Nieuwe tactiek Federer: van grap naar hoogstandje

In de nadagen van zijn loopbaan heeft Roger Federer de tenniswereld in zijn greep met de vreemdste, meest controversiële slag uit zijn rijke arsenaal. Is de Sneaky Attack By Roger meer dan een rare frommelbal? Volgens de statistiek kan hij Novak Djokovic met dat wapen verslaan.

Roger Federer viert zijn punt tijdens de halve finale tegen Novak Djokovic tijdens de Australian Open 2016.Beeld afp

Met zijn elegante, vloeiende spel oogst Roger Federer al ruim vijftien jaar bewondering. Zijn nieuwste wapen roept ook andere reacties op. Verbazing, ergernis, vervoering.

Federer, die deze week in Monte Carlo zijn rentree maakt na een knieoperatie, besefte waarschijnlijk wel dat hij spotte met ongeschreven regels toen hij afgelopen najaar voor het eerst op de proppen kwam met de vreemdste slag uit zijn gevarieerde repertoire. Hij hecht aan onberispelijke omgangsvormen, op en buiten de tennisbaan. Hij leeft naar Britse etiquetteregels: every inch a gentleman.

Wat doet een heer van stand om kritiek te smoren? Hij gebruikt een kwinkslag. Federer (34) introduceerde een ludieke naam voor zijn uitvinding: Sneaky Attack By Roger.

Kortweg SABR.

Frommelbal

Voor het ongetrainde oog is SABR een frommelbal. Gewoonlijk vangt een tennisser rond de achterlijn de opslag van zijn tegenstander op, zowel de eerste als de tweede poging. Dat doet Federer meestal ook, simpelweg omdat hij vanaf die positie de meeste kans heeft om de gevaarlijk snel naderende bal terug te slaan.

SABR breekt met die gewoonte. Federer wacht de tweede opslag niet af. Zodra zijn tegenstander de bal in de lucht heeft gegooid, en dus omhoog kijkt, beweegt hij even stiekem als lichtvoetig naar voren, naar het midden van zijn baanhelft, tegen de rand van het servicevak. Die positie dwingt hem de bal meteen na de stuit in het servicevak terug te slaan, in een reflex. Daarna rent hij door naar het net.

Met deze tactiek ontzegt Federer zichzelf de tijd om de bal zorgvuldig te plaatsen. Het risico op een complete afzwaaier is zelfs groot. Maar omdat Federer de bal met zijn katachtige reflexen vaak wel goed pareert,verlegt hij het probleem naar zijn opponent.

Die staat paf. Hij krijgt de bal veel sneller terug dan verwacht. Hij ziet Federer vanuit een ooghoek aan het net verschijnen en hij wordt dus gedwongen tot een alles-of-nietspoging: een passeerslag, een lob of een snoeiharde bal op het lichaam.

Dat pakt voor Federer verrassend vaak goed uit. Soms maakt de tegenstander direct een fout, soms krijgt hij een gemakkelijke bal die hij met een eenvoudige volley kan wegleggen.

Spelersorganisatie ATP heeft uitgerekend dat de sneaky attack in ruim de helft van de gevallen een punt oplevert voor de 34-jarige Zwitser. Dat is een respectabel percentage op de service van een tegenstander. Federer hanteert de tactiek tussen de vijf- en tienmaal per partij.

Psychologisch hoogstandje

Voor het getrainde oog is SABR veel meer dan een rare rommelbal. Het is een frivoliteit die buiten het slagenpatroon van een reguliere tennispartij valt, een shot dat thuishoort op de trainingsbaan, net als de onderhandse opslag. SABR druist in tegen de klassieke speelstijl waarom Federer wordt bewonderd. Daarin heerst hij over de bal. Wilde slagen met een ongewis resultaat zijn een teken van onmacht.

Veel liefhebbers voelen instinctief aan dat Federer zich met SABR verlaagt tot het niveau van de jolige clubspeler. Maar omdat hij is wie hij is, treedt een ander mechanisme in werking. De inbreuk op de ongeschreven regels wordt hem niet alleen vergeven, zijn onberispelijke reputatie straalt af op het shot. Hij verleent de rommelbal allure.

De sneaky attack krijgt het karakter van een gedurfd technisch én psychologisch hoogstandje. De tegenstander kan er immers niet langer op vertrouwen dat het spel zich voltrekt volgens de ongeschreven regels.

Zo opgewonden als de toeschouwers SABR begroetten, zo ingetogen hebben de spelers gereageerd. De meest uitgesproken critici van SABR zijn voormalig kampioenen die ongevoelig zijn voor de status van Federer. Boris Becker en John McEnroe beschouwen de ludieke bal als een belediging.

'Het is bijna respectloos ten opzichte van andermans opslag', zei Becker. 'In mijn generatie zou het niet worden geaccepteerd. Wij zouden hard op Roger hebben ingeslagen.' McEnroe: 'Ik kan me moeiteloos voorstellen dat spelers het als beledigend ervaren. Is mijn opslag zo slecht dat hij dit kan doen?'

Novak Djokovic hield zich afgelopen najaar, toen de discussie over SABR hoog oplaaide, op de vlakte. Hij mag Federer dan op de baan vaak de baas blijven, hij weet dat hij in een woordenwisseling altijd het onderspit delft tegen de geliefde Zwitser. De nummer één van de wereld: 'Het is een spannende bal voor Roger. Voor de speler aan de andere kant van het net is het minder leuk. Dat is alles wat ik te zeggen heb.'

Federer is stoïcijns gebleven onder de kritiek. SABR is uitgegroeid tot een vast onderdeel van zijn slagenrepertoire, een ontwikkeling die hij afgelopen augustus ook niet had voorzien. Toen ontstond de slag tijdens een dolletje op een training in Cincinnati.

Zijn coach vond dat Federer aan het eind van de sessie nog enkele games moest spelen tegen gelegenheidspartner Benoit Paire. De voormalige nummer een was vermoeid en wilde de oefensessie bekorten. Hij begon snel in te lopen op de service van Paire en sloeg op die manier enkele onwaarschijnlijke winners. Tot hilariteit van alle betrokkenen.

De volgende dag probeerde hij het voor de grap weer. Opnieuw werkte het. Ook tijdens de volgende sessie bleef hij punten scoren. Daarop zei coach Severin Luthi volgens Federer: 'Waarom doe je het niet in een partij? Hij is me blijven aanmoedigen om het te gebruiken, ook tijdens belangrijke punten, en zei me niet bang te zijn hoe het overkomt in een vol stadion.'

Wapen tegen Djokovic

Dat advies heeft Federer ter harte genomen, maar toch niet altijd in praktijk gebracht. Dat heeft hem wellicht een grandslamtitel gekost. Volgens ATP- analist Craig O'Shannessy verloor de Zwitser vorig najaar de finale van de US Open van Djokovic, omdat hij op sleutelmomenten niet voor SABR durfde te kiezen.

Federer kreeg maar liefst elfmaal de kans een opslaggame van Djokovic te winnen op diens tweede service. Hij was dus elfmaal in de gelegenheid om sneaky naar het net te stormen op breakpoint. Hij deed het niet eenmaal. En dat terwijl hij op minder cruciale momenten in vier van zijn zes pogingen scoorde op die wijze.

Dat winstpercentage (66 procent) was nog hoger dan het gebruikelijk (54 procent), een indicatie dat Djokovic zich geen raad wist met de onvoorspelbare situatie.



De conclusie van O'Shannessy: als Federer op alle elf breakpoints sneaky had gehandeld, dan zou hij met zijn gemiddelde winstpercentage maar liefst zes servicegames van Djokovic hebben gewonnen. De vreemdste bal uit zijn slagenarsenaal had hem zijn achttiende grandslamtitel opgeleverd. Het had Djokovic geknakt. En het Amerikaanse publiek zou in extase zijn geweest over SABR.

Federer heeft zijn creatie ondanks die pijnlijke nederlaag nog bij meerdere toernooien gebruikt, maar in 2016 is het er nog niet van gekomen. Bij het laatste toernooi dat hij speelde voordat hij zich liet opereren aan de knie, de Australian Open eind januari, regende het verzoeken. Tijdens een openbaar interview met oud-speler Jim Courier beloofde hij het publiek dat hij in zijn halve finale tegen Djokovic minimaal een keer naar het net zou sneaken. Hij durfde niet (en verloor).

Krijgen de bezoekers van het Masterstoernooi in Monte Carlo de SABR komende week wel te zien? Van statistieken trekt Federer zich zelden iets aan. Hij vertrouwt op zijn gevoel. In Melbourne zei hij: 'Ik speel hem graag, maar je moet in de juiste stemming zijn.'

Novak DjokovicBeeld epa

'Ik sla die bal het liefst dwars door hem heen'

Vergeefs waarschuwde Robin Haase zijn illustere trainingspartner in Dubai om hem niet te betoveren met de sneaky attack. 'Ik zei voor de grap tegen Federer : dat tweede punt in de Davis Cuppartij tegen Jesse Huta Galung had je niet bij moeten proberen. Ik had die bal vol op je lichaam geramd. Roger moest lachen en antwoordde: terecht. Toch probeerde hij het drie keer en ik won drie keer het punt.'

Thiemo de Bakker had in het Davis Cupduel met Zwitserland geen schijn van kans tegen Federer. 'Tegen mij heeft Roger twee keer de sneaky attack geprobeerd. Ik sloeg een passing en heb hem met een lob gepasseerd. Als Roger het doet om de tegenstander te vernederen, begrijp ik dat je de bal het liefste dwars door hem heen wil slaan. In een vol stadion stond ik gevoelsmatig voor lul.'

Een tactiek is nooit respectloos, aldus Haase. 'Het bovendien vaker goed dan fout.'

Sjeng Schalken, die Federer in 2002 versloeg op het gras van Rosmalen, spreekt van een geniale innovatie. 'Ik zou de sneaky attack niet als een belediging hebben ervaren. Je kunt niet snel worden beledigd door een grootheid als Federer. Ik beschouw die bal als een revolutie in het tennis. Ik had niet verwacht dat een speler de sport nog op deze wijze zou veranderen. Het bewijst dat Federer een open geest heeft om iets nieuws te verzinnen.'

De Bakker, instemmend: 'Het is inspirend dat een speler van zijn kaliber zichzelf blijft verbeteren.'

Toch spreekt Haase van een kamikazeactie van Federer. 'Ik zie de SABR ook als blufpoker. Hij doet iets anders dan mensen verwachten en dat heeft effect. Federer kan ook als geen ander een dropshot slaan op de return. Die ballen zijn zo verrassend dat de tegenstander snel op het verkeerde been wordt gezet.

'Die denkt toch: wat kan ik nu weer verwachten van Roger? Het begon als een grap op een training en het is nu een psychologisch spelletje geworden. Federer kruipt als het ware in je hoofd. De kracht van de sneaky attack is dat je nooit weet wanneer Federer het gaat doen. Het maakt die bal effectiever dan het lijkt.'

Volgens Schalken is het verrassingseffect van de sneaky attack al minder groot. ' Tegenstanders gaan zich erop instellen. Federer doet het ook alleen als hij denkt niet te kunnen verliezen.'

Toch zal de toverbal niet bepalen of Federer nog een 18de grandslamtitel wint, aldus Schalken. 'De SABR is vooral vermaak voor het publiek. Ik zou het Roger niet aanraden om die bal op Wimbledon te spelen tegen Murray of Djokovic. Zij maken die passing echt wel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden