'Met deze smash ga ik Wimbledon winnen'

Roger Federer is in esthetisch opzicht de mooiste tennisser van allemaal, vindt de coach van zijn eerste tennisclub. Dit weekeinde speelt de Zwitser tegen Nederland om een plaats in de wereldgroep.

Een jonge Roger Federer.Beeld anp

Verwacht geen grandeur bij Tennisclub Old Boys in Bazel, waar Roger Federer als jochie van 8 jaar door zijn moeder Lynette werd ingeschreven. Het Roger Federer Center Court staat deze middag blank na de overvloedige regenval. In het sobere clubhuis hangen welgeteld vier posters van Federer als grandslamwinnaar, voorzien van zijn handtekening. Verstilde euforie is de norm in Zwitserland, dat zijn neutraliteit heeft vastgelegd in de grondwet.

Hij mag overal ter wereld worden bejubeld als de koning van Zwitserland; prominent clublid Roger Federer doet bij Old Boys niet aan heldenverering. 'Roger wilde het zo bescheiden mogelijk houden', zegt zijn voormalige coach Madeleine Bärlocher. 'Hij hoeft geen museum voor zichzelf als Pete Sampras in Amerika. Roger is hoffelijk en nederig gebleven.'

Goran Ivanisevic zette de jonge republiek Kroatië op de kaart met zijn Wimbledontitel in 2001 en werd door 200 duizend landgenoten in Split gehuldigd. Met zijn triomftocht bezorgde Novak Djokovic het door de burgeroorlog bezoedelde Servië een beter imago. Federer is van iedereen, hij hoefde Zwitserland niet op de kaart te zetten.

'De hype rond Federer is gecontroleerd', aldus Alessandro Greco, manager toptennis bij de Zwitserse bond. 'Bovendien zijn de culturele verschillen groot in Zwitserland, met een bevolking die een Franse, Duitse of Italiaanse achtergrond heeft. Elk kanton is autonoom, Genève is een andere wereld dan Bazel. Het is ook een nadeel.'

De tour door Zwitserland als 'Rogerland' begint in Bazel, de geboorteplaats van Federer. Aan de rustieke Sankt-Gallerring valt de in 1927 opgerichte tennisclub Old Boys nauwelijks op. Hier ligt ook het Marco Chiudinelli Court, opgedragen aan de boezemvriend van Federer, met wie hij ook dit weekeinde in het Davis Cupteam speelt.

Onafscheidelijk

Ze waren reeds bij Old Boys onafscheidelijk, zegt Bärlocher. 'Ook al lag Roger altijd een stap voor op Marco. Het maakte hem niet uit, ook in zijn jeugd maakte Roger graag deel uit van een team. Daarom accepteerde Roger het ook als hij soms met zwakkere spelers moest trainen.'

Soms tot ongenoegen van zijn fanatieke, Zuid-Afrikaanse moeder Lynette, aldus Bärlocher. 'Lynette tennist nog steeds bij Old Boys, ze was zeer ambitieus en wilde het beste voor Roger. Ik botste weleens met haar. Zei Lynette: die jongen is toch veel te zwak voor Roger? Dan antwoordde ik: we hebben slechts de wens van je zoon vervuld. Maar die eerzucht heeft Roger zeker van zijn moeder meegekregen.'

Bärlocher (74) heeft haar leven gewijd aan tennis. Van ballenmeisje tot speelster op Wimbledon en coach van de kleine Federer; Bärlocher heeft een plakboek meegenomen om haar herinneringen te kunnen illustreren. Bij Old Boys was Bärlocher hoofdcoach van de junioren toen Lynette Federer zich bij haar meldde. Of ze haar zoon Roger ook niet wilde begeleiden?

Glimlachend zegt Bärlocher zich te excuseren voor haar eerste analyse van dat bewegelijke mannetje. Ze besefte niet meteen dat Old Boys met Roger Federer een godsgeschenk had gekregen. 'Ik had tussen de honderd en 150 junioren, van wie dertig talenten die tot de elitegroep behoorden. Ik moest ze gelijk behandelen, hoewel ook ik kon zien hoe begaafd Roger al op jonge leeftijd was. Maar zeventien grandslamtitels? Nee, die had ik niet van hem verwacht.'

Roger op zijn achtste verjaardag.

Bärlocher moest lachen toen ze op televisie zag hoe Federer ook tegen zijn voornaamste concurrenten zijn nieuwste innovatie presenteerde. De Sneaky Attack by Roger, de halfvolley als return op de tweede service, terwijl hij bijna op de servicelijn staat, past volgens Bärlocher in een traditie.

'Ik herkende het onmiddellijk. Roger zocht reeds als kind naar nieuwe slagen. Wat je hem aanleerde, beheerste hij automatisch. Andere kinderen deden er weken over om de backhand slice te leren, Roger sloeg die bal meteen. En vond meteen een volgende uitdaging. Roger had een gouden handje, dat heeft hij nu nog. Niemand heeft zo'n balgevoel als Roger.

'In esthetisch opzicht is Roger de mooiste tennisser van allemaal, het is een feest om hem te zien bewegen. Zo elegant, zo soepel. Het is ook de voornaamste reden waarom Roger nooit geblesseerd is. Bij een krachttennisser als Nadal kon je wachten op het moment dat zijn lichaam ging protesteren.'

In zijn jeugd kon Federer opvallend frivool zijn. Lachend toont Bärlocher een foto van de jonge Roger die in een opwelling zijn haar helblond heeft geverfd. 'Het gevolg van een weddenschap. Roger droeg een capuchon, zodat je zijn kapsel niet kon zien. Hij durfde niet eens naar huis te gaan. Als kind speelde Roger de bal ook graag tussen zijn benen door, dat verveelde hem nooit.'

Beeld x

Federer had zijn droom snel geformuleerd. Bärlocher: 'Op zijn 8ste riep Roger al dat hij proftennisser wilde worden.' Ze wijst naar baan 7 bij Old Boys en zegt: 'Ik zie nog voor me hoe de 10-jarige Roger daar een punt won tijdens de training en hardop zei: met deze smash ga ik Wimbledon winnen.'

Federer deed het niet meteen in 2003, bij zijn eerste grandslamtitel op Wimbledon. Bärlocher: 'Roger moest smashen op matchpoint in een latere Wimbledonfinale. Hij sloeg een lob weg en ik herkende dat jochie bij Old Boys.'

Federer heerste op de jeugdtoernooien, maar hij was zeker niet onoverwinnelijk. Clubtrainer Seppli Kacovsky had flink wat met hem te stellen, aldus Bärlocher. 'Roger huilde na een nederlaag, hij kon ook stevig vloeken. Toch hebben we hem dat gedrag snel afgeleerd.' En lachend: 'Roger heeft zich pas misdragen toen hij als junior bij de Zwitserse bond trainde. Moest hij voor straf de toiletten schoonmaken.'

Radeloos

Federer vertelde ook zelf hoe hij met zijn emoties worstelde. Volgens Bärlocher streefde hij reeds als kind naar perfectie. 'Als Roger de bal niet optimaal raakte, kon hij radeloos worden. Bleef hij net zo lang oefenen tot het foutloos ging. Roger kon het ook niet uitstaan als zijn tegenstander een mooi punt maakte, dan had hij volgens hem geluk gehad.'

Vijf jaar speelde Federer bij Old Boys, waarna hij naar het toenmalige internaat van de Zwitserse tennisbond in Ecublens - een buitenwijk van Lausanne - verhuisde. 'Het was een moeilijke tijd voor Roger', zegt Bärlocher. 'Hij sprak geen Frans en voelde zich geïsoleerd. Roger had heimwee en toch heeft hij volgehouden.

'Hij vloog niet langer de berg op als bij ons in Bazel, in die periode gooide hij ook voortdurend met zijn rackets. Roger moest erkennen dat hij niet langer op zijn talent kon teren. Hij was lui en moest ook fysiek aan de slag. Het is een harde leerschool voor hem geweest.'

Moeder Lynette en de Zuid-Afrikaanse trainer Peter Carter, die door de Zwitserse bond bij Old Boys was weggeplukt, hielden Roger in het gareel. Bärlocher: 'Haal hem weg', riep Lynette, als Roger vloekend en tierend op de baan stond. Carter was een fantastische trainer, hij had een positieve invloed op Roger. Carter is als een tweede vader voor hem geweest. De dood van Peter na een auto-ongeluk was een enorme klap voor Roger. Hij raakte zijn belangrijkste regisseur kwijt.'

De kleine Roger danst nog immer door haar gedachten, zoals vorige week tijdens de US Openfinale tegen Novak Djokovic. Bärlocher had hem na zijn nederlaag het liefste over zijn bol geaaid, zoals vroeger bij Old Boys. 'Roger had die finale kunnen winnen. Toch zie ik hem nog wel zijn achttiende grandslamtitel behalen. Je schrijft de nummer twee van de wereld toch niet af? Roger hoeft nog lang niet te stoppen, hij geniet nog van het spel.'

Jochies

Bij Old Boys wijst Madeleine Bärlocher naar twee jochies van 8 jaar, die de inmiddels opgedroogde baan betreden. 'Daar lopen onze nieuwe talenten', zegt ze vertederd. In het onlangs gerenoveerde, nationale tenniscentrum in Biel kijkt manager Alessandro Greco trots naar twee ventjes die elkaar bestoken met forehand en backhand. De toekomst is nu al belast door het heden, want je mag ze de geniale Federer niet als voorbeeld stellen, stelt Greco.

Iedereen in Zwitserland vreest de leegte, na het afscheid van Federer en Wawrinka. Zonder hun koningskoppel hebben de Zwitsers een even middelmatige ploeg als Nederland, dit weekeinde in de Palexpo. Toch mag de erfenis van Federer niet de norm zijn, aldus Greco. Hij heeft bij de Zwitserse bond de ondankbare taak nieuwe topspelers op te leiden in de wetenschap dat een tweede Federer niet bestaat.

De kracht van het Zwitserse tennis is het compacte systeem in een klein land. Greco: 'We missen geen talent, we kennen alle coaches bij de 920 tennisclubs en -scholen in Zwitserland. Ondanks de strenge winters kun je in ons land dagelijks tennissen. Aan de infrastructuur ligt het niet. De tenniscoach heeft bovendien een beroep met aanzien, hij kan in Zwitserland tot 10 duizend euro per maand verdienen.'

Beeld ALLIANZ SUISSE OPEN

Federer is overal zichtbaar in het tenniscentrum in Biel. Hij hangt als een adelaar boven de junioren, die er een internationaal toernooi spelen. Zijn opvolgers hebben zich nog niet aangediend. 'Ik sta onder grote druk', erkent Greco. 'We moeten minstens een speler afleveren in de tophonderd. Iedereen weet dat het onmogelijk is om een nieuwe Roger of Stan te produceren en toch wordt het van ons verwacht.

'Een nieuwe Chiudinelli, die de topvijftig heeft bereikt, zou al mooi zijn. Nederland vindt Haase, De Bakker en Sijsling misschien niet goed genoeg. Ik zou me gelukkig prijzen met drie spelers van dat niveau. We moeten ons vooralsnog tevreden stellen met Bencic en Bacsinszky, die bij de vrouwen al dicht tegen de wereldtop aanzitten.'

Het Zwitserse dilemma is dat zelfs Federer niet voor een tennishausse heeft gezorgd in een land, waar voetbal en de wintersporten toonaangevend zijn. Greco: 'Sinds de eerste Wimbledontitel voor Roger in 2003 is de aanwas van nieuwe spelers stabiel gebleven. De Zwitsers genieten van Federer voor de televisie, ze pakken niet zelf een racket om de sport te beoefenen.

Roger Federer in de finale van de US Open 2015.Beeld getty

Taart

'Zwitserland is een rijk land, toch moeten wij het doen met een budget van 2,5 miljoen francs. Frankrijk kan jaarlijks 30 miljoen euro investeren in toptennis. Wij krijgen acht ton subsidie van de Zwitserse overheid. We moeten als tennisbond concurreren met populaire sporten, de taart is te klein om iedereen een fatsoenlijk stuk te geven. En de multinationals verbinden zich alleen met grote kampioenen als Federer en Wawrinka. Een bond sponsoren is niet sexy.'

Tennis is Federer, hij is ook op 34-jarige leeftijd de best betaalde speler in de ATP Tour. Zwitserland is Federer en toch is de Palexpo in Genève niet uitverkocht voor het 'degradatieduel' met Nederland. Vorig jaar bezorgden Federer en Wawrinka hun land de eerste Davis Cup in de historie. Ze trokken in Genève een recordaantal van 18 duizend bezoekers bij de wedstrijden tegen Italië en Kazachstan.

Nog een keer galmt het 'Hop Suisse' door de Palexpo. Misschien spelen Federer en Wawrinka wel voor het laatst samen in het Zwitserse team, als een eresaluut aan hun land. De Zwitserse droomreis in het tennis nadert zijn einde. 'We realiseren ons in Zwitserland onvoldoende dat we een uniek tijdperk beleven', zegt Greco. 'We moeten er meer van genieten, want zo mooi als nu wordt het nooit meer.'

Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden