Na 900 kilometer op ijs is het (waarschijnlijk) genoeg

Bob de Jong (39) schaatst zondag in Haarlem zijn negentigste en laatste 10 kilometer. Daarna hij leeft voort in anekdotes. Geen schaatser heeft meer bijnamen, geen stayer is vaker besproken.

Bob de Jong: Gaat de groep links? Dan gaat hij rechts. Beeld Guus Dubbelman
Bob de Jong: Gaat de groep links? Dan gaat hij rechts.Beeld Guus Dubbelman

Gekke Bob

De schaatsers van team Telfort kregen ooit nieuwe auto's van hetzelfde merk en hetzelfde type. De Jong belde een vriend, een autodealer, en vroeg: 'Is mijn auto niet te tunen, zodat hij sneller kan?' Een paar dagen later reed de schaatsploeg naar Inzell voor een trainingskamp. De Jong kwam ruimschoots als eerste aan. Niemand begreep waarom. De Jong vond het prachtig, stond hij mooi bekend als de man die zijn auto het beste aanvoelde.

De Jong bewandelt nooit de gebaande paden. Hij deed mee aan diverse televisieprogramma's. Dacht kortstondig over een carrière als skicrosser en haalde vroeger eigenhandig de letters TDI van zijn auto. 'Handig als ik het bij een stoplicht tegen iemand op moest nemen, wist niemand dat ik eigenlijk sneller kon.'

Gaat de groep links? Dan gaat hij rechts. Zijn filosofie is simpel: wie hetzelfde doet zal hetzelfde krijgen. Hij wil beter. Op een verlaten ijsbaan tegen de gebruikelijke rijrichting in schaatsen? De Jong doet het. Zonder lichten in een auto van een donkere berg rijden? 'Je bent jong en probeert wat.'

Hij staat open voor de wereld. Zijn grootste vakantievergissing is een reis naar Cyprus. Een veroordeling tot een strandbed is niks voor hem, binnen een half uur zat hij op een brommertje om het eiland te ontdekken. De natuur is veel mooier dan de meeste mensen weten, vindt hij. Maar ook in steden vermaakt hij zich prima. Tijdens zijn trainingsperiode in Berlijn fietste hij op een damesfiets met wit mandje door de stad en sloeg bij elk rode stoplicht rechtsaf. Dat had twee voordelen: zo zag hij nog eens iets nieuws en hoefde hij nooit te wachten.

Een andere fietsanekdote: na een lange busrit van het hotel naar de ijsbaan in het Amerikaanse Milwaukee pakte De Jong een dag later zijn racefiets. Hij wist maar een route, dus trapte hij de snelweg over, tussen de door file geparkeerde auto's. Tot hij door drie politiewagens met loeiende sirenes tot stilstand werd gebracht.

'Gekke Bob', noemde concurrent Sven Kramer hem in 2009 na een overwinning op een WK. Zelf vindt De Jong het maar raar dat er van alle kanten zo naar hem gekeken wordt, want dat dit gebeurt, heeft hij ook wel door. 'Maar het is niet zo. Ik doe alleen maar wat ik denk wat goed is voor mij.'

Hoewel dit laatste niet altijd goed uitpakt. De Jong hing in India kotsend uit een busraam tijdens het televisieprogramma Peking Express. Hij had iets te veel gegeten van voedsel dat zijn maag niet zo goed kon verdragen. Maar een mooie tijd had hij wél.

2000 Beeld afp
2000Beeld afp

Pluizenbol Bob

Afgelopen zomer kwam De Jong in Calgary om mee te trainen met de nationale selectie van Bart Schouten, bleek hij plots hip te zijn. Het binden van zijn lange zwarte krullen tot een knot was in Canada volledig geaccepteerd.

Maar voordat De Jong bekendstaat als iemand die met de mode meeloopt: hij draagt écht alleen wat handig is. Want die zelfbenoemde 'dikke pluizenkop' die hij jarenlang op zijn hoofd had, zag er volgens De Jong dan wel niet uit, het leverde hem als schaatser voordeel op. Het is bewezen dat schaatsen met een knot in de nek een positieve invloed heeft op de aerodynamica.

Sinds de Spelen van 2014 is zijn knot overigens kleiner, aan de zijkanten is zijn haar nu opgeschoren. 'Ik was het inmiddels behoorlijk zat en die ene procent die het zou kunnen schelen, daar was ik nu wel klaar mee.'

2002 Beeld anp
2002Beeld anp

Miskende Bob

Bijna niemand die het weet, maar De Jong was ooit Sportman van het jaar. Zijn 'moment of fame' duurde slechts een uur en was in zijn basisschooltijd, tijdens de eindejaarmusical van groep 8. Niemand tenslotte, dacht de meester, die geschikter is dan De Jong als het aankomt op een rol als sportman van het jaar.

Het was de enige keer in zijn leven dat De Jong als winnaar uit de bus kwam bij de verkiezing van de Jaap Edentrofee. Nadat zijn sportcarrière een vlucht had genomen en school was veranderd in een instituut uit een ver verleden, werd De Jong nog twee keer genomineerd. Beide keren greep hij verrassend naast.

Het kenmerkt de carrière van De Jong: dikwijls de beste, regelmatig de ondergewaardeerde. Genegeerd door commerciële ploegen, bespot na een teleurstellend optreden bij de Spelen in 2002 en vier jaar later uit Telfort, zijn toenmalige ploeg gezet. Nota bene na het bereiken van het hoogst haalbare, de olympische titel op de 10 kilometer. 'Respectloos', vond De Jong. Op zijn 37ste won hij in Sotsji bij zijn vijfde deelname aan de Spelen zijn vierde medaille, maar aan het einde van het seizoen stond De Jong weer ploegloos aan de kant.

Regelmatig zat De Jong in een vliegtuig naar een wereldbekerwedstrijd naast een landgenoot met een veel kleiner palmares, maar een salaris van drie keer de balkenendenorm. Zelf reed De Jong als een amateur in de rondte, moest hij geld bijleggen. Maar daardoor leerde hij ook anders kijken. De Jong: 'Ik heb het hier fantastisch, heb een leuke ploeg om me heen en ik ben nooit begonnen met schaatsen om rijk te worden. Wat boeien die rotcenten eigenlijk?'

Regelmatig hoorde de stayer dat hij lastig was; met hem zou voor een trainer niet te werken zijn, anderen durfden een samenwerking niet aan. 'Dat ik continu relatief negatief werd neergezet was niet terecht. Ik heb bij meerdere ploegen bewezen dat ik mensen rond mij hard kan laten rijden.'

Zijn beste vriend Hein-Jan Bocxe zei acht jaar geleden dat De Jong pas erkenning zou krijgen op het moment dat hij stopte. De Jong: 'Hij kreeg gelijk. Die waardering is er nu wel.' In maart verschijnt zijn biografie. Bij zijn afscheidswedstrijd in Haarlem, zondag, verwacht de stayer vierduizend man langs de kant.

2003 Beeld anp
2003Beeld anp

Hoogbegaafde Bob

Gianni Romme en Martin Hersman vonden het geweldig in hun kernploegtijd: dagelijks een uur schaatsbeelden bestuderen. De Jong verveelde zich ondertussen stierlijk. Dan kwam hij vervolgens op het ijs en zei trainer Henk Gemser tegen hem: 'Je weet wat we net bekeken hebben en wat je moet doen met je enkelhoek', dan moest De Jong het antwoord schuldig blijven.

Maar het maakte niets uit. Na twee zinnen uitleg paste de schaatser de aanwijzing moeiteloos toe. Schaatshoogbegaafd noemde Jillert Anema, zijn toenmalige trainer bij BAM, hem. De Jong doet niet aan schaatsanalyses, hij heeft het grootste deel van zijn eigen wedstrijdbeelden zelfs nooit teruggezien, schaatsen hoort op gevoel, vindt hij.

Het enige dat hij wel bestudeert, zijn zijn tijden. Nauwkeurig gaat elke race bij hem thuis in de boeken. Zondag rijdt hij zijn negentigste 10 kilometer, weet hij. Nadat hij in 1994 zijn eerste reed. De Jong: 'Negentig klinkt als veel, maar uiteindelijk is het in totaal maar 900 kilometer.'

De Jong wordt geroemd om de excellente doorbloeding van zijn spieren. Als concurrenten melkzuur aanmaken heeft hij doorgaans nog nergens last van. Daarnaast weet De Jong dat hij op goede dagen beter gaat schaatsen zodra hij het zwaar krijgt. 'Waar dat precies door komt, weet ik niet, waarschijnlijk omdat ik een goede techniek heb aangeleerd toen ik jonger was.'

Rintje Ritsma noemde hem 'Rubberen Bobby', gezien zijn lenigheid tijdens het schaatsen. Aan zijn periode bij Team Spaar Select van Peter Mueller hield hij de bijnaam 'woodie' over, gebaseerd op zijn ogenschijnlijk houten hoofd. Na een mislukte kopbal waarbij De Jong het hoofd van sprinter Jan Bos raakte bleef Bos knock-out op de grond liggen, De Jong liep zorgeloos verder.

2006 Beeld Klaas Jan van der Weij
2006Beeld Klaas Jan van der Weij

Voorbeeld Bob

Op zijn scheenbeen zit een langwerpig rood litteken, opgedaan tijdens zijn jaren in het gewest Zuid-Holland, de ploeg waarbij hij aansloot na de voor hem desastreus verlopen Spelen van Salt Lake City.

'Allemaal goed naar Bob kijken', had trainer Wim den Elsen geroepen naar zijn jonge pupillen. De Jong met zijn destijds al indrukwekkende palmares was het voorbeeld. Maar stayers zijn doorgaans niet de hoogste springers. De Jong sprong tegen de tafel, in plaats van erop en zijn been moest worden gehecht in het ziekenhuis.

Desondanks noemt hij zijn periode in het gewest als een van de fijnste momenten uit zijn schaatscarrière. Er was weinig geld, maar samen koken brengt saamhorigheid.

De Jong gedijt in een omgeving zonder alfamannetjes. Hij was vroeger al een verlegen, stille jongen, die zich uitte in zijn schaatsprestaties, in een team met de goedgebekte Gianni Romme en Sven Kramer voelt De Jong zich niet op zijn gemak.

Zo werden de gewestelijk trainers ooit opgeschrikt door een enorm kabaal. Aangekomen op zolder hing De Jong - hij naderde inmiddels de 30 - in de balken. De grote ruimte leende zich uitstekend voor een spelletje voetje-van-de-vloer, vond hij. Nee, dan tegenwoordig, de tijd waarin jongere collega's langdurig naar een telefoonscherm staren. Verschrikkelijk, vindt De Jong. Misschien is dat wel het beste bewijs dat het tijd is om te stoppen.

2010 Beeld Jiri Buller
2010Beeld Jiri Buller

Klassieke Bob

In principe rijdt hij zondag zijn laatste 10 kilometer tijdens de Bob Classic, een door hem zelf geïnitieerde langeafstandswedstrijd in Haarlem. Maar, waarschuwt De Jong direct: zeg nooit nooit. Als er op een natuurijsbaantje ooit een wedstrijd wordt georganiseerd voor een 10 kilometer op vaste schaatsen en met wollen trui, is hij van de partij.

Zijn 89ste 10 kilometer tijdens de NK afstanden leverde een diskwalificatie op, de enige van zijn imposante lijst. Wist hij veel dat hij zijn wedstrijdbandje niet weg mocht gooien tijdens het schaatsen? Zo blijkt hij zelfs op zijn 39ste niet te oud om te leren. Flauw was het wel, vond hij.

Een ding heeft hij zich voor zondag goed ingeprent: 'Ik zorg er deze keer in ieder geval dat ik mijn bandje om hou.'

2011 Beeld Klaas Jan van der Weij
2011Beeld Klaas Jan van der Weij
null Beeld
Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden