Met pensionering van Usain Bolt is atletiek haar belangrijkste boegbeeld kwijt

Na het afscheid van sprintlegende Usain Bolt dient de vraag zich aan: wie vervangt hem als boegbeeld van de atletiek? De logische opvolger ontbreekt. Is het Dafne Schippers? Dan moet ze wel de 100 meter gaan winnen.

Ramil Gulijev na winst op de 200 meter sprint tijdens het WK in Londen. Beeld afp

Over symboliek gesproken. De opvolger van Usain Bolt als wereldkampioen 200 meter is een bebaarde, kalende Azeri van 27 jaar, bedekt met tattoos, uitkomend voor Turkije, met de Russisch klinkende naam Ramil Gulijev. Een wereldburger misschien, maar allerminst een atleet die tot de verbeelding spreekt.

Met de pensionering van Bolt (30) is de atletiek haar belangrijkste boegbeeld kwijt. De Jamaicaan was de enige wereldster in een sport die een zeldzaam mondiaal deelnemersveld heeft (er waren 205 federaties vertegenwoordigd bij de WK atletiek in Londen), maar tegelijkertijd moeite heeft om publiek en sponsors voor zich te interesseren.

Zonder Bolt wordt dat nog moeilijker. Tien jaar lang was hij de rode draad door elk atletiektoernooi. Door uit te komen op de 100, 200 en 4x100 meter kwam hij doorgaans op zes à zeven van de negen toernooidagen in actie. Zijn aanwezigheid trok niet alleen publiek, het inspireerde ook andere atleten tot extravert gedrag en opzienbarende prestaties.

Bij zijn afscheidstoernooi waren de wedstrijden bijna elke dag uitverkocht. Diversiteit is wat de toeschouwers werd geboden. De WK in Londen leverde meer wereldkampioenen dan ooit tevoren. Het goud werd verdeeld onder 27 naties, van Nieuw-Zeeland (kogelstoten) tot Trinidad en Tobago (4x400 meter), van Venezuela (hink-stap-sprong) tot Noorwegen (400 meter horden).

Uit die spreiding blijkt dat de atletiek in veel landen serieus wordt beoefend, wat gunstig is voor de toekomst van de sport. Tegelijkertijd spreken de meeste kampioenen alleen lokaal tot de verbeelding. Geen van de nieuwe kampioenen weet buiten de eigen landsgrenzen veel enthousiasme te genereren, zoals Bolt. Hij verenigde atletiekliefhebbers in plaats van ze te scheiden langs de lijnen van nationaliteit.

Bolt begreep als geen ander dat een Olympisch Stadion theatrale gebaren nodig heeft, alleen al door de omvang van het gebouw. Vreugde en verdriet moeten worden uitvergroot. Het publiek loopt niet warm voor introverte kampioenen als Wayde van Niekerk, die zijn gouden medaille op de 400 meter 'vierde' met een starende blik.

In Londen heeft niemand zich aangediend die bij benadering de rol van Bolt kan vervullen. Lange afstandsfenomeen Mo Farah gaat zich richten op de marathon, de charismatische tienkamper Ashton Eaton is vorig jaar al gestopt. Justin Gatlin, de wereldkampioen 100 meter, is te oud en controversieel wegens zijn dopingverleden. Van Niekerk, die het talent bezit op de 200 en 400 meter te winnen, ambieert het sterrendom niet.

De vrouwen doen het

Alleen vrouwen hebben de Nederlandse ploeg succes gebracht bij het WK atletiek. Dafne Schippers (2x), Sifan Hassan en Anouk Vetter veroverden samen vier medailles: goud op de 200 meter, brons op de 100 meter, 5.000 meter en zevenkamp. Nadine Visser (100 horden en zevenkamp) en Susan Krumins (5.000 en 10.000 meter) schaarden zich allebei tweemaal bij de beste acht. Er werden tien finaleplaatsen bereikt door de vrouwen. Bij de mannen drong niet één atleet door tot een finale. Thijmen Kupers (800 meter), Eelco Sintnicolaas (tienkamp) en Menno Vloon (polsstokhoogspringen), de atleten van wie vooraf het meest werd verwacht, vielen geblesseerd uit. Churandy Martina, de best presterende atleet van de afgelopen jaren, begon vanwege een blessure niet eens aan het toernooi. Zonder zijn snelheid bleek de 4x100-meter-estafetteploeg kansloos voor een plek in de finale. Pieter Braun eindigde op de tienkamp als zestiende.

De meeste andere wereldkampioenen hebben de handicap dat ze slechts uitkomen op één onderdeel. Vaak is dat geen toonaangevend nummer. Hinkstapverspringer Christian Taylor behoort met twee olympische en drie wereldtitels tot de meest consistente kampioenen, maar hij is nagenoeg onbekend. Ook polsstokhoogspringer Renaud Lavillenie of hoogspringer Mutaz Barshim zijn alleen in eigen land beroemd.

Bij de vrouwen zijn de potentiële vedetten net zo schaars. Shelly-Ann Fraser-Pryce, de beste sprinter van het afgelopen decennium, maakt nog het meeste enthousiasme los bij het publiek, maar het is de vraag of zij na de geboorte van haar eerste kind terugkeert aan de top. Elaine Thompson en Tori Bowie, respectievelijk olympisch en wereldkampioen 100 meter, zijn niet gezegend met veel charisma.

Dafne Schippers lijkt, gezien de positieve reacties op van het Britse publiek, wel een potentiële wereldster, mits ze ook mondiale titels op de 100 meter wint. Zij doet mee aan drie sprintnummers, waardoor ze tijdens een titeltoernooi net zo vaak in het stadion verschijnt als Bolt. Zij valt tussen de sprinters met Afrikaanse (voor-)ouders extra op door een zeldzame combinatie van lengte, huidskleur en prestaties. Maar ook Schippers is geen vrouw die van nature de schijnwerpers zoekt.

Lijken uit de kast

Het afscheid van Bolt is niet het enige probleem waarmee de atletiek kampt. Hoewel atletiekfederatie IAAF onder voorzitter Sebastian Coe in rap tempo professioneler wordt, kunnen er nog vele lijken uit de kast komen. Justitie in Frankrijk doet al een tijd onderzoek naar de corruptie onder Coe's voorganger Lamine Diack. Het is mogelijk dat de toewijzing van de WK's van 2019 (Doha) en 2021 (Eugene) niet eerlijk is verlopen.

Ook doping blijft een ingewikkeld vraagstuk. Is het toeval dat Jamaica zijn slechtste WK in een decennium kende, juist nu daar de controles zijn verbeterd? Het kan inderdaad toeval zijn. Bolt is versleten, Thompson werd uitgeschakeld door een virus dat tientallen andere atleten trof, Fraser-Pryce ontbrak door zwangerschap.

Usain Bolt neemt afscheid van zijn fans in het Olympisch Stadion in Londen Beeld epa

De verdenkingen, al dan niet gefundeerd, zullen voorlopig blijven. Rusland weigert publiekelijk tot inkeer te komen over de staatsdoping. De controles in landen als Kenia en Ethiopië laten te wensen over. Naties als Marokko en Turkije zien het belang van schone sport niet in.

Gezien de laconieke Turkse opstelling is het niet ondenkbaar dat Bolt bij zijn afscheidstoernooi twee omstreden opvolgers heeft gekregen. Van Gatlin zijn de dopingaffaires bekend, van Ramil Gulijev kunnen ze worden vermoed. De IAAF houdt de 27-jarige Turk, die nooit eerder een prestigieuze titel veroverde, in elk geval nauwlettend in de gaten. Hij behoort hij tot de meest geteste atleten. Over symboliek gesproken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden