Analysecoronamaatregelen

Onrust in de Tour de France: gaan valse coronatests wielrenners naar huis sturen?

Renners van Team Jumbo-Visma donderdag bij hun voorbereiding op de Tour de France.Beeld Belga

Onder wielerfans en ploegen heerst onrust over de Tour de France die zaterdag van start gaat. Volgens de strikte coronamaatregelen van de wielerronde moet een ploeg de Tour verlaten wanneer twee mensen positief testen op corona. Eerder was in onder meer het voetbal al sprake van valspositieve testuitslagen.

Als het aan de ploegen ligt, gaat hij zo snel mogelijk van tafel: de ‘twee keer geel is rood’-regel die stelt dat wanneer binnen een week twee mensen in een wielerploeg positief testen, het hele team naar huis moet. Zelfs als je kopman in het geel rijdt, en alleen een kok en mecanicien positief zijn bevonden. De Belgische wielerploeg Lotto Soudal stuurde donderdag al twee stafleden en hun kamergenoten naar huis na een ‘niet-negatieve’ test.

Volgens berichten in de Franse sportkrant L’Equipe drongen ploegen dinsdag in een video-overleg met de organisatie aan op een versoepeling van de strikte coronaregels tijdens de Tour. Ook fans maken zich al langer druk om de gewraakte regel. ‘Parijs halen met alle ploegen lijkt me op deze manier een illusie’, ‘ik ben bang voor chaos’, ‘sabotage van de Tour ligt op de loer’, schreven liefhebbers de afgelopen weken op wielerblogs en nieuwssites. 

Een snelle statistische berekening leert dat de zorgen misschien wel terecht zijn. De kans dat een heel team ten onrechte de Tour moet verlaten wanneer twee mensen een valspositieve uitslag krijgen, is mogelijk zelfs 14 procent, rekent statisticus Casper Albers (Rijksuniversiteit Groningen) – met de nodige slagen om de arm – voor (zie kader).

Kwaad al geschied

De huidige ophef volgt op een aantal gevallen van valspositieven in de sportwereld. Eerder testten onder meer voetballers van profclub NAC en wielrenners Inge van der Heijden en Stan Godrie positief op het coronavirus, om kort daarna een negatieve uitslag te krijgen. 

Het kwaad was toen al geschied: NAC laste een geplande oefenwedstrijd tegen FC Dordrecht af. Van der Heijden moest het Nederlands kampioenschap op de weg aan zich voorbij laten gaan. ‘Het NK op de weg is als veldrijdster niet het allerbelangrijkste, maar ik maak me wel zorgen voor komend crossseizoen’, schreef de renster onlangs op Instagram. ‘Als je één cross mist, is je klassement snel om zeep.’

Volgens Jacob Olie, directeur klinische diagnostiek Benelux bij Eurofins, zijn valspositieven nooit helemaal te voorkomen. Zijn bedrijf voert de coronatests uit voor de KNVB, de Nederlandse Wielerunie en straks ook voor twee ploegen in de Tour de France. ‘Wij spreken niet van valspositieven, maar laagpositieven’, zegt hij, doelend op mensen met relatief weinig viruspartikels in het bloed op het moment van de test. 

Hoewel hij niet op individuele gevallen mag ingaan, ligt het voor de hand dat de genoemde sporters zo’n laagpositieve uitslag kregen. ‘De vraag is vervolgens of ze besmettelijk zijn’, zegt Olie. ‘Wij geven de gevonden waarden door aan de arts van de voetbalclub of wielerploeg, en die mag op zijn of haar beurt bepalen hoe daarnaar te handelen.’

Onzorgvuldig testbeleid

Volgens viroloog Bert Niesters, die aan het UMC Groningen leidinggeeft aan een lab dat ook coronatests uitvoert, is dat geen goede manier van werken. Als Tom Dumoulin straks gedwongen moet opgeven door onterecht positieve tests bij zijn teamgenoten, komt dat volgens hem door onzorgvuldig testbeleid. 

Valspositieve uitslagen hoeven volgens Niesters namelijk geen probleem te zijn. ‘Als je écht positief bent, heb je miljoenen tot miljarden viruspartikels in je lichaam. Dat zie je zelfs met een minder nauwkeurige test.’ 

Niesters vindt dat Eurofins zijn verantwoordelijkheid te veel afschuift, door het uiteindelijke oordeel over te laten aan de artsen van de bonden en clubs. Hij vergelijkt het met een zwangerschapstest die de gebruiker alleen vertelt hoeveel hormoon je in je urine hebt, waarna je zelf mag uitvogelen of dat betekent dat je zwanger bent. ‘Ik maak me over die handelswijze zorgen en ben er ook wel een beetje kwaad om’, zegt hij. 

Tweede test

Volgens Olie geeft zijn bedrijf wel degelijk de uitslag door, en kijken zijn artsen goed naar elke test. ‘Wij volgen de richtlijnen die de Nederlandse Vereniging voor Medische Microbiologie voor dit soort tests heeft opgesteld’, zegt hij.

Volgens Olie zijn laagpositieve uitslagen officieel ‘gewoon’ positief, maar Niesters ziet dat anders – en daarin schuilt de crux. Bij een te laag aantal viruspartikels kun je op basis van één test onmogelijk uitsluitsel geven, vindt hij. ‘Als je dat wel doet, ben je niet eerlijk.’

Om toch tot een conclusie te komen, moet je als lab zelf een tweede sample aanvragen, vindt hij, waarbij je opnieuw slijm uit de keel en neus verzamelt. Bij een echte besmetting vermenigvuldigt het virus zich namelijk razendsnel in het lichaam. ‘Na een dag heb je dan al zo veel extra virus aangemaakt dat er bij een tweede test geen twijfel meer kan bestaan.’

Ook Eurofins meent dat zo’n tweede test met een nieuw sample nuttig kan zijn. ‘We hebben met bijvoorbeeld de KNVB besproken om de tests nu twee dagen voor de wedstrijddag uit te voeren’, zegt Olie. ‘Bij een laagpositief resultaat kan de clubarts dan altijd beslissen om een tweede test te bestellen. Maar hij of zij kan er ook voor kiezen strikt de richtlijnen van het RIVM te volgen. En die stellen dat je na een positieve uitslag tien dagen in quarantaine moet.’

De Tour de France gaat beginnen: 7 suggesties om hem veiliger voor de renners te maken
De Tour de France, die zaterdag in Nice van start gaat, neemt tal van maatregelen tegen corona, maar vooralsnog is de koers voor renners veel gevaarlijker dan het virus. Zeven suggesties om wielrennen veiliger te maken (makkelijk is dat niet).

Een rondje eten door Frankrijk, gebaseerd op de Tour: 21 etappes, 21 recepten
Het hoort niet: de Tour de France nu nazomermelancholie zich al aandient. Gelukkig kookt de Volkskrant met de Tour mee: 21 dagen, 21 recepten.

Hoe groot is de kans dat het peleton zonder valspositieve tests Parijs haalt?

Het exacte testprotocol, en de technische details over de gebruikte coronatests, wil de Tour de France niet delen, mailt een woordvoerder. We stellen daarom dat ongeveer een op de duizend coronatests onterecht positief is, volgens experts een reëel aantal.

Op ons verzoek rekent hoogleraar statistiek Casper Albers (Rijksuniversiteit Groningen) na wat dan de kans is dat zich gedurende een Tour zonder echte besmettingen toch minimaal één valspositief resultaat voordoet. Die blijkt groot: zo’n 93 procent. De kans dat een team na valspositieven op basis van de ‘twee keer geel is rood’-regel naar huis moet, is wat kleiner: zo’n 13,5 procent. 

De uitkomst is wel sterk afhankelijk van de kans op valspositieven. Neem je in plaats van 1 op 1.000 bijvoorbeeld een kans van 1 op 1.250, dan daalt de kans dat een team wordt weggestuurd al tot bijna 9 procent. 

In het echt spelen bovendien ook valsnegatieve uitslagen een rol, benadrukt Albers. ‘De organisatie moet de risico’s op de ene fout – een gezonde speler wegsturen – afwegen tegen die op de andere fout: iemand met corona in het peloton houden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden