Niet alleen de gebroken veer stond in de weg van goud bij de ploegenachtervolging

Er was materiaalpech maar ook het besef dat de ploegachtervolging niet goed past in het Nederlandse systeem. 'Synchroonschaatsen' vereist veel training en dat gaat niet met de huidige schaatsteams.

Terwijl Sven Kramer balend uitrijdt, laat Jan Blokhuijsen zijn linkerschaats aan coach Geert Kuiper zien. Daar was meteen bij de start een veer van afgebroken. Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

Verwonderd keek Sondre Skarli naar het ijs. Daar lag iets. Het startschot van de halve finale ploegenachtervolging had zojuist geklonken en het Nederlandse trio was net vertrokken toen er iets voor de voeten van de Noorse bondscoach belandde. Eén van de twee veren was uit het klapmechanisme van de schaats van Jan Blokhuijsen gebroken. Skarli pakte het op en liet de hoop op Nederlands achtervolgingsgoud achteloos in zijn zak glijden.

De materiaalpech kostte Nederland een plek in de finale. Noorwegen was ruim een seconde sneller en het oranjetrio was veroordeeld tot de wedstrijd waar brons het hoogst haalbare was. De vrouwen kwamen verder dan de mannen, maar ook zij zagen de zege aan hun neus voorbijgaan. In de finale was de Japanse trojka veel te sterk, zilver was de troost. Weer geen goud op het onderdeel dat Nederland - grootmacht op schaatsen - niet mocht verliezen.

Driekoppig monster

Vier Olympische Winterspelen maakt de ploegenachtervolging nu deel uit van het programma. Slechts één keer, in 2014, wist Nederland de individuele klasse te bundelen in een collectief dat zowel bij de mannen als de vrouwen goud won. De vrouwen waren bij eerdere edities steeds niet sterk genoeg, de mannen hadden elke keer wel iets dat duidelijk verkeerd ging. In 2006 struikelde Sven Kramer over een blokje en viel met zijn kont op het koude Turijnse ijs. In 2010 ontging het de Fries dat Mark Tuitert in Vancouver het tempo niet kon volgen. In beide gevallen restte het brons.

De geknapte veer van Blokhuijsen was pure pech. Maar ook zonder de materiaalproblemen zou Nederland zijn reputatie van sterkste schaatsland niet waar hebben gemaakt, vermoedde hij. De Noren waren met hun wereldrecord op zeeniveau nu eenmaal razendsnel.

Als een driekoppig monster moet een achtervolgingsteam over het ijs gaan, armen en benen in hetzelfde ritme, de neus bijna op het achterwerk van de voorganger. Op die manier is de luchtweerstand het kleinst. Marrit Leenstra keek met bewondering naar de Japanse vrouwen. 'Zij rijden zo dicht op elkaar en helemaal in dezelfde slag.'

Als een driekoppig monster gleden de Japanse vrouwen over de Gangneung Olympic Oval. Beeld epa

Tekort trainen

Dat synchroonschaatsen aan 50 kilometer per uur vereist toegewijde en langdurige oefening en dat doen de Nederlanders niet. Met de veelvoud aan profploegen en trainers is het voor bondscoach Geert Kuiper niet te doen om regelmatig met een vaste formatie te trainen. Hij kon in de zomer elke maand één training over een groep van negen mannen en acht vrouwen beschikken. In het wereldbekerseizoen was zelfs dat niet haalbaar.

In andere landen rijdt het groepje van vier, drie plus reserve, dag in dag uit met elkaar. Zeker wekelijks staat het onderdeel specifiek ingetekend in het trainingsschema, maar ook daarbuiten maken ze kilometer na kilometer in formatie. Het wegkruipen in elkaars slag is dagelijkse routine. Kuiper: 'Als ik zo'n ploeg drie jaar samen laat wonen en samen laat trainen, dan gaan ze zeker harder.'

Maar dat kan niet in Nederland. Daar moet niet te treurig over gedaan worden, vond Sven Kramer. 'Dit komt voort uit de Nederlandse schaatscultuur. Die brengt ons individueel naar grote hoogte, maar het is ook een van de redenen waarom het op de team pursuit niet op zijn plek valt.' Het systeem met commerciële ploegen is vruchtbaar gebleken voor individuele schaatsers, de successen in Sotsji en Gangneung kunnen er niet los van worden gezien, maar het is fnuikend voor het collectief.

Meer gezamenlijke trainingen is geen oplossing, denken de Nederlanders. Dat zou de kansen op individueel succes onder druk zetten. In Noorwegen namen ze die gok. De diesellocomotief die de blauwe trein naar goud trok was Sverre Lunde Pedersen. Hij had dolgraag de 10 kilometer willen rijden, maar dat mocht niet. Het belang van zijn frisse benen op de achtervolging woog zwaarder, vond de Noorse bondscoach.

Nederland kampt met nog belangrijke beperkende factor: het overschot aan talent. Blokhuijsen: 'Wij moeten ons in Nederland ook altijd individueel voor de Spelen zien te plaatsen. Dat is onze handicap.' De bondscoach weet nooit met welk kwartet hij de voorbereiding kan beginnen.

Sverre Lunde Petersen trekt de Noorse trein met Håvard Bøkko en Sien Spieler Nilsen op gang in de finale van de Olympische ploegenachtervolging. Beeld anp

Incomplete puzzel

Voor Kuiper was het van meet af aan een mission impossible. De versnippering van de professionele schaatspolder, de individuele belangen, de plaatsingsdoolhof, hij kreeg het als een incomplete puzzel voor de voeten geworpen. Maak er maar wat van. Toch wilde hij niet klagen. 'Ik ben aan deze baan begonnen met dit gegeven.'

Reserve Verweij had in de kleedkamer voor de halve finales de Noren volgens Pedersen nog met grootspraak willen overtroeven. Dat de Nederlanders gemakkelijk zouden winnen. 'Spaar je adem maar voor brons', had Håvard Bøkko geantwoord. Het geloof was er wel, bij de Nederlandse mannen en de vrouwen. Gelogenstraft door de realiteit was een restje ervan na afloop bij Leenstra nog steeds te vinden. 'Ik dacht écht dat we het konden.'


De mooiste verhalen over de Olympische Winterspelen

Lees de mooiste verhalen over de Olympische Spelen, verzameld op één pagina.

Toen er woensdag bij de start van de ploegenachtervolging een blauw veertje uit de linker schaats van Jan Blokhuijsen sprong, wisten ze op het kantoor van schaatsenmaker Viking in Almere meteen dat hun materiaal het gesprek van de dag zou worden.

Beetje saai dat Nederland zoveel schaatsmedailles wint? Het kan erger: deze landen zijn nog dominanter in een sport.

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden