Reportage Racisme in het Italiaanse voetbal

Mario Balotelli juicht niet, hij hoort de racistische drek die wordt uitgekraamd

Mario Balotelli wijst na het scoren van een doelpunt naar de supporters van tegenstander en vervolgens naar zijn eigen oren. Hij heeft de apengeluiden van de tribune gehoord, wil hij duidelijk maken. Beeld REUTERS

Mario Balotelli (29) is nu een half jaar terug in het Italië van de openlijk racistische supportersgroepen. Ook de sterspeler moest tijdens Brescia - Lazio Roma apengeluiden over zich heen laten gaan.

Het is 0-0 als de bal opeens voor de voeten komt van Super Mario, de reddende engel van Brescia, het baken van hoop, de superster die op zijn tweeëntwintigste al landskampioen was in Italië en Engeland, de Champions League had gewonnen én Italië eigenhandig naar de EK-finale had geschoten, maar deze zomer terugkeerde naar Italië om Brescia te behoeden voor degradatie.

Mario Balotelli, ontdoet zich van zijn tegenstander, schuift de bal beheerst naast de keeper, waarna er direct apengeluiden van de tribune klinken.

De man die het eerste Serie A doelpunt maakte in het vorig decennium, toen nog in dienst van Internazionale, doet dat ook dit decennium. Maar in plaats van uitgebreid te juichen, wijst hij naar de supporters van tegenstander SS Lazio en vervolgens naar zijn eigen oren. Alsof hij wil zeggen: ik hoor wel wat voor drek jullie allemaal uitkramen.

Het verhaal van Balotelli’s terugkeer naar Italië is helaas geen vrolijk verhaal. Dat komt niet omdat zijn Brescia diep in de degradatiezone verkeert. Nee, het komt omdat Balotelli zwart is, een kleur die moeilijk ligt in de Italiaanse maatschappij, laat staan in het Italiaanse voetbal.

De opbrengst van dit seizoen alleen al: Romelo Lukaku van Inter kreeg al tijdens zijn eerste uitwedstrijd apengeluiden te verduren. Atalanta - Fiorentina werd even stilgelegd wegens racistische spreekkoren richting de Braziliaan Dalbert. Tegen een andere Braziliaan, Juan Jesus, werd gezegd dat hij een ‘vuile aap’ was die ‘thuishoort in een dierentuin’. TV-analist Luciano Passirani zei in een live-uitzending dat Lukaku enkel te stoppen is ‘als je hem tien bananen geeft’. De zwarte aanvaller van het vrouwenteam van Juventus, Eniola Aluko, keerde in december vroegtijdig terug naar Engeland omdat ‘ik niet langer in winkels wil komen waar de eigenaar mij aankijkt alsof ik iets kom stelen’. De Bosniër Miralem Pjanic werd hier, in Brescia, uitgescholden voor zigeuner.

Enzovoorts, enzoverder.

Mario Balotelli scoort voor Brescia in de wedstrijd tegen Lazio. Beeld EPA

Voor de 29-jarige Balotelli, voormalig sterspeler van onder andere Manchester City en Liverpool, was het deze zomer zelfs een reden openlijk te twijfelen aan een terugkeer. Het incident uit 2014, waarin hij huilend op de bank van Milan zat nadat hij langdurig voor aap was uitgemaakt, stond hem nog helder voor de geest. Toch besloot hij terug te keren naar de stad waarin hij opgroeide en vooral: waarin zijn moeder nog altijd woont. ‘Ik weet niet wat voor competitie ik zal aantreffen’, zei hij, ‘Maar ik hoop dat de gebeurtenissen die jaren geleden zijn voorgevallen, niet nogmaals zullen gebeuren.’

Het bleek ijdele hoop want tijdens de uitwedstrijd tegen Hellas Verona was het meteen raak. De Veronese Brigate Gialloblu, een van de meest racistische hooligangroeperingen ter wereld, onder meer dankzij supportersliedjes als ‘Niente negri… lalalalalala…’ op de tonen van In the Navy van de Village People, schold hem de hele wedstrijd uit voor aap.

Waar de vreemdelingenhaat in de Italiaanse samenleving pas sinds een aantal jaren naar het oppervlakte drijft, is die in de voetbalwereld al decennialang een gegeven. Dat komt doordat stadions van oudsher ontmoetingsplaatsen zijn van de ‘ultras’: zeer fanatieke supportersgroepen die vaak openlijk racistisch of antisemitisch zijn. In totaal zijn er 382 ultra-groepen actief in Italië, van wie er 40 te boek staan als extreem-rechts.

Een van die ultra-groepen zijn de Irriducibili van Lazio, die nu, vlak nadat hij heeft gescoord, en masse een lied over Balotelli aanheffen. Wat ze precies zingen, is lastig te verstaan, maar de woorden ‘Balotelli’ en ‘kleur’ zijn duidelijk herkenbaar. Balotelli hoort het gezang, loopt naar de scheidsrechter, waarna het spel tijdelijk stil wordt gelegd.

Beeld EPA

Hoewel ultras als de Irriducibili duidelijk het ergste gedrag vertonen in Italiaanse voetbalstadions, is toch niet te zeggen dat een kleine groep het verpest voor de rest. Daarvoor ziet ook de grote groep te weinig kwaad in de terloopse, vaak grappig bedoelde opmerkingen over ‘zwartjes’ die ieder weekend in elk stadion klinken. ‘Gezond geplaag is iets anders dan racisme’, zei voormalig vicepremier Matteo Salvini bijvoorbeeld toen Napoli-speler Kalidou Koulibaly vorig seizoen apengeluiden kreeg te verduren.

Mede omdat Italië tot diep in de jaren negentig slechts een paar honderdduizend migranten had, terwijl er nu rond de vijf miljoen migranten wonen, heeft de bevolking weinig ervaring in de omgang met andere culturen. Kijk bijvoorbeeld naar de Noord-Italiaanse stad Brescia. Toen Balotelli er opgroeide was hij een van de weinige zwarte kinderen op school – hij vroeg ooit aan zijn juf hoe hij de zwarte kleur van zijn huid kon wassen – terwijl er nu 156 duizend migranten in de provincie wonen.

Het gevolg: Italianen hebben vaak geen benul dat hun gedrag racistisch is. Toen de Italiaanse voetbalbond eind vorig jaar een campagne begon tegen racisme, werd bijvoorbeeld een affiche ontworpen met daarop drie apen in drie verschillende kleuren. De kunstenaar zei: ‘Met dit werk wil ik duidelijk maken dat we allemaal apen zijn. De aap maakt duidelijk dat we allemaal gelijk zijn.’

Het affiche dat een statement moet maken tegen racisme. Beeld AFP

Dergelijke voorbeelden zijn eindeloos. Zo maakte de clubvoorzitter van Brescia onlangs een ‘grap’ over het dwarse gedrag van Balotelli. ‘Hij is zwart, wat kan ik ervan zeggen? Hij werkt eraan wat lichter te worden’, aldus de grap.

Het kwam de club op zo’n dosis verontwaardiging te staan dat toen duidelijk werd dat de Volkskrant over racisme wilde schrijven aan de hand van deze wedstrijd tegen Lazio, de vorige maand aangevraagde persaccreditatie op het laatste moment toch niet werd overhandigd ‘wegens logistieke redenen’.

Daarom is nu vanaf de gewone tribune te horen dat de stadionspeaker voor de derde maal in korte tijd verzoekt racistische spreekkoren te staken. Vlak nadat Lazio-spits Ciro Immobile gelijk maakt uit een penalty, vraagt hij het een vierde maal.

Het helpt niets, want in de blessuretijd van de wedstrijd, vlak nadat Immobile Lazio aan de negende overwinning op rij helpt (1-2), stormt Balotelli nog een laatste keer op naar het vijandelijk doel.

‘Oe, oe, oe, oe’, doen de Lazio-supporters in groten getale een aap na.

Je kunt niet eens zeggen dat Brescia – Lazio een slechte reclame is voor het Italiaanse voetbal, want het is nog veel erger: deze wedstrijd ís het Italiaanse voetbal.

Mendes Moreira: ‘Mijn moeder had zelfs vanuit Guinee berichten gekregen. Het deed me pijn haar zo te zien’

Grote spelers als Balotelli en Lukaku krijgen weleens te maken met racisme, maar dat het ook naar Nederland zou komen en hem zou treffen, dat had Excelsior-buitenspeler Ahmad Mendes Moreira nooit verwacht. ‘Ik keek nog eens naar die mannen en zag dat ze het echt tegen mij hadden. Toen brak ik.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden