Interview

'Nederlanders moet je niet in de pas laten lopen'

Vandaag begint het derde EK volleybal in Nederland. Agnes Brunninkhuis (53), Elles Leferink (38) en Maret Grothues (27) over hun teams, de trainers en de Twentse wortels. 'De ploeg heeft te lang in een keurslijf gezeten.'

Agnes Brunninkhuis, Maret Grothues en Elles Leferink (v.l.n.r.).Beeld Jiri Buller

In 1985 won Agnes Brunninkhuis een bronzen medaille op het eerste EK in Nederland, waar volleybal als topsport werd geboren. Tien jaar later was de 18-jarige Elles Leferink het jonge en frisse gezicht van een team dat in Arnhem Europees kampioen werd. Vanaf vandaag kunnen de volleybalsters bij het EK in eigen land dezelfde euforie oproepen als hun illustere voorgangers, aldus Brunninkhuis. 'Deze meiden hebben een klik met elkaar. Dat zie je, dat voel je. Er zit meer passie in de groep dan enkele jaren geleden.'

Drie generaties topvolleybal verzamelen zich in een hotel in Apeldoorn, de thuisbasis van het Nederlandse vrouwenteam tijdens de groepsfase van het EK. Passer/loper Brunninkhuis, diagonaalaanvalster Leferink en passer/loper Maret Balkestein-Grothues wonnen niet alleen medailles op het EK; ze zijn ook alle drie geboren en opgeleid in Twente. 'Het meisje uit Almelo zal nooit in mij verdwijnen', zegt Grothues, aanvoerder van het Nederlandse team.

Janneke van Tienen (links) en aanvoerder Maret Grothues.Beeld epa

'Murphy's meiden' in 1985

De mannen faalden met een tiende plaats op het EK in Nederland, waarna bondscoach Geert Trompetter werd vervangen door Arie Selinger. De hype rondom het volleybal begon met de vrouwen van coach Peter Murphy, die volle zalen trokken. 'In de openingswedstrijd van het EK kregen we een pak slaag van Roemenië', vertelt Brunninkhuis. 'Daarna gingen we los.

'We waren dagelijks op tv, de volleybalsters waren hot. We hadden een mix van talent en mentaliteit. Je had nog geen libero en je kon destijds alleen op eigen service scoren. We hebben een basis gelegd voor de professionalisering van het vrouwenvolleybal, al werd dat na het EK meteen weer afgebroken.

'Wij wilden fulltime met de sport bezig zijn, maar dat zag de Nevobo niet zitten. Die slag hebben de mannen later wel gemaakt met Arie Selinger, omdat de toenmalige bondsvoorzitter Piet de Bruin in dat project geloofde. De vrouwen boekten pas weer progressie in de jaren negentig.'

Who the fuck is elles?

Een parodie van het nummer Living next door to Alice - 'Who the Fuck is Alice?' - schalde in 1995 door de volleybalzalen in Nederland, zodra Elles Leferink de bal opgooide voor haar sprongservice. Who the Fuck is Elles?; dat dachten de ongenaakbaar geachte Russinnen ook toen ze het Nederlandse team troffen in de halve finales. De ploeg van bondscoach Bert Goedkoop schreef geschiedenis met een gouden medaille.

Twee tieners gaven het team extra allure. Spelverdeelster Riëtte Fledderus en de linkshandige Elles Leferink werden de koninginnen van het EK in Nederland. De 18-jarige Leferink baarde opzien met een opslag in sprong en omzeilde met haar linkerhand ook het Russische blok. Een jaar na de Europese titel werd Nederland vijfde op de Spelen van Atlanta.

Leferink, die de geblesseerde routinier Henriëtte Weersing moest vervangen, compenseerde haar geringe lengte (1,77) met een razendsnelle arm en een verbluffend inzicht. Ze speelde met de onbevangenheid van een debutant, die zich niet liet imponeren. 'Ik was klein, linkshandig en had twee staartjes in mijn haar. Bij zo'n meisje denk je niet meteen dat ze de wereld gaat veroveren.

'Tot op de dag van vandaag begrijp ik niet dat de Russinnen met twee speelsters gingen passen op mijn sprongservice. Ik stond aan de achterlijn en dacht: ik mag dan 18 jaar zijn, jullie gaan echt niet met zijn tweeën mijn service afstoppen. Ik had het gevoel dat ik alles onder controle had. Halverwege ging de NOS de wedstrijd tegen Rusland live uitzenden.

'Hier gebeurde iets bijzonders! Onze in Tsjechië geboren reserve Irena Machovcak vertaalde de scheldwoorden van de Russische coach Karpol. Ik zie nog hoe zijn wimpers omhoog kwamen als hij boos werd. Als je het mondje van Karpol zag vertrekken, wist je: nu ontploft hij. Kwam er weer een scheldkanonnade.'

Leferink: 'Het was mijn specialiteit om de handjes van de tegenstanders mee te nemen bij de aanval, ik scoorde tegen Rusland alles via het blok. Na die zege wist ik zeker dat we ook de finale tegen Kroatië zouden winnen. Ik dacht: ik heb niet voor zilver de hele zomer doorgetraind.'

De gouden droom

Formeel is een medaille het doel van de volleybalsters op het derde EK in Nederland. Grothues krijgt een high-five van Leferink en Brunninkhuis als ze haar gouden droom beschrijft. 'Zilver heb ik al gewonnen op mijn eerste EK, in 2009 in Polen. Nu wil ik goud. Voor ons is het geen last geweest dat onze voorgangsters het EK hebben gewonnen. Ik was 7 jaar, toen Elles Europees kampioen werd. Ik heb nooit meegekregen dat de lat ook voor mijn generatie zo hoog ligt.

'Feit is dat topprestaties sinds het EK in 2009 zijn uitgebleven. We hebben te lang ontbroken op de Spelen, we gaan er alles aan doen om ons wel te kwalificeren voor Rio 2016. Ik denk dat deze ploeg meer in balans is dan in het verleden. Het vertrouwen groeit dat we van iedereen kunnen winnen.'

Brunninkhuis: 'Dit team heeft uitstraling, dat zag je ook in de documentaire van de NOS. Vroeger waren die meiden veel meer afgeschermd. Nu zijn de internationals ook actief op Facebook, zo betrek je het publiek ook meer bij het Nederlandse team.'

Grothues: 'Ik ben ook actief op diverse sociale media. Maar uiteindelijk gaat het toch om de prestatie.'

Op zoek naar de flow

Leferink: 'Riëtte Fledderus en ik hebben voor de EK-finale in 1995 nauwelijks geslapen, omdat we lagen te keten. Marjolein de Jong en Henriëtte Weersing hadden een kamer naast ons, die hebben volgens mij ook geen oog dichtgedaan. Maar ze lieten ons begaan.'

Brunninkhuis: 'Zij dachten vermoedelijk: Riëtte en Elles staan er morgen wel, laat maar gaan.' En tegen Grothues: 'Je kunt niet tegen een groep zeggen: iedereen slaapt om tien uur.' Grothues: 'Je moet mensen niet in een keurslijf dwingen.' Brunninkhuis: 'Ik denk dat jullie team er te lang in heeft gezeten.' Grothues, instemmend: 'Daar hebben we zeker lang ingezeten.'

Brunninkhuis: 'Ik had ruimte nodig. Moest ik even een sigaretje roken of de stad in.'

Leferink: 'Ik had soms tot drie uur 's nachts de avond van mijn leven en ging dan met een paar biertjes te veel op mijn bed in. De volgende dag betaalde ik terug in het veld.'

Brunninkhuis: 'Je moet Nederlanders niet in de pas willen laten lopen.' Grothues: 'Bondscoach Guidetti heeft zo min mogelijk regels op dat gebied. Het mooie van Giovanni is dat hij ons alleen afrekent in de zaal.'

Brunninkhuis: 'Elles, was jij een trainingsbeest?' Leferink: 'Integendeel, ik vond het verschrikkelijk. Ik weet nog dat we bij Goedkoop een bepaald aantal ballen moesten spelen, die oefening leek eindeloos te duren.' Brunninkhuis: 'Was het zinvol? Leferink: 'Nee, er ontstond een soort woede tegen de trainers, waarna de speelsters gingen samenzweren. En dat is precies het proces, waarop je als coach wacht.'

Brunninkhuis: 'Coach Murphy kon ook provoceren als het nodig was. Riep hij plotseling na de training: we gaan 10 kilometer wandelen. Ja, flikker op, zei ik. Toch liepen we naar Lochem en onze Chinese assistent Pang maar zwaaien vanuit de auto. Het creëert toch saamhorigheid in de groep.'

Leferink: 'De trainer weet dat hij de boeman is. Heeft het ons iets opgeleverd? Ik denk het wel. Tijdens het EK was Goedkoop juist heel lief. Coachend was hij blijkbaar niet zo sterk, maar ik vond hem rustig en overtuigend.'

Brunninkhuis: 'Het is de kunst van de trainer om je te raken. Murphy kon als coach ook breken, maar hij was een meester in het verbinden. Murphy was zijn tijd ver vooruit. Peter had altijd een visie, hij liet je beseffen wat er in je zat. En hij haalde het er ook uit.'

Ook de Italiaanse bondscoach Guidetti tartte zijn speelsters door ze voor straf terug te laten keren naar Papendal, terwijl het team na de laatste oefenwedstrijd tegen Brazilië een vrije dag had. Grothues: 'Zoals jij ging wandelen Agnes, reden wij braaf terug naar Papendal.' Brunninkhuis: 'Jullie zullen net zo hebben gevloekt als wij destijds.'

Grothues: 'We hadden een grote mond in de auto en accepteerden het uiteindelijk. Als aanvoerder moet je dan wel een beetje laveren tussen de coach en de groep. Maar ik begreep het signaal. Giovanni zei tijdens de derde set tegen Brazilië: als jullie er geen vijfde set uitslepen, gaan we terug naar Papendal. Als wij goed presteren op het EK is die actie van Giovanni een topverhaal. Dan valt alles op zijn plaats.

'Soms zegt Giovanni voor een wedstrijd: bij dit toernooi valt veel prijzengeld te verdienen. Die prikkel past niet zo in de Nederlandse cultuur. We zijn geen Russinnen, die dan denken: oh, nu geven we extra gas.'

Leferink: 'De passie moet uit jezelf komen.'

Talent uit Twente

Grothues: 'Ik woon nu in Eindhoven, waar alle meiden op hockey gaan. In Twente was het simpel: de jongens gingen voetballen, de meisjes deden aan volleybal. Ik zat eerst op turnen en haalde de Twentse selectie, tot al mijn klasgenootjes lid werden van een volleybalclub. Toen kon ik niet achterblijven en ging ik bij Krekkers spelen.'

Brunninkhuis: 'Ik heb het spel geleerd bij Set Up '65 in Ootmarsum, een grote en stabiele club, die nog steeds talent voortbrengt. Het was vroeger al een hel voor bezoekende teams met ons fanatieke publiek, iedereen was bang om naar Ootmarsum te komen. De sport was er de uitlaatklep.'

Grothues: 'De zaterdag was de belangrijkste dag van de week. Zat de hele familie in de volleybalhal.'

Brunninkhuis woont al een kwart eeuw in Abcoude en ze maakte als speelster, trainster en manager bij AMVJ de opkomst en ondergang van het topvolleybal in Amstelveen mee. Toch spreekt ze Leferink bij de eerste ontmoeting meteen in Twents dialect aan.

'Ik vind het heerlijk om naar Twente te gaan, het voelt als thuiskomen. Als ik bij Deventer over de brug rij, denk ik: ha, ik ben er bijna.'

Grothues: 'Ik ging van Longa naar TVC Amstelveen, dat was voor mij de grootste stap. Van Lichtenvoorde naar Amsterdam was echt een cultuurschok. Als het even kon, ging ik terug naar huis. Ik vond het zo erg! Ik dacht: ik verzuip in die grote stad. Ik ben Amsterdam pas later gaan waarderen.'

Brunninkhuis: 'Voelen jullie ook niet die Twentse nuchterheid?'

Grothues: 'De NOS vroeg me laatst of ik telkens kijk naar de medailles, die bij ons in de zaal hangen. Nee, dat doe ik niet. Sommige meiden halen er inspiratie uit. Ik leef toe naar de volgende wedstrijd.'

Leferink: 'Een Tukker laat zich de kop niet gek maken. Ik zwaaide tijdens de wedstrijd nog naar bekenden op de tribunes. Als je fris in de kop bent, voel je de ultieme ontspanning. Het is misschien een beetje Twents, ik was ook een tikje naïef in die tijd.'

Brunninkhuis: 'Ik zie die onbevangenheid van Elles nu bij Celeste Plak. Ze is niet gemaakt, haar gedrevenheid is puur. Het zou prachtig zijn als zij het Nederlandse team dezelfde impuls kan geven als Elles in '95.'

Vandaag treffen de volleybalsters in een uitverkocht Omnisport in Apeldoorn het zwakke Slovenië in groep A van het EK in Nederland en België. Zondag is Polen de tegenstander, maandag staat bondscoach Giovanni Guidetti met het Nederlandse team tegenover zijn landgenoten uit Italië. De winnaar van de vier groepen in Apeldoorn, Eindhoven, Rotterdam en Antwerpen, waar de Belgische vrouwen spelen, plaatst zich rechtstreeks voor de kwartfinales in sportpaleis Ahoy.

De nummers twee en drie uit de poules spelen woensdag een tussenronde voor een plaats bij de laatste acht. Hoewel het Nederlandse vrouwenteam slechts de nummer 7 van Europa is, rekent bondscoach Guidetti op een medaille bij het EK. Met het Duitse team eindigde hij in 2011 en 2013 als tweede, Nederland wil de prestatie van het EK in 2009 (zilver) verbeteren. 'Wij moeten onze groep kunnen winnen.'

Daarna moet het thuisvoordeel in het Rotterdamse Ahoy de volleybalsters het laatste zetje geven op weg naar de finale. De oefenduels met olympisch kampioen Brazilië leerden Guidetti dat zijn ploeg constanter moet worden. Aanvallend haalt Nederland met powerhitters als Buijs, Sloetjes op de diagonaal en Plak als stand-in een hoog niveau.

Blokkerend hebben de vrouwen progressie geboekt. Met voormalig aanvalster Debby Stam-Pilon als libero en aanvoerder Maret Grothues moet de pass stabieler zijn dan vorig jaar bij het mislukte WK in Italië.

Nederland wil op het EK tevens de ranking verbeteren voor het olympisch kwalificatietoernooi, in januari in Turkije. 'Waarom plaatst de Europees kampioen zich niet rechtstreeks voor Rio zoals in andere sporten?', zei Guidetti in NL Coach. 'En waarom spelen we met de European Games erbij twee keer een EK in een seizoen? Het is niet uit te leggen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden