Nivelleringsbeleid maakt Premier League tot spektakel

Voor spanning en sensatie moet de voetballiefhebber naar Engeland. Het geheim van de sterkste competitie van Europa.

Marko Arnautovic en Bojan Krkic (allebei ex-eredivisie) vieren een doelpunt met Xherdan Shaqiri, smaakmaker van The Potters. Beeld anp

Er zijn, normaal gesproken, weinig redenen om van Milaan naar Stoke-on-Trent te verhuizen. Wie wil de stad van La Scala en Het Laatste Avondmaal verruilen voor de in verval geraakte geboorteplaats van de pottenbakindustrie? Het antwoord is: Xherdan Shaqiri. Na Bayern München (waarmee hij de Champions League won) en Inter Milaan besloot de kleine Zwitser zijn carrière te vervolgen bij Stoke City. De middenmoter in de Premier League legde 14 miljoen pond neer voor de diensten van 'de Messi van de Alpen'.

Aantrekkingskracht

Deze transfer heeft voor opgetrokken wenkbrauwen gezorgd. Het tekent de aantrekkingskracht van de Engelse Premier League, een wereld met spelers die tonnen per week verdienen, met clubeigenaren die honderden miljoenen beschikbaar hebben voor nieuwe spelers en met degradatiekandidaten die een groter budget hebben dan de kampioen van Nederland. Wat zo uniek is aan de komst van Shaqiri is dat een lelijk eendje uit de Premier League een grote speler is op de internationale transfermarkt. Het zegt iets wezenlijks: ja, er wordt met geld gesmeten, maar de rijkdom van de Premier League is er wel een die gelijkheid bevordert. Geld maakt de bakermat van het voetbal steeds democratischer.

Shaqiri belandde in een sterk team, met liefst vijf spelers die ooit, al dan niet als reserve, de Champions League hebben gewonnen. Elke ploeg vreest een bezoek aan het gure Britannia Stadium, waar voor elke wedstrijd de moordballade Delilah van Tom Jones klinkt en waar zo'n 27 duizend supporters 'The Potters' hartstochtelijk toejuichen. Met een uitblinkende Shaqiri won het onder meer van Chelsea, Manchester United en Manchester City, waardoor het nu op de zevende plek staat. Niet alleen op een goede, maar ook op een gewone dag kan Stoke City van iedereen winnen. Net zoals iedereen, ook de nummer laatst, van Stoke kan winnen. De Engelse voetbalcompetitie is net het Engelse weer: voorspelbaar in z'n onvoorspelbaarheid.

Neem streekgenoot Leicester City. Het team uit de curryhoofdstad van Engeland is dé verrassing van het seizoen. In augustus gold de club als de voornaamste degradatiekandidaat, nu voeren The Foxes, een elftal vol afdankertjes van andere clubs, de lijst aan. Tegelijkertijd moet landskampioen Chelsea, dat vorig seizoen van de eerste tot de laatste speeldag bovenaan heeft gestaan, uitkijken dat het niet onverhoopt degradeert. Een andere verrassing is West Ham United. The Hammers hebben dit jaar uitwedstrijden gewonnen bij Arsenal, Liverpool en Manchester City, een markante prestatie. Aan de zuidkust versloeg Bournemouth, opgestaan uit een bijna-faillissement, achtereenvolgens Chelsea en Manchester United.

(Tekst gaat verder onder foto).

Ander Herrera van Manchester United in duel met Marco van Ginkel van Stoke City. Beeld anp
Jamie Vardy. Beeld anp

Dit is, daar zijn commentatoren en analisten het over eens, het leukste seizoen in het 25-jarige bestaan van de Premier League. Door de jaren heeft het veel spektakel gezien, maar dat was vooral afkomstig van de ploegen uit Londen en Manchester die de competitie beheersen, vooral het United van Alex Ferguson, het Arsenal van Arsène Wenger en het Chelsea van José Mourinho. Slechts een keer is een club uit een andere stad kampioen geworden. Niet Liverpool, maar nota bene Blackburn Rovers. En dat in 1995, onder leiding van de levende legende Kenny Dalglish. De enige andere inbreker in de hegemonie is Manchester City geweest, dat dankzij oliegeld uit Abu Dhabi twee titels heeft gepakt.

De kloof tussen topploegen en de rest is evenwel nooit onoverbrugbaar geworden, omdat ooit besloten is om het televisiegeld in principe eerlijk over de clubs te verdelen, al krijgen de clubs die vaak op televisie komen extra inkomsten. Het is eerlijker dan in Spanje, waar de topclubs een veel hoger percentage van de buit krijgen, met als gevolg dat Barcelona en Real Madrid de beste teams ter wereld hebben en de beste spelers uit de Premier League kunnen lokken, zoals Luis Suarez en Gareth Bale. De schaduwzijde is dat de Spaanse competitie op de topwedstrijden na amper tot de verbeelding spreekt. De kans dat Rayo Vallecano van de topploegen wint is een stuk kleiner dan dat West Bromwich Albion dat doet. Louis van Gaal heeft deze cultuurschok ondervonden.

(Tekst gaat verder onder foto).

Neymar, Messi en Suárez, het aanvalstrio van Barcelona. Beeld anp

Voor de Champions League geldt iets soortgelijks. In de Europese competitie wordt het geld juist niet eerlijk verdeeld. Clubs uit grote landen krijgen daarin structureel meer dan clubs uit kleinere landen. Ook als ze precies hetzelfde presteren. Het idee is dat clubs uit grotere landen meer recht hebben op geld uit de kijkcijferpot omdat in die landen meer mensen kijken. Het resultaat: een knus, voorspelbaar kartel van eliteclubs.

Het heeft iets paradoxaals, De Engelse maatschappij is zonder veel twijfel de meest ongelijke in de Europese Unie, maar op voetbalgebied bestaat er een doelbewust nivelleringsbeleid. Het uitgangspunt van de Premier League om de ploegen bij wijze van spreken op een gelijk speelveld te laten beginnen, heeft niet alleen te maken met een diepgeworteld gevoel voor fair play, maar ook met een drang naar amusement. Het motto van de Premier League is regelrecht afkomstig van Nirvana: Here we are now, entertain us. Niemand zit te wachten op duels waar de ene ploeg de andere met 7-0 naar huis stuurt. Spanning en sensatie zijn de belangrijker - zeker in commercieel opzicht - dan subtiele tactieken en stilistische meesterwerken.

Manisch cabaret
In The Daily Telegraph noemde Paul Hayward de Premier League, die sterk is in de breedte, onlangs een manisch cabaret. 'De Engelse clubs zijn verkoopvertegenwoordigers geworden van de Premier League met haar oneindige spanning.' Een van de gevolgen is dat de Engelse teams in Europa, na de Champions League jarenlang te hebben gedomineerd, nu verder achterop raken bij Real Madrid, Barcelona en Bayern München. Succes in de Champions League lijkt niet eens meer een prioriteit te zijn voor de Engelse ploegen. Nog voor de uitschakeling in de Champions League zei de voorzitter van Manchester United dat de lucratievere Premier League tegenwoordig voorop staat. Ook hier drijft het eiland verder weg van het continent.

De Premier League gaat meer lijken op de National Football League in de Verenigde Staten, waar een zekere mate van gelijkheid tussen de clubs een voorwaarde is voor amusement. Van Gaal sprak dan ook over een 'crazy league'. Het decor bestaat uit afgeladen stadions, gezegend met rijke verledens, van Villa Park tot Stamford Bridge, van Old Trafford tot Anfield Road. Omdat ze uit hun voegen barsten, worden er nieuwe tribunes gebouwd of geheel nieuwe stadions. De hoop is dat de soms absurd hoge toegangsprijzen door het toenemende aanbod zullen dalen, zodat het Engelse voetbal ook in dat opzicht democratischer wordt. Recettes spelen sowieso een steeds kleinere rol in het licht van de televisiegelden.

Beeld de Volkskrant

Amusementswaarde

Toeschouwers zijn min of meer figuranten geworden in een voetbalsoap. Alles draait om het amusement, en in het verlengde daarvan de kijkcijfers, van Mexico, Mali tot Maleisië. Dagelijks publiceren Engelse kranten pagina's vol verhalen over transfergeruchten, over voetballers die met hun Lamborghini's uit de bocht vliegen en over de laatste cijfers met betrekking tot het aantal met de linkervoet gescoorde doelpunten per team. Een speciale rol is weggelegd voor de managers, die langzaam tot merknaam verworden. En hun rol wekelijks prachtig vertolken. De mopperende Wenger, de hooghartige Van Gaal, de sarcastische Mourinho, de rustige Pellegrini, de extraverte Klopp, de elegante Flores, de geslepen Bilic en de oer-Engelse Allardyce.

Op de Engelse voetbalvelden is er sprake van een rijke verscheidenheid. Er bestaat geen ambitie om het supervoetbal van Barcelona te kopiëren. De enige club die iets als tikka-tikka speelt, is Arsenal. Elk team heeft zijn eigen stijl, van het countervoetbal van Leicester, de sturm-und-drang van Liverpool tot het klassieke lange-halen-snel-thuis van West Bromwich. En tot voor kort: het verdedigen van Chelsea. Maar de ploeg van Mourinho was een uitzondering. Verdedigen is al jaren van ondergeschikt belang in de Premier League. Buitenlandse managers, gewend aan het vasteland, kunnen vaak maar met moeite wennen aan het hoge tempo en de intensiteit. Het is onvergelijkbaar met elke andere competitie.

Manchester United- manager Louis van Gaal. Beeld anp

Ondanks het grote aantal buitenlanders is de Premier League 'Engels' van karakter gebleven: bloed, zweet, tranen, plus wonderbaarlijke doelpunten, harde tackles, emotie met daarbij een vleugje moralisme. Typisch is het dat Engelse spelers maar zelden hun rots in de Noordzee verlaten om het avontuur te zoeken op het vasteland. Mede door de druk van de voetbalbond, de bondscoach voorop, komt er weer meer ruimte voor de 'eigen spelers'. Waar de fans bewondering hebben voor de exotische sterren, hebben ze een speciaal plaatsje in hun hart voor de 'lads': John Terry bij Chelsea, Theo Walcott bij Arsenal, Jamie Vardy bij Leicester, Wayne Rooney bij Manchester United.

Het beste voorbeeld daarvan is Harry Kane, de grote held van de Spurs-fans. 'He is one of our own. Harry Kane is one of our own', klinkt het lyrisch vanaf de tribunes. Dankzij de financiële gelijkheid moet het voor Tottenham Hotspur mogelijk zijn om zo'n speler als Kane te houden. Volgend jaar gaan de televisiegelden nog verder omhoog. In totaal mogen ze dan 5,1 miljard pond voor drie jaar verdelen. De ploegen uit Londen en Manchester zullen voorlopig de boventoon blijven voeren, al was het maar vanwege de aantrekkingskracht van die steden (ook voor de voetbalvrouwen). Maar niemand hoeft op te kijken als volgend jaar Southampton een keer bovenaan staat. Of Tottenham. Of Stoke.

Christian Eriksen (ook ex-eredivisie) en Harry Kane vieren een doelpunt. Achter hen Lamela. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden