Ongepolijste springfurie met iets te losse handjes

Het is niet duidelijk wat echt is, waarheid of bedrog in het chaotische leven van Tonya Harding. Ze moest een ster worden op de ijsbaan, maar zou vooral met boksen en porno haar geld verdienen....

Amper een jaar nadat ze ontmaskerd was als de boze fee van hetkunstrijden, stond ze geheel ontkleed te kijk. Letterlijk. 'John W. Bobbitten Tonya Harding verhullen niets' luidde in 1995 de aanprijzing van denieuwste video's.

Terugkijkend was de teerling toen al geworpen. Als kunstrijdsterbehoorde ze tot de wereld van de blanke onschuld en nu was ze terechtgekomen in de gribus waar hoerenlopers en souteneurs rondgaan. Een wegterug was er niet.

John Wayne Bobbit was het jaar daarvoor zijn pik kwijtgeraakt.Afgesneden door zijn vrouw Lorena, met een keukenmes. Het maakte hem toteen beroemde man in de VS. Hij schitterde in de film Frankenpenis, compleetmet aangenaaid lid. Amerika walgde en genoot.

Tonya Harding was haar reden van bestaan kwijtgeraakt. In de schappenvan de pornofilms lag nu The Wedding Night Video, een compilatie vanseksscènes tussen Tonya en haar inmiddels ex-man Jeff Gillooly. Hij hadde privé-opnamen weten te slijten aan onder meer Penthouse. Naar verluidtis wel 200 duizend dollar betaald. In Amerika hebben ze er iets voor overom schande te mogen roepen over hun beroemdheden.

Tonya Harding had in 1994 haar status als ster in de sport verloren.1991 was haar topjaar geweest. Ze had dankzij haar enorme sprongkracht eendrievoudige Axel laten zien, als eerste Amerikaanse, als tweede ter wereld.Het is een sprong die in het kunstrijden wordt vergeleken met de beklimmingvan de Mount Everest. Ze werd Amerikaans kampioen en vervolgenswereldkampioen.

Dan ben je, ongeclausuleerd, een celebrity in dit land. Vooral als jehet kunstrijden beoefent als meisje. Voor het jongensschaatsen is debelangstelling matig. Het wordt al beter met het paarrijden. Het ijsdansenkan sexy zijn. Maar niets haalt het bij het kunstrijden voor vrouwen.

Wat zit erachter? Freudiaanse verklaringen over das Weibliche dringenzich op. Hoe het ook zij, de belangstelling is enorm. In meer dan dertigmiljoen Amerikaanse gezinnen werd in 2002 de jonge, Amerikaanse ijsprinsesSarah Hughes naar het goud van Salt Lake City gedragen. Tonya Harding werdna haar drievoudige Axel van 1991 een bezienswaardigheid.

Rampjaar

1994 werd haar rampjaar. Het was het jaar van de Spelen in Lillehammer,Noorwegen. In de aanloop werd in januari in Detroit het Amerikaansekampioenschap gehouden. Het was tevens de selectiewedstrijd voor de Spelen.

Harding had weinig terechtgebracht van haar eerste olympische optreden,in Albertville in 1992. Ze was intussen 23, over vier jaar was ze te oud.Het moest nu gebeuren.

Ze had last van Kerrigan, Nancy Kerrigan. In de ogen van deongepolijste, om niet te zeggen woeste Harding was het een trutje uit hetdure en deftige New England, in het noordoosten van de VS. De trut wasintussen wel haar belangrijkste rivale.

Ze heeft geprobeerd Kerrigan uit te schakelen. Niet met een keukenmes,maar met een pijp, een stuk ijzer. Op donderdag 6 januari 1994, om vijfminuten over half drie verliet Nancy Kerrigan de trainingsbaan in Detroit,pal naast de Joe Louis Arena waar de wedstrijden werden gehouden. TheWashington Post van de volgende dag schrijft dan:

'Toen ze achter een blauw gordijn verdween dat de baan scheidt van dehal die naar de kleedkamers voert, stopte Kerrigan een moment om met eenverslaggever te praten, Dana Scarton van The Pittsburgh Post-Gazette.Voordat ze iets tegen me kon zeggen, rende een vent voorbij, hij dookineen, sloeg haar op haar knie en rende verder'', aldus Scanton. Nancyviel en begon te schreeuwen en te huilen: het doet zo'n pijn, het doet zoverschrikkelijk veel pijn. Ik ben bang''. '

Het was groot nieuws. Nog maar acht maanden eerder was de tennissterMonica Seles in Hamburg door een gek met een mes in haar rug gestoken. Hetzou het einde worden van haar carrière. Waren sporthelden nog wel veilig,luidde de vraag, bij zulk gestoord gedrag van hun supporters?

Het zat anders deze keer. Jeff Gillooly zat erachter, zo bleek, de manmet wie Tonya Harding op 19-jarige leeftijd trouwde, die haar sloeg, naarze zei, die ze verliet en bij wie ze telkens terugkwam. Het was eeneindeloze beweging van verbittering en verzoening. Het ene moment trok zeeen pistool en schoot ze op hem, het andere moment verklaarde ze tegenoververslaggevers: 'Ik ben definitief getrouwd.'

Jeff Gillooly had met drie kompanen de aanslag opgezet. Eerst dachtenze aan omleggen, door een sluipmoordenaar. Toen kwam het idee op Kerrigante achtervolgen en van de weg te rijden. Daarna viel de keuze op de ijzerenstaaf waarmee haar benen moesten worden bewerkt. Om het geheel op het werkvan een maniak te doen lijken, werd uit krantenletters een briefjegecomponeerd: 'Alle schaatshoeren zullen sterven.'

Harding heeft altijd volgehouden dat ze niet in het complot zat, maarveel wees op het tegendeel.

Psychologisch gezien was de aanslag in elk geval noodzakelijk. Kerriganhad alles mee: haar vader, het geld van haar vader, haar smoeltje en ookwel haar talent. Harding had alles zelf moeten veroveren, tegen elkedenkbare weerstand in. Dat maakte het niet eenvoudiger in een sport waarinallereerst lieftalligheid moet worden uitgedragen.

Harding kwam uit Portland, Oregon, in het hoge noordwesten van deVerenigde Staten. Haar vader was vanwege een slechte gezondheid overwegendwerkloos. Het gezin was voortdurend op de vlucht voor schuldeisers. In deeerste zestien jaar van haar leven woonde Tonya op dertien adressen. Mentrok van het ene trailerkamp naar het andere.

Atletisch vermogen

Op school was Tonya geen hoogvlieger, om het voorzichtig te formuleren.Halverwege high school gaf ze er de brui aan. Ze had geen lange benen, knapwas anders, ze was niet langer dan een meter vijftig. Maar haar natuurlijkeatletische vermogen was al vroeg opgevallen en haar moeder, die luisterdenaar de poëtische naam LaVona, maakte er werk van. Het was zo ongeveer alshet tijdschrift Womensport in 1997 schreef, dat het een meid was met eendubbeltje aan hersens, maar met een kont van één miljoen op het ijs.

LaVona droomde ervan te ontsnappen aan de benauwende armoede van hetkamp. Ze zag zich wonen in huizen als paleizen en dat alles dankzij hetongepolijste, maar heftige talent van haar dochter. Dus drilde ze Tonya.Daarin kende ze geen grenzen. Die werden, soms, door anderen bepaald. Zewerd een keer van de schaatsbaan gestuurd, omdat ze niet ophield haarkleine dochter voor rotte vis uit te schelden.

In een van haar zeldzame openhartige momenten zei Tonya Harding er beginvorig jaar in The Boston Globe dit over: 'Weet je, je moet van jezelfhouden. Want als je niet van jezelf houdt, zal niemand het voor jou doen.Ik moest leren trots te zijn op mezelf. Dat is waar alles om draait.'

Schaamteloos, vooruit, noem het vol trots, dwong Harding in de eerstemaanden van 1994 haar uitzending af naar de Olympische Spelen. Kerrigan wasvanwege haar verwondingen afgehaakt in de strijd om het kampioenschap,Harding haalde de titel binnen.

Binnen een week na de aanslag was de FBI de daders op het spoor gekomen.Eind januari gaf Gillooly zich gewonnen: hij bekende, en noemde behalvezijn drie mede-daders ook Harding als complotteur.

Die vluchtte naar voren door de dag na de bekentenis een persconferentiete geven waarin ze enerzijds deemoed toonde: ze was na de aanslag dingente weten gekomen die ze aan justitie had moeten melden. Anderzijds was zebrutaal: 'Ondanks mijn fouten en ruwe kanten heb ik op geen enkele wijzede normen van sportiviteit die verwacht worden van een olympische atleetgeweld aangedaan.'

Harding eiste deelname aan de Spelen en dreigde met juridische stappenals het anders mocht lopen. Het Amerikaans Olympisch Comité wasverscheurd. Wat de leden nog gemeenschappelijk hadden, was hun grote zorgover de effecten van de rel op de olympische afvaardiging als geheel. 'Tebeweren dat het ons afleidde van ons werk, zou een flink understatementzijn', zei later Harvey Schiller, de directeur van het Amerikaans OlympischComité.

Het comité vergaderde een dag en een avond. Schiller: 'Het was eenzeer, zeer geëmotioneerde ontmoeting.' Er waren sportbestuurders die deregels van het recht wilden volgen: straf volgt pas na bewezen schuld. Erwaren anderen die zich afvroegen hoe het comité zich kon afwenden van'zo'n laaghartige streek'.

Harding mocht in februari naar Lillehammer. Ze bakte er weinig van enkwam niet verder dan de achtste plaats. De herstelde Kerrigan veroverdezilver. In de zomer van 1994 maakte de Amerikaanse schaatsbond de balansop: Harding werd haar kampioenstitel afgenomen en ze werd voor het levengeschorst.

Eerder had justitie met haar een schikking getroffen. De aanklacht wasdat ze het onderzoek naar de toedracht had gehinderd. Ze betaalde een boetevan 110 duizend dollar en maakte vijfhonderd uur vol als schoonmaaksterin de gaarkeuken van Portland. Haar voormalige echtgenoot en zijn vriendenkregen gevangenisstraffen van anderhalf tot twee jaar.

Het dieptepunt 1994 was op een andere manier ook weer een hoogtepunt inhet wonderlijke leven van Tonya Harding. Ze was het hele jaar de obsessievan de media. Het verhaal was beter dan een soap-opera, de rolverdeling wasperfect.

Kerrigan was uiteraard the all American girl, begeerd door miljoenenpotentiële schoonvaders. Gillooly en zijn trawanten speelden de sufkoppen.Onnozele halzen die voor harde jongens wilden doorgaan, maar er weinig vanbegrepen hadden. En in het centrum van dit schitterende drama stond TonyaHarding, de meedogenloze, de heks, de furie.

Er was geen moment dat ze niet werd bespied, dat haar gangen niet werdengevolgd. Alle grote nieuwsorganisaties in de VS hadden verslaggeversvrijgesteld voor een basisopdracht in de journalistiek: breng het laatstenieuws als eerste.

Zo bezien was Tonya Harding als media-obsessie de wegbereidster vanO.J. Simpson. Overal in Portland en wijde omgeving stonden plukjesjournalisten zich te vervelen. Hier, bij deze bakker was ze wel eens eerdergesignaleerd. Daar, in dat hoekhuis schijnt een voormalige vriendin tewonen.

Televisieshows

Harding speelde het spel berekenend. Ze hield zich overwegendonzichtbaar. Hier en daar verscheen ze in televisieshows. Het warengesprekjes over haar gewicht dat toenam, over geld waaraan ze een tekorthad en over haar voorkeur om te zwijgen boven te praten. De schattingenover de bedragen die de nieuwszenders betaalden voor dit exclusieve nieuwslopen uiteen van 100 duizend tot 800 duizend dollar.

Wat er ook mag zijn veranderd in het leven van de schaatsster, niet deberekening - of misschien is het wel de armoede. Het vergt weken om TonyaHarding op het spoor te komen. Ze leeft ergens in Clark County, in de staatWashington. Ze lijkt nog steeds voortdurend van adres te veranderen, op devlucht voor schuldeisers en verstoten minnaars.

Ze heeft een agente die ze 'mom' noemt. Het telefoonnummer van de agenteleidt naar een hotel. Ze is daar maanden geleden vertrokken. Nee, dehotelhouder heeft geen idee waar ze nu is. Op e-mails wordt nietgereageerd.

Na zes weken meldt zich opeens Linda Lewis, de agente. Sorry, zeverzorgde haar zieke moeder, vandaar. Miss Harding is bereid tot eeninterview. Echter, we zullen begrijpen dat de hele wereld haar wil spreken.Ze moet een keuze maken. Miss Harding kan alleen ingaan op interviewswaarvoor betaald wordt. Daar kunnen wij weer niet op ingaan.

Hoe gaat het toch met Tonya Harding?

Haar bezigheden vertonen de normale curve van een neergang richtinggoot. Ze heeft wat televisiedingetjes geprobeerd. Ze zou zangeres worden.Ze maakte een demo van het afgetrapte Amazing Grace. Daar is het bijgebleven.

Het lijkt erop dat de geldmachines van Amerika, de showbusiness, hetreclamewezen, niet op Tonya zitten te wachten. Drie jaar na haar rampjaarverscheen een opiniepeiling onder bedrijven naar de 'product ondersteunendeeffectiviteit' van bepaalde sportsterren. O.J. Simpson stond in de lijstop de derde plaats van onderen, bokser Mike Tyson was voorlaatste, TonyaHarding laatste.

Ze heeft vrij lang getracht de schaatsbond tot clementie te vermurwen.Haar levenslange verbanning uit de sport lijkt haar nog het hardst tehebben getroffen. Van het gewone publiek kreeg ze steun. Harvey Schiller,de directeur van het Olympisch Comité, begreep wel waarom: 'We zijn dolop de comeback. Ik bedoel, we vinden het misschien niet prettig dat MikeTyson Evander Holyfield in zijn oor bijt, maar we kunnen niet wachtentotdat Tyson weer in de ring verschijnt.'

De schaatsbond heeft geen krimp gegeven. De bond is machtig. Detentakels reiken tot diep in het circuit van open competities enincidentele shows. De impresario die Harding aantrekt, weet dat deschaatsunie hem voortaan zal boycotten.

Sinds 2002 doet Tonya Harding aan boksen. Niet als sport, maar alsvolksvermaak. Ze is de kermisattractie, de vrouw met de drie borsten inclubs en disco's waar ze voor de verandering wel eens wat anders willen.Vrouwen die elkaar op het gezicht timmeren - komt dat zien, komt dat zien.

Het begon met een partij tegen Paula Jones. Fox, het meest populistischenetwork van Amerika, zond het uit onder de titel Celebrity Boxing. Joneswas de vrouw die president Clinton achtervolgde met de aanklacht dat hijmet haar een verhouding zou hebben gehad. Vijftien miljoen mensen keken,Harding won de partij.

Daarna wilde Fox dat ze zou boksen tegen Amy Fisher. Die werd beroemddoordat ze de vrouw van haar minnaar in het gezicht schoot. Fishersreclasseringsambtenaar vond de bokswedstrijd geen bijdrage aan eenordelijke terugkeer in de maatschappij. De partij werd afgeblazen.

Een leuk leven is het niet. 'Ik moet m'n brood verdienen', verzuchtteze vorig jaar tegen The Boston Globe. 'Ik heb rekeningen te betalen. Ikverkoop niet mijn lichaam. Ik etaleer mij niet. Ik doe iets fatsoenlijks.'

Veel stelt het niet voor. Ze bokst een paar partijen per jaar. Een vande laatste was een jaar geleden in Philadelphia tegen een zekere BrittneyDrake, die naar verluidt haar sporen had verdiend in de Vrouwenfederatievoor Extreem Worstelen. 'Ik sla haar hoofd eraf', had Drake tevoren gezegd,tot grote vreugde van de menigte in de nachtclub.

De partij duurde 75 seconden. Toen ging Drake neer 'als een zakaardappelen'. Ze bloedde hevig uit haar neus. Harding: 'Ik hou van boksen,maar ik vind het erg vervelend mensen pijn te doen.'

De politierapporten berichten anders. In februari 2000 gelastte eenrechter uit Clark County Harding weg te blijven van de drank en haar vrienduit die dagen. Ze had hem in elkaar geslagen en een wieldop naar zijn hoofdgeworpen. Een getuige wees op een deuk in de wieldop.

In april 2002 belandde ze midden in de nacht met haar truck in eensloot. Volgens haar was de motor afgeslagen, waardoor de stuurinrichtingniet meer functioneerde.

Uit het politierapport; 'Ik vroeg Tonya of ze het alfabet kende. Tonyazei me dat dit het geval was. Ik gaf Tonya opdracht het alfabet op tezeggen, zonder het te zingen, van a tot z. Ik vroeg Tonya of ze vragen hadover de test, waarop ze met nee antwoordde. Tonya was in staat het alfabetop te zeggen tot de letter t; daar stopte ze. Toen ze het probeerde af temaken, zei ze l, v, m en n en stopte opnieuw. Tonya begon weer vanaf t enzei u, l, v, w, x en z. Tonya zakte voor deze test.' Ze bleek twee keer detoegestane hoeveelheid alcohol in haar bloed te hebben.

In oktober vorig jaar belde Harding het alarmnummer in Vancouver,Washington. Ze zei dat ze was aangevallen door twee gemaskerde mannen. Evenlater belde ze opnieuw: haar kamergenoot Chris had haar belaagd. Detelefonist: 'Tonya, in enkele minuten heb je me nu vier verschillendedingen verteld.'

Chris vertelde de politie dat ze hem op het grindpad voor het huis opde grond had geslagen en hem in zijn vinger had gebeten, toen hij haar zeidat ze te veel gezopen had. Volgens Tonya hadden ze ruzie gekregen in dekeuken en had de poes aan Chris zijn oor gekrabd.

Websites

Er zijn op z'n minst twee websites over Tonya Harding en elke iswonderlijk, zij het om een uiteenlopende reden.

In Nieuw-Zeeland, een land dat je eerder met touwtrekken associeert danmet kunstrijden, is in 1996 The Portland Ice Skating Society opgericht. Hunsite (www.geocities.com) is bedoeld om 'de andere kant' van Tonya Hardingte laten zien. 'We zullen je een moedige, jonge vrouw laten zien diearmoede overwonnen heeft, misbruik en astma om een van 's werelds grootsteschaatssterren te worden (...) We zullen onthullen dat er een welbewuste,georganiseerde samenzwering bestaat tussen de topfiguren uit deschaatselite om Tonya haar rechtmatige plek op het ijs te ontzeggen.'

Van die onthulling komt niet veel terecht, maar het neemt niet weg datze in Nieuw-Zeeland serieus werk afleveren. 'Als je alleen maar de spotwilt drijven met Tonya of je wilt opgeilen aan haar Wedding Night Video,dan kun je oprotten - deze website is niet voor jou.'

En zo is het. Het opgeilen is eigenaardig genoeg gereserveerd voorHardings eigen website (www.tonyaharding.com). 'Tonya was op een dag aanhet schaatsen op Lloyd's Center. Ik gaf haar opdracht naar mijn huis tekomen. Eerder had ik Nancy Kerrigan gehypnotiseerd om de hele week in mijnkast te staan. Ik beval hen, terwijl ze nog hun schaatspakjes droegen -korte minirokjes en vleeskleurige panty's - hun welgevormde benen omhoogte tillen. Ik keek recht in hun kruis en begon hen te ruiken.'

Er trekt op haar site onder het kopje Fantasy een parade voorbij vanhonderden zich aftrekkende mannen. Harding heeft gezegd dat het haar siteniet is, maar tegelijk begroet ze haar fans in een korte video op 'mijnwebsite', de 'officiële website'.

Het is niet duidelijk wat echt is en onecht, waarheid en (zelf)bedrog.Het is een patroon in het chaotische leven van Tonya Harding. Ze is 35 nuen veel is mislukt. 'Verstandige besluiten nemen en geweldige mensen om meheen hebben die me helpen bij die besluiten' - daar is haar leven opgericht, zei ze tegen ABC. Het is net alsof ze zichzelf voorhoudt dat zeovereind moet blijven, met de moed der wanhoop en tegen beter weten in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden