ACHTERGROND

Nog één keer Champions League bij de NOS

Zaterdag eindigt een tijdperk: de NOS zendt z'n laatste Champions League-pot uit.

1965: Real Madrid-Feyenoord (5-0). Beeld ANP
1965: Real Madrid-Feyenoord (5-0).Beeld ANP

Muilezels. In de veelbewogen gezamenlijke geschiedenis van het Europa Cup-voetbal en de NOS duiken ook muilezels op. Dat is in 1963, in de tijd dat het Nederlandse voetbal langzaam toewerkt naar een ongekende bloeiperiode en de Europa Cup-koorts voor het eerst oplaait. De NOS heet dan trouwens nog NTS.

Feyenoord heeft zich geplaatst voor de halve finale van de Europa Cup voor landskampioenen, de zogenaamde Europa Cup I. In Rotterdam eindigt de eerste wedstrijd tegen Benfica in 0-0, waarna de technische afdelingen van de NTS en de PTT voor een krachtproef van jewelste komen te staan.

Om een rechtstreekse uitzending van de return in Lissabon mogelijk te maken, moet een keten van vier steunzenders worden gebouwd. Bij de beklimming van een heuvel in Spanje wordt hulp ingeschakeld. 'Bij het Spaanse Jerez de los Caballeros waren muilezels nodig geweest om de apparatuur naar de heuvel San José te brengen', schrijft Het Vrije Volk een paar dagen later vol ontzag.

Alleen het vooruitzicht op een rechtstreekse uitzending van een voetbalwedstrijd al is opzienbarend. Succes is niet verzekerd.

Debuut

Jeroen Elshoff maakt zaterdag in Berlijn zijn debuut als commentator van de Champions League-finale. Elshoff (38) is sinds 2008 voetbalcommentator van de NOS. Sinds oktober vorig jaar maakt hij deel uit van de poule van vaste commentatoren van het Nederlands elftal. Tijdens Barcelona Juventus, de laatste Champions League-wedstrijd die door de NOS wordt uitgezonden, zijn ook Tom Egbers, Jack van Gelder, Co Adriaanse, Youri Mulder en Bert van Marwijk voor Studio Sport actief.

De Telegraaf, een dag voor de wedstrijd: 'Zwoegend met straalantennes op de rug en statieven in de hand banen Nederlandse PTT-technici zich een weg langs de slechte kronkelwegen en steile trapweggetjes langs de afgrond. Ze doen hun best, maar zal het lukken?' Het lukt, op het nippertje.

Het duet van het Europa Cup-voetbal met de publieke omroep wordt ruim een halve eeuw later, zaterdag, beëindigd met de finale van de Champions League tussen Barcelona en Juventus. Daarna staat de NOS met lege handen, als gevolg van bezuinigingen en politieke druk. Vanaf volgend seizoen is de voornaamste Europese clubcompetitie te zien bij SBS dat de uitzendrechten overnam.

Zestig jaar aanzien

Het zijn niet alleen de commentatoren en verslaggevers van de NOS die treuren. De Europa Cup heeft de omroep zestig jaar aanzien geschonken, en grote scharen kijkers. Vooral in de bloeiperiodes van het nationale voetbal zijn de straten leeg als de Nederlandse topclubs in actie komen.

De man van het allereerste uur is Bob Spaak. Tussen 1966 en 1980 is hij chef en commentator bij Sport in Beeld, het latere Studio Sport. Hij is de man die de stijl van het commentaar (kalm, efficiënt, meestal afstandelijk) introduceert en streng bewaakt.

Een gedistantieerde commentator met de nodige gein, zo omschrijft hij zichzelf in Een goed stel, het boek dat Paul van Liempt in 2005 over voetbalcommentatoren schrijft. Ronduit ernstig én verbijsterd is hij op 8 september 1965 als Feyenoord in de eigen Kuip door het grote Real Madrid wordt belaagd.

1988: PSV-Benfica (6-5 na strafschoppen). Beeld ANP
1988: PSV-Benfica (6-5 na strafschoppen).Beeld ANP

Behalve chaos en wildwesttaferelen levert een overtreding van back Vicente Miera op de Rotterdamse volksheld Coen Moulijn een legendarisch commentaar op van de op dat moment niet erg gedistantieerde commentator: 'Coen, Coen, beheers je alstublieft. Jongens, dit kán toch niet. Wat een afschúwelijke vertoning!'

De hoogtijdagen van het Nederlandse voetbal zijn aanstaande, met Europa Cup-triomfen van Feyenoord (1970) en Ajax (1971, 1972 en 1973). De NOS groeit mee en er wordt een inhaalslag gemaakt. Dat is nodig ook, volgens Spaak.

1995: Ajax-AC Milan (1-0). Beeld anp
1995: Ajax-AC Milan (1-0).Beeld anp

Kinderschoenen

In de jaren zestig staat het vak volgens hem nog in de kinderschoenen: 'Je was in die tijd al een autoriteit wanneer je de buitenspelregel kende. Verder werd er weinig van je gevraagd. Als je een goede babbel had, aardig kon formuleren en algemeen beschaafd Nederlands sprak, was je geschikt voor dit beroep.'

De verovering van Europa wordt vooral verslagen door Herman Kuiphof, een nuchtere vakman die ondanks een brilsterkte van min-negen jarenlang de voornaamste stem van Studio Sport is. Als hij emoties toont, heeft hij daar een goede reden voor, zoals in 1970 op de avond dat Feyenoord in Italië in de finale Celtic met 2-1 verslaat: 'Milaan is een beetje van Feyenoord. San Siro is op het ogenblik helemaal van ons.'

Ook een klassieker: Kuiphof spreekt de naam van de spits van Feyenoord, Ove Kindvall, in keurig Zweeds uit als Tsjindval. Daar zijn veel mensen niet van gediend. Het levert hem de bijnaam Tsjuiphof op en talloze brieven van boze kijkers.

Zijn erfgoed komt in handen van Theo Reitsma en Frank Snoeks, 'journalistieke' commentatoren die de traditie van Spaak en Kuiphof voortzetten. Zwart-wit wordt kleur en de technische mogelijkheden nemen toe. Een ijkpuntje is de finale Ajax - Inter, in 1972, in Rotterdam.

De NOS stelt negen camera's op, een record, plus een draagbare kleurencamera waarmee de toss in beeld wordt gebracht. 'Achter de beide doelen wordt in hoge positie een camera opgesteld voor de herhaling van belangrijke spelmomenten in slowmotion', meldt dagblad De Tijd opgetogen. (Oudere lezers zien vermoedelijk onmiddellijk de knipperende 'H', van herhaling, weer voor zich.)

Nog een ijkpunt: 25 november 1992, FC Porto - PSV. Het is de eerste wedstrijd van een nieuwe clubcompetitie, de Champions League. Een commercieel gedrocht, noemt Louis van Gaal de competitie een paar jaar later vol walging.

2014: Ajax-FC Barcelona (0-2). Beeld ANP
2014: Ajax-FC Barcelona (0-2).Beeld ANP

Van Gaal vecht vanuit de achterhoede, en zonder veel overtuiging bovendien. In de voetbalwereld verzet slechts een enkeling zich tegen de groei (meer clubs uit hetzelfde land, meer wedstrijden, meer sponsors, meer reclames) van de clubcompetitie. De grandeur en, nog belangrijker, het geld, vagen alle bezwaren weg.

Nederlandse clubs spelen in het toernooi geen rol van betekenis meer. In 2005 mengt PSV zich voor het laatst tussen de elite, met een plaats in de halve finale. Daarna treedt het sportieve verval in.

Gevoegd bij de commerciële inslag draagt dat bij aan het breed gedeelde gevoel dat het voormalige toernooi om de Europa Cup I niet meer automatisch het domein is van de omroep van Spaak, Kuiphof, Reitsma en Snoeks. Zelfs voor de NOS en zijn commentatoren is de Champions League te groot geworden.

De presentatoren

Tom Egbers
(bij de NOS sinds 1984)

'In 2003 was ik met Johan Cruijff in Londen op weg naar de wedstrijd Arsenal Ajax. Om de file te ontlopen, besloten we met de underground te gaan. Met vier mensen van de NOS en Cruijff stapten we een coupé binnen, vol met Arsenal-supporters. Ze merkten Cruijff, de wereldberoemde Johan Cruijff, niet op, zo waren ze met hun hoofd bij die wedstrijd. Cruijff zat daar rustig temidden van al die supporters in de metro. 'Met z'n allen lekker naar het voetbal. Dit is toch geweldig?', zei hij. Die authentieke sfeer en de intense manier waarop het voetbal werd beleefd, had hij lang niet meer gevoeld en meegemaakt.'

null Beeld ANP Kippa
Beeld ANP Kippa

Kees Jansma
(bij de NOS tussen 1975 en 1981 en tussen 1988 en 1997)

'Ik kan simpelweg niet om de finale tussen Ajax en AC Milan heen. Ik was in Wenen de centrale presentator. Eén detail van die avond is me heel erg bijgebleven. Ik deed ook de live-interviews na afloop en het was met in- en uitlopende spelers een behoorlijke chaos in onze studio in het stadion. Toen kreeg ik de oude, ervaren Frank Rijkaard en de piepjonge Clarence Seedorf tegenover me. Ze zaten naast elkaar, blij maar ingetogen. Tijdens het beantwoorden van mijn vragen hielden zij elkaar vast, op een heel natuurlijke manier. Het was net alsof er geen miljoenen mensen keken.'

null Beeld ANP
Beeld ANP

Theo Reitsma
(bij de NOS van 1969 tot 2002)

'Het Heizeldrama in 1985 in Brussel rondom de Europa Cup 1-finale tussen Liverpool en Juventus, is een onuitwisbare herinnering. Er kwamen 39 mensen om het leven en er raakten honderden gewond. Ineens was ik verslaggever van een historische gebeurtenis, een gebeurtenis die veel verder gaat dan sport. De wedstrijd werd gewoon gespeeld, om de situatie buiten het stadion niet ook nog eens te laten escaleren. Dat gevaar bestond. Mijn commentaar week natuurlijk af van een normale wedstrijd. Het was veel soberder.'

Theo Reitsma (L). Beeld ANP
Theo Reitsma (L).Beeld ANP

Evert ten Napel
(bij de NOS van 1982 tot 2010)

'De staande ovatie van de supporters van Real Madrid voor Ajax in 1995 zal ik nooit vergeten. Ajax speelde een magistrale wedstrijd en won in Madrid met 2-0. Als je een ploeg in eigen huis vernedert, word je normaal gesproken bekogeld met pakweg pek, eieren en bloem. Nu stonden er 80 duizend mensen te applaudisseren. De Nederlandse commentator van dienst, ik dus, werd gefeliciteerd door de buitenlandse collega's. Dat was heel apart en overdreven. Kom op zeg, ik heb niet meegedaan of zo.'

null Beeld ANP Kippa
Beeld ANP Kippa

Frank Snoeks
(bij de NOS sinds 1986)

'Van de groepswedstrijd Internazionale Arsenal uit 2003 verwachtte ik niet veel. Inter had in Londen met 0-3 gewonnen en Arsenal stond er in de poule beroerd voor. Tien minuten voor het einde stond het 2-1 voor Arsenal, mede door een wonderschoon doelpunt van Thierry Henry. Hij was die avond fenomenaal. Andy van der Meijde was bij Inter al gewisseld toen Arsenal uitliep naar 5-1. Toen ik hem na afloop interviewde en zei dat het een vernietigende dag was voor Inter, vond hij dat overdreven. Hij had na zijn wissel niets gezien van de rest van de doelpunten en dacht dat hij met 2-1 had verloren.'

null Beeld ANP Kippa
Beeld ANP Kippa

Jack van Gelder
(bij de NOS sinds 1976)

'Toen Ajax in 1994 in Triëst in de Champions League AC Milan met 2-0 versloeg, kreeg Frank Rijkaard na afloop een fantastische huldiging. De Italiaanse supporters stonden op en gaven hem een waanzinnig applaus. Hij had bij Milan een heldenstatus verworven en het publiek gunde hem dit moment. Op de perstribune werden we totaal verrast. Het kippevel stond op onze armen. Sport staat natuurlijk bol van hoogtepunten, dieptepunten, overwinningen en nederlagen, maar dit was zo uniek dat het me na 21 jaar nog steeds bijstaat.'

null Beeld ANP Kippa
Beeld ANP Kippa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden