Interview

Louis van Gaal brengt lofzang op het 1-5-3-2-systeem, ook voor Oranje de beste tactiek

Louis van Gaal in Portugal. Een leven zonder gezeur met spelers of media bevalt hem goed. ‘Het is niet allemaal geweldig, trainer zijn. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Louis van Gaal in Portugal. Een leven zonder gezeur met spelers of media bevalt hem goed. ‘Het is niet allemaal geweldig, trainer zijn.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Louis van Gaal (69) ontdekte als trainer dat voetbal meer behelst dan het 1-4-3-3-systeem, zeg maar het Ajax-dna. Een lezing van de meester. Hoe de buitenspeler uit de gratie is geraakt en over de zegeningen van drie verdedigers in het centrum.

‘De noodzaak bij trainers om te winnen is veel groter dan voorheen’, zegt trainer in ruste Louis van Gaal, terwijl hij van het dakterras van zijn fabuleuze appartement uitkijkt over de Algarve. Al die belangen. Commercie. Steeds meer wedstrijden. ‘Ik zei dertig jaar geleden al dat de Champions League een commercieel gedrocht was. Hoe is het mogelijk dat er vier clubs uit één land in de Champions League zitten? Het aantal wedstrijden is zo groot dat spelers geblesseerd raken. Dat is mede door toedoen van de Uefa gebeurd. En als de clubs dan dreigen met een Super League, steigert de Uefa.’

Van Gaal ging minder romantisch denken over voetbal, mede door toegenomen belangen. ‘Ik was overgoten met het Ajax-dna, maar naarmate ik meer ervaring kreeg, is dat veranderd.’ Als trainer van Barcelona leidde hij bij rust eens tegen Valencia, met 3-0. Hij verloor met 4-3. ‘Belachelijk.’

Ajax-dna

Dat dna van Ajax, met klassieke aanvallers op de vleugels en altijd prioriteit voor het offensief, draagt hij nog steeds, maar het is geen heilige graal meer. Driehoekjes kunnen maken, afgemeten positiespel, daarom draait het en dat kan uitstekend met 1-5-3-2, de speelwijze die bondscoach Frank de Boer het Nederlands elftal probeert aan te leren voor het EK. ‘1-5-3-2, of aanvallender, 1-3-4-3. Nooit de keeper vergeten, want bij mij is hij de elfde veldspeler, bij wie de opbouw begint.’

Louis en Truus van Gaal leven als goden in Portugal. De zon lacht ze toe, het groen is overweldigend, de wind waait van zee, de vis is boterzacht en de twee zijn zichtbaar gek op elkaar. Nee, hij mist het trainerschap niet. Hij heeft alles gedaan en meegemaakt. Een loopbaan gelardeerd met successen en teleurstellingen, met het gemiste WK van 2002 als ‘dramatisch dieptepunt’. ‘Maar ik ben heel tevreden over mijn carrière, dertig jaar op het hoogste niveau. Dat kunnen er weinig zeggen.’ Altijd bleef hij trouw aan zichzelf, gesterkt door zijn visie. Hij was ook geen workaholic. Van Gaal wist de geneugten des levens te combineren met scherpte en noeste arbeid.

Een leven zonder gezeur met spelers of media bevalt hem goed. ‘Het is niet allemaal geweldig, trainer zijn. Je moet spelers altijd aansturen. Iedere speler heeft zijn mening en gedachte. En dan is het bij het Nederlands elftal nog prima, want iedereen is veel meer gemotiveerd bij de nationale ploeg dan bij een club.’

Team versus individu

Dat is een opvallend standpunt. De club betaalt toch die hoge salarissen? Lachend: ‘Daarvan zijn mensen niet meer onder de indruk.’ Wat ‘jongens’ bij Feyenoord over Dick Advocaat zeiden, een van de grootheden uit het gilde, nee, hij zou het erg vinden als het over hem ging. Hij stapte ook een paar keer op, omdat spelers ‘zijn woorden niet meer als de waarheid zagen. Als de discipline slecht was, ging ik weg.’

Hij volgt nog alles in het voetbal. ‘Truus wordt er soms gek van. Ik heb een tv-room thuis. We zijn heel flexibel naar elkaar, maar ik kan altijd naar mijn tv-room.’ Als trainer was het leven overzichtelijk. ‘Alleen: alles op elkaar afstemmen in een team wordt steeds moeilijker, omdat de maatschappij steeds individualistischer is. Dat komt door de computer, door games. Met één druk op een knop ben je alleen op je kamertje, in contact met de hele wereld. En niemand die jou zegt: dat is niet goed.’

Tegenover dat individualisme ziet hij een voorzichtige kentering in de sport, met meer gedachte aan teambelang. Hij roemt de presentatie van topspelers. ‘Het is aangenaam om naar Frenkie de Jong, Matthijs de Ligt of Virgil van Dijk te kijken en luisteren. Memphis zei na de wedstrijd tegen Schotland van afgelopen week (2-2) goede dingen over Frank de Boer, dat er wordt gewerkt aan een systeem, aan een ploeg. Het ging om een oefenwedstrijdje. Meer niet.’

Louis van Gaal: ‘Men heeft Frank de Boer gekozen als bondscoach. Dan verdient hij acceptatie en krediet.' Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Louis van Gaal: ‘Men heeft Frank de Boer gekozen als bondscoach. Dan verdient hij acceptatie en krediet.'Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Band met Frank de Boer

Zijn band met bondscoach Frank de Boer is speciaal. De broers De Boer reden als jeugdspelers uit Grootebroek al met hem mee naar Ajax. Hij haalde ze naar Barcelona. Kort voor het EK wil Van Gaal niet ingaan op individuele spelers. Hij wil wel praten over het huidige voetbal, over de zegeningen van het systeem dat De Boer implementeert, 1-5-3-2 dus, weinig populair in een land dat denkt in het op papier offensievere 1-4-3-3.

Ook Van Gaal was dus adept van 1-4-3-3, opgegroeid als hij is met die aloude speelwijze bij Ajax. ‘Men heeft Frank de Boer gekozen als bondscoach. Dan verdient hij acceptatie en krediet. Je weet ook niet wat de coach wil zien. Hij is bezig iets te ontwikkelen. En hij heeft topspelers tot zijn beschikking.’ Velen spelen op het hoogste niveau, van Ajax tot Juventus, Barcelona, Liverpool en Inter. Anderen zijn jong en talentvol. Nederland kan zomaar meedoen om de Europese titel, denkt Van Gaal.

Over 1-5-3-2: ‘In de top speelt bijna iedereen zo. Nu is er minder kritiek op dat systeem dan bij mij in 2014, toen ik zo speelde op het WK in Brazilië. Al voetbalden ze in Duitsland al vijftig jaar zo. Daar word ik geëerd omdat ik het overboord gooide bij Bayern.’

Het beste systeem

‘Ik denk zelfs dat 1-5-3-2 het beste systeem is. Naarmate ik langer trainer was, leerde ik dat systeem liefhebben. Je kunt ermee aanvallen. Je kunt ermee verdedigen. Je kunt de tegenstander overal onder druk zetten en je neemt, als je het goed speelt, minder risico dat de tegenstander op de counter doorbreekt, want je hebt drie verdedigers in het centrum. Ook ik dacht dat je met 1-4-3-3 het best driehoekjes kon vormen over het hele veld, maar toen had ik nog niet het vermogen om de zegeningen van dat andere systeem te zien. Met 1-5-3-2 is de balans in het elftal beter dan met 1-4-3-3. En met 1-3-4-3 kan dat ook.’

De twee vleugelverdedigers zijn dan bij de middenvelders gezet en de meest aanvallende middenvelder bij de aanvallers. ‘Maar als je ‘mind’ al tegen is, zoals bij veel Nederlandse media, krijg je het moeilijk. Het gaat erom of de spelers erin geloven, en zo interpreteer ik hun antwoorden op vragen. Voor Memphis bijvoorbeeld is het een goed systeem. Hij is de creatiefste. Laat hem zijn gang gaan. En je hebt creativiteit genoeg, met onder anderen Frenkie de Jong en Daley Blind.’

Hij schakelde tijdens het WK soms over naar 1-4-3-3, als de stand vroeg om een andere aanpak bijvoorbeeld. Ook De Boer wil snel kunnen switchen. Ja, als twee dezelfde systemen tegen elkaar spelen, kan de wedstrijd saai zijn. Daarom blijven creatieve spelers nodig. Het gaat om de invulling, om de kracht van het team. ‘Een team is altijd sterker dan 11 individuele spelers. Paris SG gaat nooit de Champions League winnen, met al die individualisten. Chelsea won dit jaar. Het beste team. Bayern daarvoor. Beste team. Daarvoor Liverpool. Beste team. Jullie kijken te veel naar Messi of Neymar.’

‘Guardiola blijft aanvallen’

Hij vond Manchester City - Chelsea een fantastische finale. City kreeg nauwelijks een kans. ‘Het is ongelooflijk knap dat trainer Tuchel de Champions League heeft gewonnen, nadat hij het tussentijds overnam. Ik voorspelde dat City niet ging winnen, omdat Guardiola maar blijft aanvallen. Daar is dat Ajax-dna weer. Het gaat erom dat je balans hebt als het erom gaat.’

Hij vertelt hoe hij 1-5-3-2 insleep, voor het WK van 2014. ‘Ik had het geluk, of het ongeluk, dat ik spelers uit de Nederlandse competitie moest selecteren. Martins Indi, De Vrij, Janmaat, Blind. Ron Vlaar speelde bij Aston Villa. De grote jongens, Robben, Van Persie en Sneijder, waren later bij de groep. In Hoenderloo heb ik twee weken alleen de verdediging getraind. Vooruit verdedigen, dat is cruciaal. Als je ziet wat deze week mis ging tegen Schotland: vijf man tegen twee Schotten. Wat je altijd moet doen is vooruit verdedigen. Je hebt altijd minimaal één mannetje meer dan de tegenstander. De Schotten deden dat beter. Die zetten alles onder druk.’

Het zijn maar oefenpotjes

Hij verloor destijds een oefenwedstrijd tegen Frankrijk met het systeem 1-4-3-3, een van de redenen waarom hij de speelwijze veranderde. ‘Het was een onderdeel van een groter geheel. Het had 5-0 kunnen zijn tegen Frankrijk. Ik probeerde Robben, Van Persie en Sneijder sterker te maken, door ze alle credits te geven om aan te vallen.’

Oranje speelde tegen Schotland niet in de sterkste opstelling, Frenkie de Jong en Wijnaldum werden al na een half uur gewisseld. ‘Mijn oefenwedstrijden waren ook niet geweldig.’ De uitslagen destijds: Ecuador 1-1, Ghana 1-0 en Wales 2-0. De verwachtingen in het land waren getemperd. ‘Oefenduels zijn niet zo spannend. Het gaat erom dat je de eerste wedstrijd op het toernooi goed doorkomt, dat het elftal het gevoel krijgt te kunnen groeien.’

Oranje versloeg wereldkampioen Spanje met 5-1 bij de WK-ouverture. ‘Dirk Kuijt, aanvaller, speelde op het WK een tijd links- en rechtsback. Je denkt toch niet dat spelers dat niet willen? Die doen alles om te spelen. Kuijt heeft zes weken getraind op die positie.’ Ja, De Boer heeft weinig tijd, door de korte voorbereiding. ‘Maar Frank heeft veel spelers die in dit systeem passen. Velen hebben het al gespeeld. Destijds was bijna niemand daaraan gewend, zeker niet op de wijze waarop ik wilde spelen, met veel druk naar voren.’

Het systeem met ouderwetse buitenspelers is gedateerd. Noem één goede buitenspeler, daagt hij uit. Messi? ‘Hij speelt wel op rechts, maar hij speelt er ook niet. En hij doet niets wat een rechterspits moet doen. Neymar is toch ook geen linkerspits? Zelfs Mbappé niet. Ja, bij Bayern spelen ze wel. Het is steeds moeilijker, omdat verdedigers fysiek beter zijn en ruimtes steeds kleiner. Het spel is compacter dan vroeger. En dan zeggen commentatoren: veel te laag tempo. Haha.’

De gulle lach is nooit ver weg, deze middag.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden