Lillian de Geus en haar zus Esther vliegen met hun surfplank boven het water van het Ijselmeer.

Reportage Windsurfen

Met 60 kilometer per uur over het water stuiven: het lukt Lilian de Geus op haar surfplank dankzij de nieuwe techniek foilen

Lillian de Geus en haar zus Esther vliegen met hun surfplank boven het water van het Ijselmeer. Beeld Jiri Buller

Dankzij een ingenieuze draagvleugel kunnen surfers vliegen boven het water.  De nieuwe techniek, in 2024 een olympische sport, is hard op weg  de zeilwereld te veroveren. Gevaarlijk? Zeker, maar dat is toch prachtig, vindt Dorian van Rijsselberghe, tweevoudig olympisch kampioen windsurfen.

Om zijn mond verschijnt een grote glimlach. De jongensachtige blik verraadt zijn enthousiasme. ‘Foilen? Dat is echt fantastisch’, zegt windsurfer Dorian van Rijsselberghe. ‘Het is snel, het is spectaculair en het is nieuw.’

De tweevoudig olympisch kampioen windsurfen is gegrepen door het zogeheten foilen, een techniek waarbij de surfer door een speciale vleugel met plank en al boven het water komt te zweven.

De planken in de RS:X-klasse, de olympische klasse die ook in 2020 op het programma staat, hebben aan de onderkant alleen een zwaard voor de stabiliteit. De nieuwe planken beschikken onder water over een hydrofoil, een draagvleugel. Twee horizontale vleugels zorgen voor opwaartse en neerwaartse druk. Door de schuine stand van deze vleugels stroomt het water aan de bovenkant sneller dan aan de onderkant, waardoor er een liftkracht ontstaat en de surfers loskomen van het water.

‘De werking is hetzelfde als bij een vliegtuigvleugel. Het is eigenlijk een zweefvliegtuig onder water’, omschrijft Van Rijsselberghe de nieuwe techniek die hard op weg is de zeilwereld te veroveren.

In 2013 maakte het grote publiek voor het eerst kennis met de foil-techniek tijdens de Amercia’s Cup, waarin met grote catamarans hoog boven het water werd gevaren. Het idee stamt van tientallen jaren daarvoor.

Experimenteren

‘Ze zijn ermee begonnen bij de Moths, zegt Jaap Zielhuis, hoofdcoach van het Nederlandse Watersportverbond. In die klasse, met kleine, lichte eenpersoonsboten, bestaan weinig regels, waardoor de zeilers vrij zijn om te experimenteren. De laatste jaren zijn foils sterk in opkomst, de Nacra’s (kleine catamarans) en kitesurfers zijn er intensief mee bezig. Sinds november vorig jaar zijn ook de Nederlandse windsurfers verknocht aan het foilen, dat in 2024 olympisch wordt.

Het grote verschil met de RS:X-boards: de weerstand van het water is grotendeels verdwenen. Daardoor liggen de snelheden hoger. ‘Twee keer zo hard’, zegt de 29-jarige Van Rijsselberghe. ‘We halen zestig kilometer per uur, als we echt hard gaan. Tijdens het racen is de snelheid iets lager, rond de 45 per uur. Dat kan al met weinig wind.’

Vliegen boven het water dankzij foilen. Beeld Jiri Buller

10 à 12 knopen hebben we nodig om te kunnen foilen, zegt windsurfster Lilian de Geus, vierde op de spelen van 2016 in Rio de Janeiro. Dat is gelijk aan een matige wind met windkracht 3 tot 4. De 27-jarige Haagse staat zaterdag, een paar uur nadat ze in de RS:X zilver heeft gewonnen bij de Medemblik Regatta, alweer te trappelen om het water op te gaan. ‘Ik hoop dat de wind aantrekt, dan kunnen we nog even foilen.’

Niet veel later, het is al avond, raast ze over het IJsselmeer. Als ze een beetje vaart heeft (8 kilometer per uur is al genoeg) stijgt ze langzaam boven de golven uit, om vervolgens met hoge snelheid en vrijwel geluidloos voorbij te komen. ‘Als je eenmaal uit het water komt, dan voel je het board versnellen en blijf je doorgaan. Dat is zo’n tof gevoel.’

Snelste manier

Ook Van Rijsselberghe en trainingspartner Kiran Badloe, tevens concurrent voor een plaats op de spelen in Tokio, zijn na de RS:X-races in Medemblik op hun foil te vinden. ‘Weet je wat het is?’, zegt Van Rijsselberghe. ‘Aan de RS:X verandert niets meer. Je weet wat de snelste manier is om dat ding te varen en daar focus je op. Er zit weinig innovatie en excitement meer in. Bij het foilen zijn heel veel dingen om enthousiast over te raken. Het staat nog in de kinderschoenen. Het is een blanke pagina die we mogen inkleuren.’

Op internet zoekt hij naar vliegtuigprofielen en spaceshuttles om zijn plank sneller en beter te maken. Een spoedcursus aerodynamica, noemt hij het. De Geus: ‘Van Rijsselberghe en Badloe zijn voorlopers, die zijn al best ver. Ik heb het nog niet zoveel gedaan als zij, maar probeer in mijn vrije tijd zoveel mogelijk te oefenen. Er komt best wel wat techniek bij kijken, dat is uitdagend.’

In één keer wegvaren op de plank met foil is er niet bij, ook niet voor de absolute wereldtop bij de RS:X. Een klein stukje varen lukt nog wel, zegt Van Rijsselberghe, maar vervolgens is het zoeken naar de sweet spot: het punt waar je boven de foil moet staan, zodat de plank niet omhoog of omlaag gaat. ‘Het duurt eventjes voor je die gevonden hebt en wel een paar weken voor je dat constant kunt vasthouden.’

De nieuwe plank. Beeld Jiri Buller

Droge race

De kick is om om een ‘droge race’ te varen, waarbij de plank van start tot finish geen enkele keer het water raakt. Keren met de surfplank, zowel overstag gaan als gijpen, kan ook zonder dat die omlaag komt.

Het foilen past in het plan van het IOC om de Spelen aantrekkelijker te maken. Maar is racen met zulk hoge snelheden niet gevaarlijk? ‘Jawel’, zegt Van Rijsselberghe. ‘Maar dat is toch prachtig. Mensen houden van spanning en sensatie. En surfers zullen gewond raken. Ik heb zelf ook al een paar keer een flinke smakkerd gemaakt.’

De Geus: ‘Zeker in het begin, als mensen nog niet zo ervaren zijn, krijg je meer crashes. Er wordt wel gesproken over het dragen van een helm en impactvest. Maar dat gevaarlijke maakt het ook spectaculair en dat wil het IOC.’

Twijfelde Van Rijsselberghe vorig jaar nog over deelname aan de spelen van 2020, door de Olympische status van het foilen droomt hij stiekem al over 2024. ‘Eerst focus ik me op kwalificatie voor Tokio’, zegt hij. ‘2024 is nog ver weg, maar het zou kunnen. Foilen is fysiek iets minder zwaar, waardoor je misschien langer kunt doorgaan. Ik vind het in ieder geval super leuk.’

Dan, met een grote lach: ‘Heb je alles? Ik heb zin om weer het water op te gaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden