijd langs Rosenborg knalde en zekerheid verschafte over het vervolg in de Champions League. Maar Feyenoord was allang kansloos geweest als Dudek de dreigende Noren niet had geweerd.

'Och, ik weet hoe het werkt.' Waardering krijgt hij toch wel. Zijn collega's riepen hem uit tot beste doelman van het vorige seizoen. Dat streelt Dudek.

Maar in Polen is hij nog relatief onbekend. Dudek kreeg ladingen kritiek over zich heen toen hij als onervaren doelman van Sokol Tychy de voorkeur gaf aan Feyenoord boven een Poolse topclub.

Dudek woont bijna in dezelfde buurt als oud-Feyenoorder Smolarek, een held van toen met meer dan tachtig interlands achter de naam. 'Smolarek is nog steeds een ster in Polen. De spelers van zijn generatie zijn nog steeds het populairst.'

Polen heeft al jaren geen eindtoernooi meer bereikt. Hoe is het toch mogelijk dat Polen, derde op de WK's van 1974 en 1982, niets meer presteert? Dudek wijst op de omwenteling, op de val van het communisme in het vorige decennium. 'Clubs moeten nu zelf het geld zoeken, terwijl vroeger de fabrieken alles betaalden. Elke zloty is belangrijk. Ik denk dat de overgang in landen als Roemenië en Tsjechië iets gemakkelijker is verlopen, want alles is bij ons in Polen begonnen. Met Lech Walesa.'

Dudek verwacht nochtans een bloeitijd van het Poolse voetbal. Binnenkort is de aanstelling van een nieuwe bondscoach te verwachten, vermoedelijk Smuda, en dan hoopt Dudek op een kans in de basisploeg, opdat het nog schamele aantal van twee interlands zal oplopen.

Het land zelf mist hij nauwelijks, gewend als hij is in Nederland. Een paar keer per jaar keert hij terug tijdens vakanties, om tot zijn vreugde te constateren dat de vrienden uit de mijn nog altijd zijn vrienden zijn. En onlangs was hij terug om zijn trouwerij dunnetjes over te doen.

Dat zit zo: de trouwring van Dudek werd begin dit jaar gestolen tijdens een trainingskamp in Turkije. 'Mijn vrouw en ik besloten allebei een nieuwe te kopen. We zijn teruggegaan naar dezelfde kerk van onze bruiloft om de ringen te laten zegenen door de priester. Nee, we hebben niet opnieuw een feest gehouden, het ging om de kerkdienst.'

Als Dudek tijd heeft, bezoekt hij de Poolse kerk in Rotterdam. Toen hij de loting hoorde voor de Champions League, kreeg hij vrome gedachten van de koppeling aan Lazio Roma. 'Als we straks naar Lazio gaan, gaan we een afspraak maken bij de paus', zei hij tegen landgenoot Rzasa.

Maar voor een audiëntie zal geen tijd zijn, want Feyenoord krijgt het al zwaar genoeg. De buitenwacht denkt: met Lazio, Chelsea en Olympique Marseille in de groep kan Feyenoord het vergeten. 'Alles kan gebeuren. Elke wedstrijd is anders. Nu kunnen we ons echt vergelijken met de top van Europa.'

Aan de strijdlust zal het niet liggen, want strijd hoort nou eenmaal bij Feyenoord. Spelers die voor elkaar opkomen, op en buiten het veld. In dat licht bezien was Dudek geroerd toen een aantal ploeggenoten vorig jaar in zijn geboortestreek een concentratiekamp uit de oorlog wilde bezoeken.

'Jean-Paul van Gastel, Kees van Wonderen en nog een paar hadden de film Schindler's List gezien. De film was in Polen gemaakt en zij wisten alles over de geschiedenis.' Het ging om vernietigingskamp Auschwitz.

'Ik was met school al eens in het kamp geweest, toen ik twaalf was. Dat bezoek was verplicht, maar ik was eigenlijk te jong om te begrijpen wat zich heeft afgespeeld.

'Die tweede keer had ik een ander gevoel. Ik heb alles opnieuw gezien. Het getto, de fabriek van Schindler. Voetballers wordt wel eens verweten dat voor hen alleen voetbal bestaat en nog eens voetbal, maar vorig jaar hebben wij iets anders gedaan.

'Voor mij als Pool was het bijzonder dat deze jongens uit Nederland naar me toe wilden komen om dit te zien. Vroeger dacht ik dat veel buitenlanders niets wisten van die kampen. Ook hoorde ik dat mensen dachten dat wij alles zelf hebben gemaakt en verzonnen. Jean-Paul en Kees zijn emotionele jongens. Het was een goede les voor ons.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden