Dagboek

Na vier knotsgekke dagen van hoop komt er een onverbiddelijk nee. Geen NK op natuurijs

Wel of geen wedstrijden op NK op natuurijs: dat is deze week de vraag. Het antwoord wisselt met de dag, emoties lopen hoog op. Dagboek van confrontatie tussen vurige verlangens en koele ratio.

Stoom afblazen op het Veluwemeer bij Elburg. Gary Hekman gaat vrijdag op kop, zijn teamgenoten Frank Vreugedenhil en Luc ter Haar (AB Vakwerk) volgen.  Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant
Stoom afblazen op het Veluwemeer bij Elburg. Gary Hekman gaat vrijdag op kop, zijn teamgenoten Frank Vreugedenhil en Luc ter Haar (AB Vakwerk) volgen.Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

Maandag, min 5,6 graden

Honger naar natuurijs, vermengd met Elfstedenkoorts, wakkert het verlangen naar schaatswedstrijden aan. Kunstijskoning Sven Kramer mengt zich in samenwerking met zijn manager Patrick Wouters van House of Sports in de lobby om de politiek te overtuigen. Hij is een man naar wie wordt geluisterd, zelfs in Den Haag.

Weerman Marco Verhoef spreekt van een ‘pluim’ die aangeeft dat er strenge vorst nadert. Deze kans mag niet gemist worden nu schaatsen op meren en vaarten steeds zeldzamer wordt. Zelf premier Rutte lijkt van de ernst doordrongen. Hij spreekt plots over een mogelijkheid van ‘wedstrijden op natuurijs’. Drie dagen eerder, bij zijn wekelijkse persconferentie op vrijdag, heeft hij nog gezegd dat zoiets in coronatijd onmogelijk is.

Het Elfstedensentiment in het land doet politiek zijn werk. Het noordelijk lijsttrekkersdebat gaat er zelfs even over. Het kabinet, vooral sportminister Tamara van Ark en justitieminister Ferd Grapperhaus, denkt plots na over een schaatsbubbel. ­Zoals die al vier weken in en rondom Thialf bestaat bestaat voor de langebaanschaatsers die meedoen aan het WK afstanden.

Maar dat is topsport, is eerder besloten door de regering. Marathonschaatsers behoren niet tot dat ­segment, al zijn ze professioneler en getrainder dan pakweg handbalsters en korfballers die wel mogen sporten. Die eerste bruuske afwijzing heeft een heel seizoen marathons op kunstijs al onmogelijk gemaakt. In ­januari ging de stekker uit.

Maar nu is er een kier gekomen in het gesloten gordijn. Buiten vriest het die nacht in een groot deel van het land slechts een paar graden. De sloten en vaarten gaan nog maar net dicht.

De Bilt noteert min 5,6 graden gemiddeld.

Dinsdag, min 4,4 graden

Remy de Wit, de technisch directeur van de schaatsbond KNSB, is plotseling hoopvol gestemd. Met de ervaring van de Thialfbubbel gaat hij de gesprekken met de overheid optimistisch tegemoet. ‘We hebben veel kennis gehaald uit de organisatie op ­Thialf. We kunnen het veilig organiseren’, is zijn overtuiging. Het geeft de KNSB de moed een wedstrijd op natuurijs nog eens aan te kaarten. Een nationaal kampioenschap over 100 kilometer, voor het eerst sinds 2013.

Een twintigtal ijsclubs stelt zich kandidaat voor de organisatie. Met Overijssel bestaat een overeenkomst. Clubs uit die provincie lijken een streepje voor te hebben. De Weerribben, onder de rook van Giethoorn, lijkt kansrijk. Op de Belterwiede werd in 2011 Bob de Vries Nederlands kampioen 100 kilometer, bij de vrouwen Foske Tamar van der Wal.

In Friesland wordt Elfstedenvoorzitter Wiebe Wieling gek gebeld. ­Alleen al in de ochtenduren krijgt hij volgens de Leeuwarder Courant 25 telefoontjes van landelijke media. ‘Ik tocht: it mei no wolris ophâlde.’ Een avond later maakt hij in talkshow OP1 een einde aan alle opwinding. De tocht der tochten kan dit coronajaar zeker niet. Einde discussie.

Alleen de NK blijft als optie over. De deelnemers aan de WK afstanden worden vooral bevraagd over hun gevoelens bij natuurijs. Sven Kramer zegt dat hij wil meedoen aan de 100 kilometer. Mooier is er immers niet zegt de Fries, nog onwetend van de rugblessure die hem twee dagen later op de 5 kilometer zal vellen.

Als dat NK natuurijs maar niet op zondag wordt gehouden, zeggen alleskunners Jorrit Bergsma en Irene Schouten in koor. Op die dag zijn zij kandidaten voor de WK-medailles op 10 en 5 kilometer. Dan zouden ze wel in een ernstige spagaat terecht komen. Een NK op maandag of dinsdag heeft hun voorkeur.

De bubbel van de WK kunnen Schouten en Bergsma niet uit, om pakweg op het nabijgelegen ‘t Nannewied even natuurijs te proeven. Bergsma, de natuurijskampioen van Nederland in 2010 en 2012: ‘Dan is het meteen klaar. Dan ben je af. Je mag de bubbel niet verlaten. Zo zijn de regels.’

Buiten vriest het beperkt. De Bilt: min 4,4 graden gemiddeld.

Woensdag, min 3,7 graden

Zestig, zeventig man zijn zich namens de KNSB ‘het snot voor de ogen aan het werken’ om de organisatie van de NK mogelijk te maken. De mannen en vrouwen, onder leiding van marathoncoördinator Willem Hut, concentreren zich in de loop van de week op drie kanshebbers. Dat zijn het Oldambtmeer in Groningen, de Oostvaardersplassen bij Lelystad, en als derde Ankeveen. Hoe zuidelijker, zo is gebleken, hoe dikker de ­ijslaag.

De ploegen uit het marathonschaatsen zijn zich aan het gereed maken. Er wordt serieus geloofd in het doorgaan van de NK, ze durven zelfs te denken aan meerdere wedstrijden. Haast is evenwel geboden: vanaf maandag wordt er plotseling dooi voorspeld.

Bij AB Vakwerk, de ploeg van favoriet Gary Hekman, hebben ze al een coronatest gedaan (‘negatief’) en zijn ze dinsdag al in een zelf gecreëerde bubbel gegaan, in het Van der Valk-hotel te Zwolle.

Bij Jumbo-Visma is Diane Valkenburg heel druk. Het is haar debuutjaar als coach van het team dat even nieuw is. ‘We zijn in april in training gegaan, om in oktober los te gaan. Maar daarna werd de start van de ­marathoncompetitie steeds uitgesteld. Tot er een streep doorheen ging. Begin januari toen was het klaar. IJstraining was deze winter heel lastig. Na Heerenveen ging de ijsbaan van Leeuwarden voor onze marathonrijders dicht. Toen hebben we in Amsterdam, Haarlem en Hoorn onze uurtjes gepakt.’

Haar jongens, onder wie een routinier als Ingmar Berga, zijn klaar voor de wedstrijd. Ze waren na ­anderhalve week rust de voorbereiding op winter 2021/2022 begonnen. ‘Ze zijn fit en uitgerust. Hoe goed ze zijn? Ze hebben dat deze winter niet kunnen laten zien. Ik hoop dat de NK natuurijs er komt. De vraag is welke veiligheidsregio het aandurft en hoe dik de ijsvloer zal zijn.’

Op Thialf kan de meest ervaren coach van de marathonwereld, Jillert Anema van Royal A-ware, de WK-bubbel niet uit. Hoe hij zijn schaatsers moet voorbereiden op een plots aanstaande natuurijswinter? ‘De trukendoos moet open.’

Anema heeft zijn mannetjes buiten de bubbel. Hij weet uit zijn Elfstedenverleden (‘In ’85 was ik ziek, in ’86 waren mijn schaatsen stuk en in ’97 was ik de vijfde tochtrijder’) hoe de ijzers geprepareerd moeten worden. Iets rechter dan de kromming voor de 400-meterbaan. Hoopvol: ‘Zondag loopt de bubbel leeg. Maandag hebben we acht mannen en zes vrouwen aan de start.’

In De Bilt is de gemiddelde temperatuur al weer gestegen: min 3,7 graden.

Donderdag, min 3 graden

Op het zonovergoten Veluwemeer bij Elburg wordt getraind. Op zwart ijs, ribbelijs en sneeuwijs. De mannen van AB Vakwerk (‘onze contracten zijn keurig doorbetaald’) gaan een uur het ondiepe meer op. Even tevoren hebben ze met 150 collega’s een preventieve coronatest gehaald in Heerenveen. Gary Hekman, de kopman uit Kampen, geeft interviews met een mondkapje voor, op minimaal twee meter afstand. Geen ­risico’s.

Hekman: ‘We zijn direct in een bubbel gegaan en hebben we alvast een eigen test gedaan. We zorgen dat we er klaar voor zijn. We willen gewoon los. Het wachten is op het groene licht, tot we echt mogen.’

Sven Kramer heeft hem gebeld voornatuurijs tips. Andere ijzers, die minder snel kapot gaan. Andere afstelling. Hekman heeft schaatsen voor binnen en voor buiten. ‘Natuur-ijs is eerder skeeleren dan schaatsen. Dit hier is Zweeds ijs. Ruw ijs. Wat weer anders is dan het Oostenrijkse ijs van de Weissensee. Dat is een bergmeer, met superzuiver water. Dit ­Veluwemeer is een baggermeer.’

Teamgenoot Willem Hoolwerf ­junior weet over een wak te springen dat plots voor zijn ijzers opdook. Ze kunnen erom lachen. Ze hebben een groot deel van de winter apart van ­elkaar getraind. Ook daarom is het hotel in Zwolle opgezocht, teamgeest kweken. ‘Heeft ons vorig jaar veertien overwinningen opgeleverd.’

Op de NK zullen ze zich richten op de rijders van A-ware, van coach Anema. Die hebben deze winter op het ijs mogen doortrainen. Zij hebben een langebaanlicentie, vanwege schaatsers als Jorrit Bergsma en Irene Schouten. Hekman mocht met dispensatie tot in december het ijs op. Dat het marathonschaatsen om coronaredenen werd afgelast, vindt hij ‘superbegrijpelijk’.

Maar nu is er hoop, is er geloof op een geweldige afsluiting van dit schaatsjaar. Hij houdt zijn tijd op het ijs beperkt, juist omdat hij denkt dat de NK er komt. Rust houden is ­belangrijk. ‘Als ik er niet in geloofde, had ik niet één uurtje op het ijs gestaan. Dan had ik drie uur lekker gereden. Rugzakje mee.’

Rond drie uur in de middag wordt de bekendmaking van de organisator van de NK verwacht. Het bericht blijft uit, urenlang. In de avond, om 19.45 uur, komt pas het persbericht. ‘Kabinet geeft geen groen licht voor NK marathon Natuurijs’, luidt de meedogenloze kop.

Een bittere pil, noemt de schaatsbond het overheidsbesluit. Technisch directeur De Wit: ‘Er lag een unieke kans om in deze vorstperiode een heroïsche wedstrijd te organiseren. Wij stonden klaar, het wachten was slechts op groen licht vanuit Den Haag.’

Bij de KNMI in De Bilt is het deze dag min 4,8.

Vrijdag, min 3 graden

De Zomerdijk bij Elburg is om 11 uur al afgesloten, wegens de drukte aan het Veluwemeer. Het voelt erg koud aan. Hekman en drie maten zoeken een stil plekje op, voor de start van een tocht van zeker drie uur, met de handen op de rug. ‘Stoom afblazen op het ijs’, heeft ploegleider Teun Breedijk verordonneerd nu er geen kampioenschap komt. Het schaatsseizoen is mislukt.

In Utrecht, op het kantoor van de KNSB, zijn ze verbijsterd over de ­beslissing om de NK tegen te houden. Op zondag een ijsroute van 4 tot 10 kilometer veilig afsluiten, een bubbel met alle schaatsers, een paar wegen blokkeren en de aangekondigde dooi voorblijven; het leek te doen.

Maar bronnen rondom de schaatsbond zeggen dat het donderdag op diverse plekken in Nederland al veel te druk was met recreanten op het ijs. Daarmee is de angst ontstaan voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid. Minister Van Ark van Sport zei tegen de medewerkers dat zij er echt van baalde. Het nee kwam duidelijk uit de hoek van haar justitie collega Grapperhaus.

In De Bilt vriest het rond het middaguur nog 3 graden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden