Reportage

Na alle hectiek begint het leven in de luwte voor Van Basten

Na jaren vol spanningen besloot hij te kiezen voor een rol op de achtergrond. De hoofdcoach van AZ is voortaan assistent.

Marco van Basten. Beeld ANP

Het stadion van AZ ligt verscholen in de mist. Een passend decor voor het schimmenspel dat zich de afgelopen dagen rond Marco van Basten heeft afgespeeld. Dat hij blijft bij AZ is helder, maar in welke hoedanigheid nog een vraagteken. Een persconferentie om 10.00 uur moet duidelijkheid geven.

De hoofdpersoon zelf is anderhalf uur eerder al gearriveerd in Alkmaar. Hij gaat de spelers vertellen wat hij later ook de verzamelde media zal mededelen, dat hij stopt als hoofdtrainer en verder gaat als assistent. Dat is de uitkomst van een tweedaags overleg met technisch directeur Earnest Stewart en de medische staf van AZ op een geheime locatie in Bloemendaal.

Zelden is het zo druk geweest in de perszaal van AZ. Veel drukker in elk geval dan bij het ontslag van Gertjan Verbeek. Het gros van de fotografen heeft zich voor de deur aan de zijkant geposteerd in de verwachting dat Van Basten daar naar binnen zal lopen. Maar om iets voor tienen komt hij achter uit de zaal tevoorschijn.

Zo is het altijd met Van Basten: hij is ongrijpbaar. Waar velen in hem ooit de toekomstig trainer van AC Milan zagen, wil hij zelf het liefst werken onder Alex Pastoor. Dat anderen dat niet snappen is hun probleem. Van Basten is een onafhankelijke geest. Hij trekt zijn eigen plan.

Spanningen

Fotografen verdringen zich voor de tafel. Een lachje, een knipoogje en dan begint Van Basten zijn betoog. Over de spanningen die het trainersvak met zich meebrengt. De moeite die hij heeft om daarmee om te gaan. En de vergeefse hoop dat het naarmate de jaren zouden verstrijken wel minder zou worden.

Van Basten is kwetsbaar, aandoenlijk, sterk en humoristisch tegelijk. Zo heeft hij bedacht dat er na zijn verhaal nog vijf vragen vanuit de zaal mogen worden gesteld. Na vraag 2 ('Moet ik het zo zien dat Pastoor nu ook de persconferenties gaat doen?'), die hij met 'exact' beantwoordt, grijnst hij: 'Zo, dat gaat lekker. Wie gaat voor vraag 3?'

De persconferentie doet denken aan die van 6 mei 2009 in de Arena. Toen kroop Van Basten, beginnend grijs, in een blauwe sweater, achter de microfoon om te vertellen dat hij zichzelf niet de geschikte man voor Ajax achtte. Daarna verdween hij drie jaar uit beeld. Die periode gebruikte hij om zich te bezinnen. Hij kwam tot de conclusie dat hij het vak van trainer eigenlijk nog helemaal niet in de vingers had.

Op 12 mei 2012 sprak hij daar openhartig over, op een seminar over leiderschap in het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. Hij liet zich toen interviewen door Bouke de Boer, directeur van het Nederlands Instituut voor Neuro-Linguïstisch Programmeren, bij wie Van Basten in zijn sabbatical onder meer een cursus communicatie volgde.

'Ik had zoiets van: trainer? Dat nooit!', vertelde Van Basten aan een zaal vol managers. 'Gedoe allemaal, laat maar waaien, dacht ik. Maar na het golfen, tennissen en skiën, dacht ik: misschien is het toch wel een mooi vak. Als speler voelde ik als vanzelf aan hoe er gespeeld moest worden. Ik was ervan overtuigd dat ik het net zo kon doen als ik het als voetballer deed.'

Dat bleek in de praktijk tegen te vallen. Hij werd trainer van Jong Ajax en daarna van het Nederlands elftal. Maar het kwam allemaal te snel. 'Ik ben er als het ware ingetrokken, en heb mezelf er ook in láten trekken. Vervolgens heb ik vier jaar op mijn tenen gelopen', legde hij uit. 'Maar van binnen voelde ik: je staat er wel, je doet je best, maar eigenlijk is het een stapje te vroeg.'

Marco van Basten tijdens de persconferentie. Beeld epa

Twijfel

Die twijfel over zijn capaciteiten heeft Van Basten altijd gehouden. Als bondscoach liet hij Oranje weliswaar swingen, maar tegelijk zal hij ook worden herinnerd als de man die tijdens zijn bewind maar liefst 32 spelers liet debuteren. Op het WK in 2006 werd het Nederlands elftal uitgeschakeld in de achtste finales en op het EK van 2008 kwam Oranje niet verder dan de kwartfinale.

Zijn aansluitende periode als hoofdcoach van Ajax was met een derde plaats in het seizoen 2008/2009 evenmin een geslaagd avontuur. Bij Heerenveen gunde hij zichzelf een laatste kans. Met een blauwwitte sjaal om zijn nek leek hij in Friesland helemaal op zijn plaats te zijn. Het was schijn.

Nu blijkt dat Van Basten toen ook al met spanningen kampte. Toen die bij AZ opnieuw de kop opstaken, mede aangewakkerd door het overlijden van zijn vader, ging hij bij zichzelf te rade. Wil ik stoppen? Nee. Kan ik verder als hoofdtrainer? Nee. Toen bleef alleen nog het assistent-trainerschap over. De Bergkamp-rol zogezegd. Op de achtergrond, onzichtbaar bijna.

Na negen minuten is de persconferentie in Alkmaar voorbij. Van Basten staat op, schuift zijn stoel naar achteren en springt het podium af. Zijn leven in de luwte is begonnen.

VLNR: Marco van Basten, hoofdtrainer Alex Pastoor en inspanningsfysioloog Robbert de Groot tijdens de training van AZ. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.