Reportageschaatstrainer Jac Orie

Loyaliteit is een rekbaar begrip in het schaatsen

Trainer Jac Orie is loyaal aan zijn schaatsers. Tot zijn verbazing is dat omgekeerd niet altijd het geval. Inmiddels heeft hij wel geleerd daar niet te lang over te treuren.

Jac Orie, de coach van de Jumbo-Visma schaatsploeg, geeft tijdens de training van de schaatsploeg op de skeelerbaan van Wolvega, op gepaste afstand aanwijzingen aan Kars Jansman.Beeld Klaas Jan van der Weij

‘Ik word in de maling genomen’, dacht Jac Orie toen Kjeld Nuis hem begin april vertelde dat hij zijn ploeg ging verlaten. Al elf jaar was de 30-jarige schaatser zijn pupil en diens contract was een paar maanden eerder nog verlengd. ‘Lazer op, joh’, had Orie geschamperd. Maar het was geen practical joke. Nuis was serieus.

Toen Orie begreep dat het geen grap was, was hij vooral verbaasd. De man die twee jaar eerder onder zijn begeleiding tweevoudig olympisch kampioen was geworden, op de 1.000 en 1.500 meter, wilde weg. ‘Ik had het echt niet verwacht’, vertelde hij woensdagmiddag in Wolvega na een openbare skeelertraining, die om coronaredenen op een afstandje vanachter een hek bekeken kon worden. ‘Het was een bliksemschicht bij heldere hemel.’

Nuis, die afgelopen winter wereldkampioen op de 1.500 meter werd, had nog een overeenkomst voor drie jaar. Orie verwachtte op zijn gemak de route op weg naar de Spelen van 2022 uit te kunnen stippelen. ‘Ik dacht: alle contracten lopen door, ik kan me rustig op het nieuwe seizoen voorbereiden.’ Maar voor het zover was, was Nuis al vertrokken.

Orie staat bekend om zijn loyaliteit. Hij geeft zijn schaatsers lang de kans om zich te ontwikkelen. Dat gold ook voor Nuis, die lange tijd tegen de internationale top aanhikte, maar er uiteindelijk jaren over deed voor hij grote titels pakte. Orie is geduldig.

Dat loyaliteit en zelfs contracten geen zekerheid meer bieden, is volgens Orie een teken van deze tijd. ‘Zo is de wereld nu.’ En een sporter dwingen te blijven, dat kan niet. ‘Slavernij is al een hele tijd afgeschaft’, grapt hij.

Zo is de Haagse coach. Als het persoonlijk wordt, lacht hij dat weg of reageert onderkoeld, zoals op de vraag of Nuis zijn vertrouwen geschaad had. ‘Het voelt niet lekker’, zei hij. En: ‘Het is lastig. Het is een heel raar gevoel.’

Raar misschien, maar niet onbekend voor de 52-jarige coach. In 2012 vertrok Mark Tuitert na tien jaar bij hem. In 2015 was het Stefan Groothuis die na acht jaar afzwaaide. Beiden verkasten net als Nuis naar Van Velde. Die ervaringen hebben hem geleerd niet te lang te treuren of te mokken.

Zijn reflex was professioneel: met wie vul ik het gat? Hij houdt een index bij waarin hij de kwaliteiten van de beste Nederlandse schaatsers heeft uitgewerkt. Een soort matrix waarbinnen hij de kans op schaatssucces voor zijn ploeg berekenen kan. Direct na het telefoontje van Nuis pakte Orie zijn computer erbij, op zoek naar een nieuwe toprijder. ‘Misschien was dat wel mijn verwerking.’

Eigenlijk had hij geen schaatsersindex nodig. Hij wist sowieso wel wie de beste vervanger was: Kai Verbij, zoon van een Nederlandse vader en Japanse moeder. Dat ook hij een lopend contract had, was voor Orie geen belemmering. ‘We deden dat nooit zo, maar ook wij moeten mee in deze tijd.’

Zo klopte Orie aan bij een schaatser die eveneens als zeer loyaal bekend staat. Zes jaar lang, vanaf het eerste jaar dat hij profschaatser werd, reed Verbij bij Van Velde. Hij werd er wereldkampioen sprint (2017) en wereldkampioen op de 1.000 meter (2019). De ploeg voelde als familie. Het besluit om weg te gaan viel hem zwaar.

Sowieso ligt een overstap van Van Velde naar Orie, en vice versa, gevoelig. Verbij: ‘Er is altijd een strijd geweest tussen die ploegen. Je bent bijna elkaars vijanden op het ijs. Het is een flinke stap om naar een team te gaan dat je altijd wilde slopen.’

Na zes jaar Van Velde, lonkte verandering van spijs. Plotseling begeerd door twee ploegen zat de 25-jarige Verbij in een luxepositie. ‘Maar toch, je moet iemand teleurstellen en dat is echt helemaal niet fijn.’ Hij lag er wakker van, want de keuze voor de een zou een afwijzing van de andere trainer betekenen. ‘Het wordt heel persoonlijk.

Verbij won advies in bij de mannen die jaren eerder de tegenovergestelde weg hadden bewandeld: Tuitert en Groothuis. ‘Zij zeiden alle twee dat ik voor mezelf moest kiezen, ook al zou ik met die keuze andere mensen niet blij maken. Dat waait altijd wel een keertje over, zeiden ze.’

Het eerste deel van hun voorspelling klopt in elk geval, merkte Verbij. Zijn vertrek kwam hard aan bij Reggeborgh. ‘Het is nog allemaal wat gevoelig. Het werd niet heel positief ontvangen. Juist omdat onze vertrouwensband zo sterk was, was het extra pijnlijk. Maar volgend jaar zal het vast weer anders zijn.’

Het hoort bij het topsportleven om pijnlijke beslissingen te durven nemen, daarvan is Verbij inmiddels doordrongen. ‘Ik koos altijd voor het team’, zei hij. Die tijd is voorbij. ‘Schaatsen is een egoïstische sport. En uiteindelijk doe ik het voor mezelf, niet voor een trainer.’

Jutta Leerdam

Jutta Leerdam is dicht bij een contract met Jumbo-Visma. Er is nog één obstakel, vertelde Jumbo-coach Jac Orie woensdagmiddag. ‘Dat zit aan de financieel-commerciële kant.’ De coach verwacht dat beide partijen daar snel uit zullen komen.

De 21-jarige Leerdam was de revelatie van het afgelopen schaatsseizoen. Ze veroverde verrassend bij de WK afstanden in Salt Lake City het goud op de 1.000 meter. Daarvoor was ze ook al Europees en Nederlands kampioene op die afstand geworden.

Na de succesvolle winter kwam ze met haar toenmalige ploeg, de Reggeborgh-formatie van coach Gerard van Velde, niet tot een verlenging van haar contract.

Eerder sprak Leerdam uit dat ze graag in één schaatsploeg zou rijden samen met haar vriend Koen Verweij, zoals dat ook afgelopen jaar onder Van Velde het geval was. Dat zal bij Orie niet gebeuren: ‘Met hem heb ik niet gesproken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden