AnalyseOverdaad van sport

Nu de sport op zijn gat ligt, is het tijd voor bezinning: moet het niet een onsje minder?

Olympische Spelen, Champions League, wielerkoersen van start tot finish. ‘Soms vraag je je af: waar zitten we nog naar te kijken met zijn allen’, aldus Ivo van Hilvoorde, docent sportfilosofie aan de VU. Sport als opium voor het volk is uit de hand gelopen.   

Dafne Schippers (rechts) en de Jamaicaanse Elaine Thompson in Rio. Beeld AFP

Zijn de Olympische Spelen hun doel voorbij gestreefd? Die vraag is actueel nu het IOC een ingewikkelde puzzel moet oplossen: het verplaatsen van het evenement naar 2021. Wat begon als een sportfeest om volken te verbroederen, groeide uit tot een miljardenbusiness voor 33 sporten en talloze belanghebbenden.

Atletenmanager Jos Hermens stelde vorige week dat de Spelen niet meer van deze tijd zijn. Hij noemt het IOC een ‘middeleeuws instituut’ en het evenement een ‘achterhaald ideaal’. ‘Weg met die olympische vlam, het past niet meer in deze tijd. Laat elke sport jaarlijks een WK houden, daar vindt de echt verbroedering plaats’, aldus Hermens.

Ivo van Hilvoorde is lector op Hogeschool Windesheim en docent sportfilosofie aan de VU in Amsterdam. Hij doet onderzoek naar allerlei onderwerpen op het gebied van de sport en het bewegingsonderwijs. Van Hilvoorde ziet de sportloze maanden die voor ons liggen als een kans om op een nieuwe manier naar de Spelen en de sport in het algemeen te kijken.

‘We worden noodgedwongen uit onze systemen gehaald. Daar zit ook iets aantrekkelijks in. Je kunt kijken naar wat dat systeem is en wat het met je doet. Nu we ineens niks meer hebben om naar te kijken, worden we bewust van de overdaad van sport, van de hoeveelheid wedstrijden. Is het niet te groot geworden? Hebben we het echt nodig? En wat missen we nu precies?’

Het verplaatsen van de Spelen is geen gemakkelijke taak, onder meer omdat andere toernooien daaronder lijden. Volgend jaar zomer staan de WK atletiek en WK zwemmen ook op de agenda. Verplaatsen naar de lente zal ook gevolgen hebben. Hoe moet het dan met de voorjaarsklassiekers, Roland Garros en Wimbledon?

Gigantisme

Die overvolle kalender is precies het probleem, zegt Geert Noels. De Vlaamse econoom pleit in zijn boek Gigantisme voor kleinere organisaties als oplossing van tal van problemen in de wereld. Voor de sport is het wat Noels betreft tijd om in de spiegel te kijken. 

Door de lege sportkalender van de komende maanden, komen evenementen in geldnood. Dat hoeft niet per se slecht te zijn, zegt Noels. ‘De coronacrisis zal het menselijke terug naar voren brengen. Dit virus gaat veel grote organisaties en bedrijven een halt toeroepen. Voor de sport is dat misschien wel positief. Sommige toernooien worden er gewoon uit gebonjourd. Ik heb een sporthart, maar ik mis de competities van vroeger waar de sport dichter bij de mens stond.’

Noels ziet het organiseren van de Olympische Spelen eerder als een vloek dan een zegen voor de organiserende landen. De olympische erfenis bestaat in sommige gevallen uit verlaten stadions. De kosten vallen altijd hoger uit dan vooraf begroot en van economische vooruitgang is amper sprake. Het olympisch park van Rio 2016 is vier jaar na dato volledig vervallen.

Spoor van vernieling

De officiële begroting van Tokio 2020 was berekend op ruim 11 miljard euro. Het uitstel brengt een veel extra kosten met zich mee (zie kader, red.). Het is de vraag of Japan, dat de organisatie van de Spelen als een nieuw begin zag na een decennia vol zware natuurrampen, de economische impuls krijgt waar op is gehoopt.

‘De Spelen laten een spoor van vernieling achter’, zegt Noels. ‘Er zijn maar weinig landen die er goed uit komen. Het IOC had daar al veel langer over moeten nadenken. Ik zal er niet rouwig om zijn als het een kleiner en duurzamer evenement wordt. Het is buitenproportioneel groot geworden en toe aan reflectie.’

Van Hilvoorde denkt dat de oplossing ligt in een kleinere organisatie op een centrale plek. Griekenland, waar de olympische traditie ooit begon, wordt vaker genoemd als een duurzame locatie voor de Zomerspelen. ‘Organiseer het daar om de vier jaar. Dat geeft een hoop rust en je spaart veel geld uit doordat je niet elke keer nieuwe stadions moet bouwen. Dat lost alleen het probleem van een virus als corona niet op, omdat daar alsnog grote groepen samenkomen.’

Niet alleen de Spelen, ook andere evenementen kunnen nu onder de loep worden genomen, zegt Van Hilvoorde. Hij ziet een overdaad aan evenementen waarin best geschrapt kan worden. De tennis- en voetbalkalenders staan erom bekend overvol te zijn, waardoor sporters niet bij elk toernooi fit zijn. 

‘Soms vraag je je af: waar zitten we nog naar te kijken met z’n allen? Valt de essentie van sport niet weg als sporters niet op hun best zijn? En hoe geloofwaardig is een competitie nog als de grote clubs met het meeste geld altijd winnen? Misschien is het tijd om te ontnuchteren en na te denken over een alternatieve verdeling van kansen en financiële middelen.’

Pijnlijk maar noodzakelijk

Maar sporttoernooien brengen ook veel werkgelegenheid met zich mee. Moeten die mensen dan maar wat anders gaan doen? ‘Als het kaf van het koren wordt gescheiden zullen er sponsoren wegvallen en sporten omvallen. Hele beroepsgroepen zijn daarvan afhankelijk, dat is pijnlijk maar misschien wel noodzakelijk.’

Sport is in de afgelopen decennia jaar een prominentere rol gaan spelen in de samenleving. Uit Brits onderzoek blijkt dat kinderen 25 jaar geleden nog het liefst leraar wilden worden. Nu willen ze liever topsporter worden.

Gek is dat niet, gezien de toegenomen hoeveelheid sport op televisie. Het Mulier Instituut berekende dat het aantal uren sport op tv tussen 1991 en 2005 verviervoudigde. Het aantal gekeken uren verdubbelde. Fans gingen er ook veel meer op uit om naar sport te kijken. In 1996 bezochten 3,7 miljoen toeschouwers duels in het betaald voetbal, in 2008 waren dat er maar liefst 7,2 miljoen.

Wat moeten al die sportverslaafden de komende maanden doen? Afkicken is volgens Van Hilvoorde de enige optie. Ook hij zat in normale tijden nu aan de buis gekluisterd voor de voorjaarsklassiekers in het wielrennen. ‘Ze noemen sport niet voor niks opium voor het volk. Bij het kijken naar de Ronde van Vlaanderen dacht ik altijd ‘oh ja, de lente is nu echt begonnen’. Ik merk dat ik nu veel meer buiten ben en daar zie dat de lente begint. Ik zie de bollen opkomen, omdat ik zeeën van tijd terug krijg.’

Spelen in 2021: een mega-klus 

De Olympische Spelen van Tokio vallen door het uitstel nog duurder uit dan verwacht. De Japanse financiële krant Nikkei komt op basis van schatting van organisatie tot een extra kostenpost van 2,5 miljard euro. ‘De extra kosten zullen enorm zijn’, erkende Toshiro Muto, de baas van de Japanse organisatie.

Dat bedrag komt hoofdzakelijk voor rekening van Japanse belastingbetalers, net als het overgrote deel van de ruim 25 miljoen euro die volgens een overheidsrapport uit december 2019 al zijn geïnvesteerd. Dat de Spelen duurder uitvallen is geen verrassing. Bent Flyvbjerg, auteur van een Oxford-studie naar de kosten van Olympische Spelen, zei afgelopen week tegen persbureau AP dat de Spelen gemiddeld de grootste budgetoverschrijding hebben van alle mega-evenementen.

Het IOC draagt 1,2 miljoen euro bij, een fractie van de totale kosten. In de laatste olympische periode had het IOC 5,1 miljard aan inkomsten. Het leeuwendeel, 73 procent, komt uit de verkoop van uitzendrechten. Sponsors dragen 18 procent bij. Het IOC heeft naar schatting 2 miljard euro aan reserves en is verzekerd tegen grote calamiteiten. Het is onduidelijk in hoeverre het IOC bijdraagt aan de Japanse schade wegens uitstel.

De Spelen van Tokio waren ongekend populair bij Japanse bedrijven en publiek. Er was voor ruim 3 miljard opgehaald bij sponsors, het dubbele van voorgaande Spelen. De opbrengsten uit kaartverkoop zouden meer dan een miljard bedragen. Er waren 10 maal zo veel aanvragen als er kaartjes beschikbaar waren voor evenementen: 7,8 miljoen.

Bij de Spelen zouden 42 stadions worden gebruikt voor 33 sporten. Sommige van die stadions waren voor tijdelijk gebruik, anderen zouden na de Spelen andere bestemmingen krijgen. Er moet extra huur worden betaald om ze in 2021 beschikbaar te hebben. Het aantal olympische deelnemers zou circa 11 duizend bedragen. Ze zouden worden ondergebracht in het Olympisch dorp, dat 23 gebouwen telt. De appartementen zouden vanaf september zijn verkocht. Bij de Spelen zijn 80 duizend vrijwilligers actief.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden