Winterspelen

Met Jennifer Onasanya uit Noordwijk heeft Oostenrijk een activiste in de bobslee

Bobsleeër Jennifer Onasanya komt op de Winterspelen van Beijing uit voor de Oostenrijk.  Beeld Klaas Jan van der Weij
Bobsleeër Jennifer Onasanya komt op de Winterspelen van Beijing uit voor de Oostenrijk.Beeld Klaas Jan van der Weij

Als dochter van een Nigeriaanse vader en een Nederlandse moeder valt Jennifer Onasanya op in de witte bobsleewereld. Dat heeft haar aan het denken gezet. Op de Spelen van Beijing komt ze uit voor Oostenrijk. Ze zal zich laten horen. Black Lives Matter.

Rob Gollin

Ze is er nog niet uit of ze ze straks op de bobsleebaan van Yanqing aan haar voeten zal doen, de spikes waarop ze de namen heeft genoteerd uit het nieuws dat haar telkens weer in de maagstreek raakt. Het zijn de zwarte slachtoffers van vooral politiegeweld in de Verenigde Staten. Het moest in kriebelschrift, het zijn er zo veel.

‘Say their names’ staat erbij, groter, in goudkleurige letters. Maar Jennifer Onasanya, atleet van Nigeriaans-Nederlandse afkomst, maar deze Winterspelen uitkomend voor Oostenrijk, aarzelt of ze op 18 en 19 februari – de dagen van haar runs – op deze manier haar stem zal verheffen. ‘Ik weet dat het Internationaal Olympisch Comité niet zo dol is op statements. Ik ben nog zoekende.’

Dat er atleten zijn die het podium van de Spelen zullen benutten voor protest valt niet uit te sluiten. Begin deze week riepen mensenrechtenactivisten de topsporters op een handgebaar te maken, vingers en duim half gebogen in een grijpstand. Het geldt als solidariteitsbetuiging met onderdrukte minderheden in China, onder wie Oeigoeren, Tibetanen, Zuid-Mongoliërs en voorvechters van de democratie in Hongkong.

In een hotel in Winterberg, enkele weken voordat ze naar de Spelen zal vertrekken, haalt Onasanya haar schoenen tevoorschijn, nadat ze een uur lang de ijzers van haar tweepersoons bobslee heeft gepolijst. George Floyd staat erop, hij stierf geboeid onder de knie van een agent. Drie witte mannen achtervolgden de joggende Ahmaud Arbery, een van hen schoot hem dood. Tamir Rice, nog maar 12 jaar, was met een luchtdrukpistool aan het spelen, totdat een agent ter plekke kwam en twee kogels op hem af vuurde, met fatale gevolgen. Breonna Taylor kwam om bij een politie-inval in een appartement waar ze sliep, ze werd acht keer geraakt.

Racisme

Black Lives Matter houdt Onasanya (27) bezig. Sinds ze zich begin vorig jaar vestigde in Innsbruck om zich als remmer samen met haar piloot in de bob, Katrin Beierl, voor te bereiden op China, ervaart ze indringender dan in Nederland dat zij van kleur is. ‘Ik kom uit de Randstad, daar kom je veel meer etniciteit tegen. Oostenrijk is een heel wit land. Ik heb een fikse bos krullen. Dat trekt daar de aandacht. Ik heb meegemaakt dat automobilisten langzaam met me op reden en me alleen maar aanstaarden. Zoiets ben ik niet gewend.

‘Vergelijk het met Nederland aan het begin van de jaren negentig. Mijn moeder vertelde dat ze ook altijd raar werd aangekeken als ze met mijn donkere vader over straat liep. Als ik in Innsbruck samen met mijn witte vriend uit Frankrijk loop, kijken er veel mensen om. Zo van: klopt dit wel? Het overkomt me geregeld dat mensen die ik aanspreek, zich omdraaien en weglopen. Ik weet niet of je het racisme moet noemen. Het kan ook onwetendheid zijn. Misschien is het rondom Wenen wat anders, niet veel beter vermoed ik eerlijk gezegd, maar zeker Tirol is nog zo boers. Ik wuif het intussen gewoon weg. Ik ben alleen in Oostenrijk voor de sport.’

Tegelijkertijd is het juist de sport die haar een platform biedt. ‘Je hebt nu eenmaal een soort status. Je bent zichtbaar. Als atleet hoef je jezelf niet buiten te sluiten als je ergens voor staat. Natuurlijk mag je een punt maken.’

Op de dunne, met spikes beklede sportschoenen heeft Jennifer Onasanya meerdere namen geschreven van zwarte slachtoffers van zinloos politiegeweld.  In goud staat er 'Say their names'.  Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant
Op de dunne, met spikes beklede sportschoenen heeft Jennifer Onasanya meerdere namen geschreven van zwarte slachtoffers van zinloos politiegeweld. In goud staat er 'Say their names'.Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

Ook in het bobsleeën, de discipline die door de talrijke deelnemers met wortels in de atletiek van de wintersporten het meest divers is, valt een wereld te winnen. Onasanya’s Amerikaanse collega Elana Meyers Taylor deelde in juni 2020 op de site van Team USA haar ervaringen als donkere bobber; ook zij is van gemengde afkomst. De meervoudige olympiër en viervoudig wereldkampioen had een fabrikant van sleeën benaderd voor een aankoop en kreeg te horen dat er geen interesse bestond. Hij leverde niet aan zwarte atleten. Ze citeerde wat ze van een ander had gehoord. ‘Als ik een aap op een slee wil zien, ga ik wel naar de dierentuin.’

Niet gezien door de camera's

Meyers Taylor maakte ook melding van racistische opmerkingen door een niet met name genoemde coach van een ander land. ‘Mijn naam werd door het slijk gehaald.’ De International Bobsleigh and Skeleton Federation (IBSF) heeft als reactie een werkgroep opgericht die een onderzoek is gestart. Volgens een woordvoerder is met alle mogelijk betrokken partijen gesproken. Een rapport is nog in de maak.

Onasanya draagt haar schoenen nu anderhalf seizoen, op EK’s, WK’s en wereldbekerwedstrijden. Wat haar opvalt: ze zijn tot dusver niet in beeld geweest. ‘Er staan altijd wel camera’s, meestal beginnen de opnamen achteraan, bij de schoenen, en dan omhoog, naar de gezichten. Maar als ik er sta, heb ik het op die manier nooit teruggezien.’

Eerder had ze een spreuk uit de bijbel op haar spikes aangebracht: Filippenzen 4:13. ‘Ik ben tegen alles bestand door Hem die mij kracht geeft’. Dat heeft destijds uitzendingen wel gehaald. ‘Ik kan allerlei aannames verzinnen waarom dat nu niet meer het geval is. Ik vind het vooral jammer, heel jammer. Meer kan ik er niet over zeggen.’

De IBSF ontkent desgevraagd dat de schoenen van Onasanya met opzet buiten beeld blijven. Wel beklemtoont de woordvoerder dat de federatie een ‘religieus en politiek neutrale non-gouvernementele organisatie is’. ‘Dat is ook van toepassing op de tv-productie.’

Speerwerpen

Onasanya zit sinds 2015 in de bobslee. Ze was de atletiek beu, nadat ze drie keer haar enkelbanden had gescheurd bij het speerwerpen. Karlien Sleper, een speerwerpster die eerder was overgestapt, had haar gevraagd het eens te proberen. ‘Je bent groot en sterk.’ Pilote Katrin Beierl, met wie Sleper al ervaring had, wilde dat ze een keer naar Oostenrijk kwam. Bij succes zou zij de vlucht betalen. Werd het niets, waren de kosten voor Onasanya. Die houdt wel van een uitdaging. Ze posteerde zich achter een duwkarretje op wielen en verbrak meteen het nationale pushrecord.

Het was een keerpunt. ‘Dit was mijn kans alsnog een topsportcarrière te beginnen.’ Waar nogal wat remmers zich de eerste dollemansrit naar beneden als een kwelling herinneren, vond zij het meteen ‘kicken’. ‘Ik ben nogal een adrenaline-junkie. Het voelde als een achtbaan maal honderd.’ Er volgden plekken in de top-5 tijdens EK’s en WK’s.

Katrin Beierl en Jennifer Onasanya tijdens een wereldbekerwedstrijd in Winterberg in 2021. Beeld EPA
Katrin Beierl en Jennifer Onasanya tijdens een wereldbekerwedstrijd in Winterberg in 2021.Beeld EPA

De Spelen in Zuid-Korea waren voor haar een bijna traumatische ervaring: ze mocht er niet bij zijn. Zonder Oostenrijks paspoort was deelname uitgesloten. Een procedure om van nationaliteit te wisselen, was niet op tijd afgerond. In tranen zat ze in Nederland voor de televisie.

