Licht aan het eind van de tunnel

Voor het begin van de negende NK-ronde vertelde Ivan Sokolov dat hij had gedroomd. Als hoofdrolspeler in een film was hij zwaar op de proef gesteld....

GERT LIGTERINK

Sokolov begreep dat geen speciaal inzicht was vereist om de droom uit te leggen. In de kritieke fase van het toernooi was hij als koploper vogelvrij verklaard. Juist tegen hem gingen de laag geklasseerden er extra goed voor zitten en natuurlijk hoopte het publiek vurig dat de echte good guys Timman en Van Wely hem zouden kunnen inhalen.

Maar was het ook een voorspellende droom? Een dag tevoren had Sokolov gemerkt dat het fortuin hem goed gezind was. Van der Sterren, altijd een moeilijke tegenstander voor hem, had moeilijke openingsproblemen fraai opgelost en stond op het punt een welverdiende remise te incasseren. Sokolov speelde met wit en na zijn 26ste zet stond het zo:

Zie diagram 1

Een saaie, alledaagse stelling die na 26 . . . b6 remise had kunnen worden gegeven. In lichte tijdnood dacht Van der Sterren dat het nog makkelijker kon door paardenruil af te dwingen:

26 . . . h6-h5?

Misschien is zwart na deze grove blunder nog niet verloren maar met weinig tijd op de klok is de verdediging nauwelijks te voeren. Van der Sterren had wits volgende zet volkomen over het hoofd gezien en alleen gerekend met 27. Pe3 en 27. Pe5.

27. Tb5-g5+ Kg7-f8 28. Pg4-f6

Nu zou zwart na 28 . . . h4 29. Te1 geen vin kunnen verroeren. Van der Sterren kiest een tactische oplossing die tot deplacering van zijn torens leidt.

28 . . . Td8-d6 29. Pf6xh5 Td6-h6 30. Ph5-g3 Th6xh2 31. Tg5-c5 Pc4-d6 32. Tf1-d1 Pd6-e8 33. Tc5-c8 Th2-h6 34. Td1-e1 Th6-e6 35. Te1xe6 f7xe6 36. Pg3-e4 Kf8-f7 37. Tc8-b8 b7-b6 38. Tb8-a8

Slimmer dan 38. Tb7+ want zwart krijgt nu de gelegenheid tot een onmiddellijk verliezende fout. Op veld h5 vond Van der Sterren opnieuw geen kwartje.

38 . . . Th8-h5? 39. Ta8xe8 . . .

Zwart geeft op.

Was dit het begin van de tunnel? Op de dag na de droom werd Sokolov zwaar aan de tand gevoeld. Karel van der Weide strafte een optimistische mars van de vijandelijke h-pion af door de indringer in beslag te nemen en even later ook diens collega op de g-lijn te veroveren. Twee pionnen minder en geen tegenspel van betekenis. Jan Timman kon het niet laten Sokolov toe te fluisteren dat het grachtenhuis in lichterlaaie stond.

In tijdnood verdween het grootste deel van Van der Weide's voordeel doordat hij onnodig een van de pluspionnen teruggaf. Toen de problemen met de klok voorbij waren, stond hij nog steeds goed, zij het niet meer duidelijk gewonnen:

Zie diagram 2

Van der Weide - Sokolov na 41 zetten. Niet gemakkelijk om hier een winstplan voor wit te ontwerpen en bovendien ging Van der Weide gebukt onder de tegenslag die hij in tijdnood had ondervonden. Hij geloofde er niet meer in, misschien had hij er verstandig aan gedaan remise aan te bieden.

42. Kf1-e2 Th5-g5 43. h2-h3 Th4-h5 44. Pf2-g4 b7-b6 45. Ke2-f2 Kb8-b7 46. Kf2-g2 Tg5-g8 47. Kg2-f2 Tg8-g6 48. Th1-h2 Tg6-d6

Na een serie planloze zetten verliest wit zijn d-pion. Geen nood, met 49. h4 Txd4 50. Pf6 kan hij zwart dwingen tot een zetherhaling met 50 . . . Td2+ 51. Kg1 Td1+. Helaas, Van der Weide zag niets meer.

49. Kf2-e1? Td6xd4 50. Th2-e2 Td4-d6 51. Pg4-f2 Td6-h6 52. Ke1-d2 c6-c5 53. a2-a4 a6-a5 54. Kd2-c3 Th6-g6 55. Pf2-d3 Lf5xd3 56. Kc3xd3 Th5xh3 57. Kd3-e4 Tg6-d6 58. Te2-f2 Td6-d4+ 59. Ke4-f5 Th3-h5+

Wit gaf op. 'Hier waren krachten aan het werk die te machtig voor mij waren', zei Van der Weide.

De hoofdrolspeler moest nog met twee vijanden afrekenen. Eerst met Sosonko, daarna met Van Wely die al een week lang over de slotpartij sprak alsof het een smakelijk toetje was. Sokolov had daar andere gedachten over. Liever waagde hij alles tegen Sosonko om pas in het uiterste geval terug te vallen op de riskante ontmoeting met Van Wely.

Sokolov - Sosonko

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pg1-f3 d7-d5 4. Pb1-c3 Lf8-b4 5. Lc1-g5 c7-c5 6. c4xd5 e6xd5 7. e2-e3 h7-h6 8. Lg5-h4 g7-g5 9. Lh4-g3 Pf6-e4 10. Lf1-b5+ Ke8-f8

Bekend terrein voor Sosonko. Zeventien jaar geleden zat hij in Tilburg achter de zwarte stukken in de eerste partij die Gari Kasparov in Nederland speelde. Kasparov deed 11. dxc5 Pxc3 12. bxc3 Lxc3+ 13. Ke2 Lxa1 14. Dxa1 en won in grote stijl. Sokolov kende die partij niet en verzon iets anders dat er ook gevaarlijk uitziet voor zwart.

11. 0-0 Lb4xc3 12. b2xc3 c5-c4

Nu moet wit zich haasten. Na rustige zetten staat zwart beter.

13. Pf3-e5! Pe4xc3 14. Dd1-h5 Dd8-f6

De enige zet. Na 14 . . . Th7 15. Pxf7 wordt zwart weggeblazen.

15. f2-f4 g5-g4 16. f4-f5

De enige zet want na 16. Lh4 Df5 is wits aanval voorbij. Zwarts antwoord is overigens ook gedwongen. Hij mag het stukoffer niet aannemen, na 16 . . . Pxb5 17. Pg6+ Ke8 18. Pxh8 Dxh8 19. f6 Le6 20. e4 heeft wit een moordend initiatief.

16 . . . Pc3-e2+ 17. Kg1-h1 Pe2xg3+ 18. h2xg3 Th8-g8 19. Pe5-g6+ Kf8-g7 20. Pg6-e7! Tg8-d8 21. Tf1-f4

Een moeilijke beslissing want er kwamen meer zetten in aanmerking. Sokolov zag af van het voor de hand liggende 21. e4 wegens 21 . . . dxe4 22. Lxc4 Pc6 23. Pd5 Dg5 waarna hij geen goed vervolg van de witte aanval kon vinden.

21 . . . Kg7-h7

Zie diagram 3

22. Pe7xc8

Het keerpunt. Wits aanval stelt hierna niet veel meer voor en zwart kan aan zijn eigen troeven op de damevleugel denken. Toch had wit misschien niet beter. Na de partij werd 22. Txg4 Dxe7 23. Tf1 voorgesteld. Er dreigt dan 24. f6 Lxg4 25. fxe7 en na 25 . . . Df6 komt 26. Tg6. Maar wits aanval stokt na 25 . . . Df8 26. Tg5 Kh8 27. f6 Td6 en zwart kan 28. Tg7 met 28 . . . Txf6 beantwoorden.

22 . . . Td8xc8 23. e3-e4 d5xe4 24. Tf4xe4 Pb8-c6 25. Dh5xg4

Te riskant, vond Sokolov. Wit had remise moeten maken met 25. Lxc4 Pxd4 26. Dxf7+ Dxf7 27. Lxf7 Pxf5 28. Txg4.

25 . . . Pc6-b4! 26. Dg4-e2 Pb4-d5 27. De2-f3 a7-a6 28. Lb5-a4 b7-b5 29. La4-d1 b5-b4 30. Te4-e5 Pd5-c3 31. Ld1-c2 Ta8-b8 32. Ta1-e1 Pc3-b5

Wit maakt zich gereed voor een laatste aanvalsgolf en zwart besluit daarom de defensie te versterken. Misschien is 32 . . . Pxa2 33. Te7 (met de dreiging 34. T1e6) speelbaar maar het zou heel riskant zijn.

33. Df3-f4 Tb8-b6 34. Te5-e7 Kh7-g7 35. d4-d5 Pb5-d4 36. Df4-g4+ Kg7-f8 37. Lc2-a4 Pd4-b5

De druk op zwarts stelling neemt toe en de voorttikkende klok begint een rol te spelen.

38. Te7-d7 c4-c3?

Zwart bezwijkt. Hij geeft een belangrijke pion weg.

39. Dg4xb4+ Kf8-g7?

En nog een fout. Na 39 . . . Kg8 kon hij nog spelen.

40. Te1-e6 c3-c2 41. La4xc2 Df6-a1+

Een ouderwets schaak der wrake.

42. Kh1-h2 . . .

Zwart geeft op. Sokolov had het eind van de tunnel bereikt.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden