Deelnemers aan de aflossingsrace van een wereldbekerwedstrijd in Dordrecht (2018) worden met een lichtshow gepresenteerd.

Reportage Sport als spektakel

Omhoog met het volume, stadionbezoek is een totaalbeleving

Deelnemers aan de aflossingsrace van een wereldbekerwedstrijd in Dordrecht (2018) worden met een lichtshow gepresenteerd. Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

Ooit volstond een yell die van de tribune rolde, tegenwoordig krijgt de stadionbezoeker een totaalbeleving. Lichtshow, dj aan de zijlijn en een muur van geluid door de sporthal. 

Apeldoorn, dinsdagavond. ‘Let op’, zegt ­presentator John ­Stubbe vanachter zijn mengpaneel in de ­Omnisporthal. De­ ­volleybalsters van Nederland staan op het punt het veld op te komen voor hun warming-up en dat is volgens hem ‘zo’n momentje waar je iedereen bij wilt krijgen’.

Volume en beats gaan omhoog. Een paar seconden later klappen tweeduizend toeschouwers mee op het ritme van de dancehit Stap voor stap van Kav Verhouzer & Sjaak, een verzoeknummer van de speelsters. Tevreden kijkt Stubbe uit over de meedeinende zaal. ‘En dit is nog maar het begin van de avond.’

Ooit, lang geleden, hadden toeschouwers van een sportwedstrijd genoeg aan een dweilorkest (Thialf) of een hoempapa-band (Roda JC). Verder was het geluid dat je hoorde van de sport zelf: het gepiep van de sportschoenen in de zaal of het gekras van de schaatsen op het ijs. Die tijd is voorbij. De decibellen komen nu uit grote boxen.

Wedstrijd is bijzaak

Af en toe krijgt John Stubbe de vraag of dat nou moet, al die herrie. Het gaat toch om de wedstrijd? ‘Nou nee’, luidt dan zijn antwoord. ‘Vroeger misschien. Nu niet meer.’ De wedstrijd is volgens hem een onderdeel van ‘de totaalbeleving’ geworden.

Tijdens Nederland - Azerbeidzjan wordt elk dood spelmoment opgevuld met muziek. Elke actie heeft zijn jingle en tijdens de challenge, als de scheidsrechters een beslissing op de video ­nakijken, klinkt de tune van de tv-serie ­Baantjer. Voor de time-out kiest Stubbe voor Black Betty van Ram Jam. Alles om de verveling tegen te gaan.

Volleybal is al lang niet meer de enige sport waarin muziek een prominente rol speelt. Ook in een oer-traditionele sport als schaatsen klinkt muziek tijdens de ritten. Sinds 2011 maakt Thialf, waar dit weekeinde het EK afstanden wordt verreden, gebruik van een dj. Ook in het voetbal is muziek een niet meer weg te denken factor. Niet ­alleen voor en na, maar ook tijdens de wedstrijd.

Mark Admiraal, dj en stadionspeaker bij AZ, weet niet precies of ze de eerste waren die spelers een eigen goaltune gaven, maar trendsetter waren ze in elk geval wel. Als voormalig goalgetter Danny Koevermans raak schoot, stond steevast Daddy Cool van Boney M, klaar, de melodie waarop zijn naam hartstochtelijk werd gezongen. Voor de Amerikaan Jozy Altidore werd later Born in the USA gereserveerd en na elk doelpunt van Alireza Jahanbakhsh galmde Seven Nation Army van The White Stripes door het stadion.

Namens sportmarketingbedrijf House of Sports, dat sinds 2016 samen met de KNSB schaatsevenementen ­exploiteert, is Koen ten Holter verantwoordelijk voor onder meer de muziek tijdens wedstrijden. Net als zijn collega’s Stubbe en Admiraal hanteert hij één belangrijke regel: de sport is leidend, de dj ondersteunt.

Het Wilhelmus

Zo krijgt het publiek bij korte sprint­afstanden andere nummers te horen dan tijdens een lange 10.000 meter. ‘In sterrenrestaurants wordt de muziek ook aangepast aan het verloop van de avond’, aldus Ten Holter. ‘Zo benaderen we de sport ook.’

Op welk moment wonnen ze terrein, al die pompende beats in de sport? Stubbe pakt zijn mobiele telefoon en houdt hem in de lucht. ‘Dit ding heeft ­alles veranderd’, zegt hij. ‘De hele dag door worden we er door geprikkeld. ­Zeker de jeugd heeft honderden keren meer ­prikkels nodig om zich te vermaken dan wij vroeger .’

De enige keer dat in Apeldoorn de ­volumeschuif omlaag gaat is tijdens het Wilhelmus. ‘Dan willen de mensen zichzelf graag horen zingen’, weet Stubbe uit ervaring. Misschien vervangt het stadion ook wel een beetje de kerk, oppert hij. ‘We zitten niet meer in de kerkbanken, maar willen wel verbroederingsmomenten. Die vinden we in de sport.’

Wat volgens hem ook meespeelt: bijna elk sportevenement wordt uitgezonden op tv of internet en het is zo goed geregisseerd dat je het thuis beter ziet dan in het stadion. Om mensen toch te verleiden een kaartje te kopen, moet er meer zijn dan alleen de wedstrijd. ‘Ook al wordt het 0-0, je heb dan tenminste wel een leuke avond gehad.’

De toename van de muziek past in de trend om het element van entertainment in de sport te vergroten, al gaan niet alle landen mee in die ontwikkeling. Bij voetbalwedstrijden in Engeland, in de Premier League, klinkt tijdens de warming-up hooguit achtergrondmuziek, vaak evergreens.

AZ-speaker Admiraal verbaasde zich er over toen hij met AZ op bezoek was bij Manchester United voor de Europa League. ‘Het was heel ingetogen, heel netjes. Fans zingen daar meer, soms hele liedjes. Maar goed, in Engeland houdt men in zijn algemeenheid meer vast aan tradities. Dat zie je terug in de sport.’

Ook op het centrecourt van Wimbledon wordt de herrie en reclame nog altijd met succes buiten de deur gehouden. Goed nieuws voor Robin Haase. Hij barstte in 2013 in woede uit toen tijdens zijn partij in Rosmalen hits van onder meer Ed Sheeran en Alicia Keys te horen waren vanuit het Kids Village. ‘Zet die muziek uit!’, riep hij tijdens zijn partij ­tegen Evgeni Donskoi. Later verklaarde hij: ‘Als jij professioneel bezig bent met je sport en er worden continu nummers gespeeld waarvan jij de tekst uit je hoofd kent, is dat vervelend.’

Publiek wordt bij OKT volleybal beziggehouden. Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

Avondje uit

De muzikale aanpak werkt volgens de betrokkenen. Uit klanttevredenheidsonderzoeken komt de sfeer bij AZ er telkens met een dikke voldoende uit. Stubbe zag in de loop der jaren volleybalwedstrijd van sporthallen naar grote zalen ­verhuizen. Volgens Ten Holter komen er steeds iets meer en iets jongere toeschouwers op schaatswedstrijden af.

Volgens Ten Holter van House of Sports wordt er door de marketeers ingespeeld op de behoefte van de consument. Die wil een avond uit. Zo staan dweilorkesten bij schaatswedstrijden in Thialf al buiten te spelen, zodat toeschouwers direct bij aankomst in de juiste sfeer komen. Ten Holter: ‘Je maakt iets bijzonders mee en er zijn allerlei middelen bijgekomen om dat gevoel langer vast te houden.’

Die verschuiving ziet hij op allerlei terreinen. ‘Als je vroeger naar een festival ging, stond je te kijken naar een muzikant op het podium en daar nam je genoegen mee. Als je nu naar een festival gaat, begint het al op het moment dat je je ticket overhandigd krijgt en dat houdt pas op als je wegrijdt vanaf het parkeerterrein.’

De dj’s zijn er van overtuigd dat ze met hun muziek een middel hebben om de wedstrijd een beetje te beïnvloeden. In Apeldoorn heeft Stubbe niet voor niets twee mengpanelen: eentje voor Nederland en eentje voor de tegenstander. Met iets andere, meer up-tempo-nummers probeert hij kippevelmomenten te regisseren voor Oranje. Knipogend: ‘We spelen niet voor niets thuis hè.’ In 2015 noemde toenmalig bondscoach ­Guidetti hem nog ‘zijn extra speler’.

AZ-dj Admiraal startte vlak voor de tweede helft eens een goaltune in van een spits van AZ om hem een beetje te prikkelen. ‘Met succes’, lacht hij. ‘Na de rust scoorde hij.’ Eveneens een beproefd middel in Alkmaar: na elk doelpunt een jingle instarten die ooit werd ingesproken door de IJslandse verdediger Grétar Steinsson. ‘Retteketetteketet’, schreeuwt hij, waarop het publiek reageert met een hartstochtelijk: ‘AZ!’ Officieel mag er geen muziek worden gedraaid tijdens de wedstrijd. Admiraal: ‘Maar die sample loopt na de aftrap nog weleens door. Ik start hem twee keer in. Het is een klein tikkie na voor de tegenstander.’

Bij het schaatsen lieten dj’s in Thialf schaatsers soms verzoeknummers voor tijdens hun race indienen. Die moesten wel gefilterd worden. Ten Holter: ‘Was er een verkering uitgegaan bij de één, ging de ander expres Ik leef niet meer voor jou van Marco Borsato aanvragen. Beïnvloeding van de competitie, dat was niet de bedoeling.’

Het dak moet eraf

Tijdens de nationale afstandskampioenschappen van 2013 klaagde coach ­Jillert Anema over het lawaai uit de ­speakers. ‘Ik wil mijn rijders kunnen ­bereiken. En schaatsers kunnen meegaan op het ritme van de muziek. Het werkt competitievervalsing in de hand.’

Het zijn geluiden uit de achterhoede. Want er staat nog veel meer te gebeuren. Steeds vaker doen clubs aan lichtshows, zoals in de Arena en in het Philips ­Stadion. Via een countdown wordt afgeteld naar het ­moment dat de spelers het veld betreden. Admiraal voorziet ook meer het ­gebruik van clips op videowalls. In Heerenveen is het podium nu in de tribune gebouwd, zodat huldigingen niet meer op het middenterrein plaatsvinden, maar dicht bij het publiek.

In Apeldoorn stevenen de volleybalsters dinsdagavond gemakkelijk op een 3-0 op Azerbeidzjan af. Stubbe heeft niet alles uit de kast hoeven te halen. ‘We ­werken rustig toe naar zondag, naar de finale’, zegt hij. Hij waarschuwt alvast: ‘Dan gaat het dak er pas echt af.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden