Niet elke medaille is evenveel waard

Hendriks heeft niet het gewenste resultaat gebracht

In zijn streven naar een hoge positie in het landenklassement heeft Maurits Hendriks de prestatiecultuur in de olympische sport de afgelopen vier jaar flink aangescherpt. Hoe presteerde de technisch directeur van NOC*NSF zelf?

De Nederlandse atleten tijdens de sluitingsceremonie van de Olympische Spelen. Foto ANP

Bij elke Spelen heeft Hendriks twee doelstellingen. Een positie in de toptien van de medaillespiegel en een verbetering van de score tijdens de vorige Spelen. Voor Rio de Janeiro betekende dat 21 medailles, 1 meer dan de 20 plakken uit Londen.

Geen van beide doelstellingen is gehaald. De Nederlandse ploeg veroverde 19 medailles, 6 minder dan het record van 25 uit Sydney (2000). Ook viel Nederland met de 11de plaats net buiten de toptien. Alleen in Australië behoorde Nederland tot de beste landen (8ste).

Kansrijke projecten

In absolute getallen heeft het zogeheten focusbeleid van Hendriks dus niet het gewenste resultaat gebracht, al scheelde het weinig. Boksster Nouchka Fontijn had zondagavond in haar finale met een welgemikte vuistslag een toptienpositie kunnen veiligstellen. En Nederland scoorde liefst tien 4de plaatsen. Het streefgetal van 21 medailles werd gemist op honderdsten van seconden, zoals bij sprinter Churandy Martina, en ballen op de paal, zoals bij de handbalsters.

Vier jaar geleden besloot NOC*NSF het schaarse geld met instemming van de sportbonden te besteden aan kansrijke projecten. Het aantal ondersteunde programma's werd teruggebracht van 180 naar 55. Dat ligt in lijn met wat andere toplanden doen.

Veel geld gaat naar de zeven zomersporten waarin Nederland van oudsher sterk presteert: zeilen, zwemmen, roeien, hockey, judo,wielrennen en paardensport. In enkele sporten werkte dat door in de medaillescore: wielrennen (6), roeien (3), zeilen (2). In andere sporten leverde het vrijwel niets op, soms voor het eerst in lange tijd: judo (1), paardensport (0), baanzwemmen (0), hockey (1).

Maurits Hendriks. Foto ANP

Welvaartssporten

De Nederlandse ploeg blonk ditmaal vooral uit in kleine welvaartssporten, uitzonderingen als turnster Sanne Wevers en sprintster Dafne Schippers daargelaten. Met name de vrouwen leverden topprestaties. In het naar sekse gescheiden medailleklassement staan de Nederlandse vrouwen 7de, de mannen 23ste. Niet eerder werden volgens Hendriks prijzen gepakt in zoveel disciplines (12).

Dit is geen toeval. Inzetten op sporten met hogere medaillekansen impliceert in Nederland kiezen voor kleine sporten, vooral bij vrouwensport. Het budget is immers beperkt, zeker in internationaal perspectief. Hoewel Hendriks niet op sekse zegt te letten, pakt zijn medaillegestuurde aanpak in de praktijk wel zo uit.

Er kleeft een risico aan die strategische keuze voor sporten met een relatief geringe tegenstand. Uit cijfers van NOC*NSF blijkt dat Hendriks de afgelopen vier jaar ruim 68 miljoen euro heeft gestoken in olympische zomersportprogramma's. Met 19 medailles komt dat neer op 3,6 miljoen euro per plak.

Sanne Wevers op het onderdeel balk tijdens de landenfinale turnen in de Rio Olympic Arena tijdens de Olympische Spelen van Rio. Foto anp
Foto de Volkskrant

In werkelijkheid ligt het bedrag hoger, want stipendia voor topsporters zijn niet meegerekend. Is dat de investering waard? Gemiddeld 3,6 miljoen voor medailles in evenementen als BMX (fietscross), keirin (baanwielrennen) of 10 kilometer zeezwemmen? In roeien en windsurfen?

Als Hendriks aanblijft en nog meer succes wenst, ligt de route voor de komende vier jaar voor de hand. De oud-hockeycoach durft te kiezen. Na de Winterspelen stopte hij de steun aan bobsleeën, snowboardcross, skispringen en biatlon. Er vallen tonnen weg te halen bij niet-olympische sporten als korfbal, skeeleren, motorcross, denksporten en poolbiljarten. En er kan worden gekort op de bonden die in Rio hebben gefaald: met name judo, zwemmen en paardensport.

De vraag is of Hendriks draagvlak heeft voor meer 'focus'. Vier jaar geleden stemde een meerderheid van de sportbonden in met het nieuwe prestatieklimaat, maar over de uitwerking bestond onvrede. Meerdere bonden werden verrast door stevige kortingen op hun topsportprogramma's. Ze voelden zich slachtoffer van een politiek spel.

Ook de samenleving lijkt niet erg begaan met Hendriks' toptien-ambitie. De destructieve kracht van nationale ergernis ervoer hij de afgelopen weken tot zijn schrik in de kwesties rond Yuri van Gelder en de verliezersvlucht - het vliegtuig met atleten die naast een medaille grepen en voortijdig naar Nederland terugkeerden.

Het grote publiek voelt haarfijn aan dat niet elke medaille evenveel waard is. Het hunkert naar uitblinkers in prestigieuze olympische sporten als zwemmen, turnen, atletiek, volleybal en handbal. Hendriks stelt zijn geloofwaardigheid in de waagschaal als hij zich te veel laat leiden door zijn eigen prestatie: de stand in de medaillespiegel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.