‘Dat waren de lastigste momenten uit mijn sportloopbaan, misschien wel uit mijn leven. Oostenrijk had zich met twee sleeën gekwalificeerd. Met Kati was het al snel gelukt, de ander, Christina Hengster, kwam pas zover nadat ik de plaats had ingenomen van een ander meisje. In de allerlaatste race haalden we de limiet. Ik zag alleen maar dat zij daar stonden door mij. Ik gunde ze het ook, maar zonder mij hadden ze het waarschijnlijk niet gered. Ik had erbij moeten zijn, net zoals op al die WK’s, EK’s en wereldbekerwedstrijden. Maar ik besloot al snel er nog eens vier jaar keihard voor te gaan werken. Ik wilde naar de Spelen in Beijing, hoe dan ook. Als het niet als Nederlandse kon, dan maar als Oostenrijkse.’

Nederlandse bob

De Nederlandse ploeg is nog wel in beeld geweest. De Nederlandse Bob en Slee Bond vroeg haar of ze voor eigen land wilde uitkomen. Zelf vond – en vindt – ze dat ook ‘het allermooiste’. Het liep op niets uit. Beierl betaalde haar 2.000 euro per maand om de bob aan te duwen, de Nederlandse bond kon nauwelijks iets voor haar betekenen. Toen was de keus snel gemaakt. ‘Het was wel zuur. Als ik de kans had gekregen, had het allemaal heel anders uitgepakt. Als Nederlandse sporter wil je natuurlijk het liefst onder de Nederlandse vlag meedoen.’

Van haar werkgever, een zorginstelling in Noordwijk, waar ze zich ontfermt over jongvolwassenen met lichte verstandelijke beperkingen en ernstige gedragsproblemen, kreeg ze de ruimte om haar olympische droom na te jagen. ‘Natuurlijk mis ik ze. Het is dankbaar werk, je bouwt een band met ze op. Het voelt als familie die je in de steek laat. Ik heb het uitgelegd, ze begrijpen het wel, denk ik, maar het blijft lastig.’

Eigenlijk, zegt ze, mist ze heel Nederland. ‘Het is er open. Alles kan, alles mag.’ Vast staat dat ze na de Spelen terugkeert. Ze heeft al een huis, in Noordwijk. Haar Franse vriend trekt bij haar in. Na een jaar kan ze weer voor een Nederlanderschap in aanmerking komen. Dat ze daarna alsnog voor Nederland kan plaatsnemen in de bob, sluit ze niet uit. Een kinderwens speelt net zo goed een rol.

Aan een voorspelling over medaillekansen in China waagt ze zich niet. Ze beaamt dat de prestaties de afgelopen maanden onder de maat zijn gebleven. De overgang van drie keer per week trainen naar twaalf keer (zes dagen, met elke dag twee trainingen), betekende aanvankelijk een te grote belasting voor haar lichaam. Het eiste ook mentaal een tol. ‘Je komt daar en dan verwacht ook iedereen wat van je. Maar ik kon niet meteen leveren. Dat was wel een killer. Dan probeerde je in de training een oefening en dat lukte niet. Ik zag in de ogen van de coach dat-ie versteld stond.’

Ze praat niet graag over emoties – ‘ik ben nogal hard voor mezelf’ – maar met behulp van een sportpsycholoog krabbelde ze weer uit de put. Die hield haar voor dat ze geen robot is, dat het niet erg is om te falen. Ook is ze gaan mediteren om haar ademhaling beter te kunnen beheersen.

Wat niet bij droeg aan de resultaten was dat piloot Beierl zich vorig seizoen moest laten opereren aan haar knie. Zelf kampte ze met een blessure aan het gewricht. ‘We weten wat we in huis hebben. Vorig jaar wonnen we de wereldbeker. Als je dan nu de uitslagen ziet, is dat best demotiverend. Aan de andere kant weten we dat er nog een tandje bij zal moeten. Het ging de afgelopen weken steeds beter, zeker met de start. Onze trainingsschema’s voorzien ook in een piek op de Spelen, niet gedurende het afgelopen seizoen. Het werkt kennelijk wel.’

Haar Nigeriaanse vader reageerde eerst boos, toen ze koos voor de bobslee en haar studie aan de academie voor lichamelijke opvoeding in Den Haag opgaf. ‘Hij heeft me altijd voorgehouden dat je als gekleurde persoon, en zeker als vrouw, een achterstand hebt. Hij vond het belangrijk dat ik een hbo-studie afrondde.’ Maar nu stelt hij vast hoe ze zich manifesteert in de sport en zich ook nog eens als gekleurde vrouw durft uit te spreken. ‘Hij is hartstikke trots op me.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden