Nederlands zeildebuut in America's Cup

Morgennacht barst voor de kust van Nieuw-Zeeland de strijd los om de America's Cup. Voor het eerst in de 152-jarige geschiedenis van deze prestigieuze zeilwedstrijd maakt een Nederlander deel uit van de bemanning....

Nu is er evenwel een goede reden een vraaggesprek toe te staan. Morgennacht kan hij de eerste Nederlander worden die meezeilt in de America's Cup, de prestigieuze zeilwedstrijd tussen miljardairs die vanwege zijn professionaliteit veel wordt vergeleken met de Formule I. De Auld Mug ('oude mok') wordt de beker liefkozend genoemd. De zeilrace is een van de oudste sportevenementen op de wereld.

In 1851 kwam John Cox Stevens, oprichter van de New York Yacht Club, naar Engeland om de kunsten van de Amerikaanse scheepsbouw te vertonen. Zijn jacht America versloeg in een wedstrijd rond het eiland Wight alle Britse deelnemers.

Deze gebeurtenis was het begin van een traditie. Om de zoveel jaar probeerden uitdagers in één tegen één-wedstrijden de beker te bemachtigen die naar het jacht van Stevens was vernoemd. Pas in 1983 raakten de Amerikanen de trofee voor het eerst kwijt.

Elke boot telt zestien bemanningsleden plus een zeventiende die mag toekijken; meestal de geldschieter. Alleen de rijken der aarde kunnen de kosten van deze jachten opbrengen: zij zijn gemaakt van het beste dat de moderne technologie heeft te bieden.

Bovendien zijn de ploegen tot 150 man groot. Ze bestaan uit twee bemanningen op twee jachten die eindeloos testen of aanpassingen meer snelheid opleveren, een ontwerpteam, een walteam dat de boten modificeert, een weerteam dat de wind op de wedstrijdbaan voorspelt, een spionnenteam dat de vondsten van de concurrenten begluurt en en een managementteam.

De tien ploegen die aan deze 31ste editie deelnemen, hebben in totaal naar schatting 500 miljoen euro op tafel gelegd. Voor Nieuw-Zeeland, dat het vooral van toerisme moet hebben, is het winnen van de America's Cup een economische noodzaak geworden.

Toch bestaat de kans dat een Nieuw-Zeelander de beker aan zijn land zal ontfutselen. Kort nadat schipper Russell Coutts voor de tweede keer de trofee had gewonnen, lijfde de Zwitserse farmaceut Ernesto Bertarelli (37) hem in. Heel Nieuw-Zeeland sprak daar schande van, te meer daar hij een handvol bemanningsleden meenam naar zijn nieuwe team Alinghi.

Talloze landgenoten verwijten Coutts vanwege het grote geld verraad te hebben gepleegd. De stroom publicaties over deze controverse nam alleen maar toe toen Alinghi overtuigend de voorronde won en daarmee de uitdager werd van Team Nieuw-Zeeland.

Vorige week voelden Coutts en zijn rechterhand, Brad Butterworth, zich genoodzaakt voor het eerst een boekje open te doen over de reden van hun vertrek. Een strijd om de macht en te hoge vergoedingen voor bestuurders waren de breekpunten, zo beweerden zij. Natuurlijk gooiden de bestuurders met modder terug.

'Dat gedoe rond Coutts is zeker niet langs ons heen gegaan', zegt de 31-jarige Van Nieuwenhuyzen, die vanaf het eerste uur bij Team Alinghi is betrokken. 'Men wil blijkbaar proberen ons te verstoren. Maar het zal onze zeilprestaties niet beïnvloeden.'

De Nederlander roemt de 'waanzinnige drive' van zijn 40-jarige schipper. 'Winning is the name of the game, zegt hij altijd en dat is de beste manier om hem te beschrijven.' De opvolger van Coutts bij Team Nieuw-Zeeland, de slechts 29 jaar oude Dean Barker, merkte onlangs op dat zijn leermeester zelfs tijdens golfuitjes om geld wilde spelen.

Van Nieuwenhuyzen heeft een bescheiden antwoord op de vraag waarom Bertarelli en Coutts hem zo snel contracteerden. 'Ze hadden interesse in mij omdat wij in dezelfde races hadden gevaren', zegt hij. Dat de Nederlander een topzeiler is, blijkt wel uit zijn bekentenis dat hij uit drie campagnes kon kiezen, waaronder die van Nieuw-Zeeland - behalve de VS het enige land dat de trofee in bezit wist te houden. Niettemin koos hij voor Alinghi.

Dat heeft vooral met de kwaliteit van Coutts en Bertarelli te maken, zegt hij. 'Wij hebben een beter team en het gaat hier om het winnen. Het is bovendien een grotere uitdaging om de hele weg van de voorronde te gaan. Ik vind dat je het varen om de America's Cup eerst moet verdienen.'

Hij begon bij Alinghi als boegman, maar zit nu aan een van de 'koffiemolens' waarmee de bakstagen en het grootzeil worden aangetrokken. 'Dat is krachtwerk, ik ben redelijk sterk. Tijdens de voordewindse rakken help ik op het voordek. Het is echt fantastisch om met deze boot te varen. Je zeilt met de crème de la crème van de wereld.'

Dat wordt beaamd door een andere Nederlander. Roy Heiner was de schipper van de B-boot van Oracle BMW Racing, dat in de finale van de voorronde door Alinghi werd verslagen.

Hij spreekt van een 'onvergetelijke' ervaring om aan het roer van zo'n racemachine van ruim twintig meter te staan. 'De pré-start is zo spannend, je moet tijdens hectische manoeuvres zien zestien man op elkaar af te stemmen. Je zeilt op meters van de tegenstander. Om één schoot aan te trekken, zijn vier man nodig. Als er ook maar iets fout gaat, lig je tegen de concurrent aan.'

De softwaregigant Larry Ellison financierde voor een groot deel zijn team, een man die bepaald niet bekend staat om zijn sociale kwaliteiten. Toch verzet Heiner zich tegen het idee dat de America's Cup louter een speeltje voor de rijken is. 'In andere sporten staan ook vermogende mensen aan de basis. Kijk maar naar het American football of het voetbal in Italië. Zij maken de sport groter en trekken sponsors aan.'

Het is voor een deel aan Heiner te danken dat meerdere Nederlanders zijn betrokken bij deze America's Cup, zoals Peter van Niekerk, reserve-zeiltrimmer bij Alinghi. Heiner zette zes jaar geleden een campagne voor de Volvo Ocean Race op, toen nog Whitbread Round the World Race geheten. Ook al was de Brunel Sunergy te langzaam voor een topklassering, de deelname gaf een generatie Nederlandse zeilers, onder wie Van Nieuwenhuyzen en Van Niekerk, wel de kans om te groeien.

Het steekt Heiner nog steeds dat hij er niet in slaagde om sponsors te vinden voor een Hollandse boot tijdens de Volvo Ocean Race van 2001/2002. Geld is er volgens hem in ons land genoeg, maar bedrijven spelen te veel op zekerheid. 'Zeilen is een natuursport en dus minder voorspelbaar. Als je met een bus vips aankomt bij de finish en er staat geen wind, dan is het even wachten. Veel sponsors kiezen voor hun naam op een bord in een stadion, waar daar is het droog en weet je hoe laat de wedstrijd begint. Het is jammer dat het niet lukte want Brunel heeft enorme naamsbekendheid aan de Whitbread overgehouden.'

Heiner vermoedt dat de America's Cup te duur is voor Nederlandse sponsors. Maar voor deelname aan de Volvo Ocean Race 2005/2006 is 'maar' tien à twaalf miljoen dollar nodig, zegt hij. Van Nieuwenhuyzen noemt het een 'droom' om ooit nog eens deze race te winnen.

Eerst staat voor hem nog de spannende strijd om de America's Cup voor de deur. Van Nieuwenhuyzen is ervan overtuigd dat zijn team de beker voor het eerst naar Europa zal gaan halen. Over de snelheid van de Nieuw-Zeelanders, die zich in alle rust en stilte hebben voorbereid, is nog niets bekend. 'Zij hebben een iets langere boot en daardoor een snelheidsvoordeel', vermoedt Heiner. 'Maar Coutts heeft een goed team. Als er één team kan winnen, is het wel Alinghi.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.