INTERVIEW

Li Jiao: 'Na Juns dood ben ik echt door een hel gegaan'

Vijf jaar geleden pleegde haar man zelfmoord, nu vertelt ze er voor het eerst over. 'Hij zag geen andere uitweg.'

Li Jiao in Peking 2008Beeld EPA

Ze was bijna letterlijk verlamd, zegt tafeltennisster Li Jiao, nadat haar echtgenoot Jun Qiao in 2009 zelfmoord had gepleegd. 'Ik ging dood van binnen. Ik heb me geregeld afgevraagd of ik nog wel verder wilde. Voor mij was de lucht donkergrijs. Ik hoor mensen wel eens praten over innerlijke pijn. Dan denk ik: rot op, je hebt geen idee wat pijn is. Ik werd verscheurd door de pijn dat ik mijn geliefde op deze manier moest verliezen. Ik ben echt door een hel gegaan.'

De 41-jarige Jiao vervult vanaf vandaag een dubbelrol op het EK in Portugal. De linkshandige aanvalster speelt enkele wedstrijden voor het Nederlandse vrouwenteam en maakt haar debuut als coach van de mannen, die in de laagste divisie uitkomen. Jiao als gids en opvoeder van Nederlands talent; ze moest er een metamorfose voor ondergaan.

'Ik zou Isa Hoes graag ontmoeten. Ik vind het knap dat zij de zelfmoord van haar man Antonie Kamerling zo snel heeft kunnen verwerken. Ik heb haar boek niet gelezen, maar ze is in ieder geval een stap verder dan ik. Ik kan mijn verhaal nu pas vertellen, na vijf jaar, omdat ik heb geleerd me open te stellen. Ik wil laten zien dat het leven troost biedt.'

Ze is veranderd door de dood van haar echtgenoot, vertelt ze op sportcentrum Papendal. 'Ik was altijd op mezelf gericht. Het was een egocentrisch bestaan. Ik kon keihard voor mezelf zijn. Totdat ik er alleen voor stond. Ik ben zo machteloos geweest. Maar ik zal de hulp van mensen in mijn naaste omgeving nooit vergeten. Ondanks alles moet ik dankbaar zijn. Hun warmte deed me beseffen dat ik iets terug moest geven.'

In 1999 kwam de in Qingdao geboren Jiao naar Nederland, haar man volgde enkele jaren later. In China gold Jun Qiao als een briljante student. Hij werd een toprechercheur in het politiekorps, terwijl Jiao gefrustreerd stopte met tafeltennis omdat de nationale ploeg voor haar onhaalbaar bleek. Jiao werkte vijf jaar als jeugdtrainer toen ze via een kennis in contact kwam met tafeltennisclub DOV uit Heerhugowaard. Of ze niet in Nederland wilde komen spelen?

Jun vond het een goed idee. Maar wat wist Jiao van Nederland? 'Klompen en Van Basten', zegt ze lachend. Marco van Basten was haar idool, ze zag hem scoren voor Oranje en was verkocht. Al snel waren de rollen omgedraaid: zij overtrof royaal de prestaties van tafeltennisicoon Bettine Vriesekoop, terwijl haar man in Heerhugowaard op nul moest beginnen.

Jiao: 'Jun sprak alleen Chinees en Engels toen hij naar Nederland kwam. Toch heeft hij in vierenhalf jaar zijn master Nederlandse taal- en letterkunde gehaald aan de Universiteit van Leiden. Ongelooflijk knap. Toch kostte het moeite om een goede baan te vinden. Jun legde de lat veel te hoog, hij werd ongelukkig als hij iets beneden zijn standaard moest accepteren.

'Hier was hij niemand. Hij was de man van Li Jiao. Ik begreep hoe moeilijk dat voor hem was. Ik zei: we zijn samen in Nederland, maar zo voelde hij het niet. De afstand tussen ons werd steeds groter. Ik won alle Europese titels in 2007 en 2008, het ging zo hard. Soms denk ik: was ik maar niet zo goed geworden. Als topsporter was ik vooral met mezelf bezig.

'We spraken minder met elkaar. Misschien heb ik te laat ontdekt dat Jun niet gelukkig was. Hij werd depressief en ik kon er niets aan doen. Je kunt een karakter niet veranderen. Ik probeerde hem uit die put te trekken. Maar het werkte niet, Jun zag het niet meer zitten. Eens houdt het op.'

Li JaoBeeld Marcel van den Bergh

Verlangen naar de dood

Nooit heeft Jun zijn verlangen naar de dood uitgesproken, zegt ze. 'Niet direct, wel hebben we er in algemene zin wel over gesproken hoe het zou zijn als ik me alleen moest redden.'

Er waren geen alarmerende signalen over zijn gemoedstoestand toen ze in Zoetermeer naar een huis zochten. Jun had eindelijk een mooie baan gevonden in Den Haag, Jiao speelde met het vrouwenteam van Heerlen in de Champions League en kwam tevens uit voor het mannenteam in Zoetermeer. 'We zouden daar een nieuw leven opbouwen, ik woonde dichter bij de club.'

Terwijl ze zich in november 2009 in Warschau voorbereidde op de Poolse Open, nam Jun de trein van Heerhugowaard naar Zoetermeer. Het is een huiveringwekkende gedachte voor Jiao dat haar man de flats om een andere reden had geïnspecteerd. Hij wist al waar hij zich van het leven wilde beroven.

'Ik heb niets aan hem gemerkt. Misschien was het dom van mij. Had ik het moeten zien aankomen? Waarom sprong Jun? Die vragen hebben me lang achtervolgd. En ik weet dat ik nooit antwoord zal krijgen.'

Ze maakte zich ongerust toen hij haar telefoontjes niet beantwoordde. Tot een politieman zijn telefoon opnam. 'Hij vertelde me dat ze Jun hadden gevonden. Alles werd zwart voor mijn ogen. Ik was totaal geblokkeerd. Het is zo'n vreemde gewaarwording, alsof een stekker uit je lichaam wordt getrokken. Ik herinner me nog dat ik mijn teamgenote Li Jie kalm vertelde dat Jun was overleden.

'Ze was compleet in shock. Ook voor Jie was dit onbegrijpelijk. Het was een absurde situatie, daar in Warschau. Mijn leven stond stil, ik wist alleen dat ik terug moest naar Nederland.'

De politie stuurde meteen een psycholoog langs bij Jiao. Ze wilde hem niet eens ontvangen. 'Er stond een onbekende man aan de deur. Ik dacht: het is beter om hem weg te sturen. Wat kon ik met zijn hulp? Ik kon geen woord uitbrengen.'

In een roes nam ze afscheid van Jun. 'Ik wilde hem per se zien voor de crematie. Ik ben een paar keer bij hem geweest. Mensen schrokken ervan dat ik geen emoties toonde. Ik wist niet welke emoties ik kon toelaten. Ik voelde namelijk niks.'

Schuldgevoel

Ruim drie jaar werd Jiao achtervolgd door een zeurend schuldgevoel. 'Ik zat in Polen en ik heb niet kunnen voorkomen dat hij een eind maakte aan zijn leven. Blijkbaar heeft hij zijn depressiviteit als een ongeneeslijke ziekte ervaren, en zag hij geen andere uitweg.'

Ze voelde zich verraden door zijn vlucht in de dood. Jiao: 'Ik ben lang boos geweest. Jun noemde mij een sterke vrouw. Dat beeld hebben mensen ook van mij. Ik ben een topsporter, ik kan alles aan. Alsof ik deze last kon dragen! Er was ook een onvervuld verlangen. Ik kwelde mezelf met de vraag hoe ik nu met hem zou leven.

'Ik wilde na de Spelen van Peking in 2008 een gezin stichten. Ik bedenk me soms hoe het is om moeder te zijn. Mijn moeder dringt er nog op aan. Ik ben nu 41 jaar, die kans is klein. Ik zeg: mama, je bent dankzij mijn zus al grootmoeder. En ik sluit niet uit dat ik alleen blijf.'

De sport heeft haar gered, aldus Jiao. 'Anders was ook ik er wellicht niet meer geweest.' Tafeltennis was een vlucht en therapie ineen . 'Ik kon mezelf afbeulen zonder na te denken.'

Twee maanden na Juns dood won ze de Europese Top 12 in Düsseldorf, terwijl ze kilo's was afgevallen en tussen de tranen door haar partijen speelde. 'Het is bizar hoe ik dat toernooi heb kunnen winnen, het kon eigenlijk niet. Ik wist dat ik terug moest naar de zaal. Mensen moesten maar zien hoe ik er aan toe was. Dan was de nieuwsgierigheid eraf. Ik dacht: als ze me zielig vinden, is dat hun probleem. Ik ben niet zielig. Ik ben nog steeds Li Jiao, ik kan nog steeds goed tafeltennissen. Ik heb mijn man verloren, dat is mijn lot. Laat de sport me nieuwe kracht geven.'

Een jaar na de dood van Jun keerde Jiao met haar Chinese 'tafeltenniszusje' Li Jie terug op het toernooi dat ze in 2009 ijlings had verlaten. Het voelde als een bedevaart, zegt Jiao. 'Ik lag in een kamer met Jie, in hetzelfde hotel, op dezelfde verdieping. Ik moest terug naar Warschau. Ik wilde het toernooi winnen om iets af te kunnen sluiten. Dit keer huilde ik ook van blijdschap. Nu is de Poolse Open niet alleen het toernooi waar ik hoorde dat mijn man was overleden.'

De reis door het verleden voerde van hun woonplaats Heerhugowaard naar haar geboortestad Qingdao. 'We zijn daar getrouwd, ik heb in Qingdao ook ons favoriete restaurant bezocht. Het was killing, want ik herinnerde me alles. Ik ben ervan overtuigd dat opgekropte boosheid en verdriet een gezwel wordt. Dat moet je wegsnijden, anders word je ziek.

'Ik heb Jie zo vaak gevraagd: waarom moet ik alleen verder? Het was ook mijn eerste gedachte na de Juns dood. Jie omschreef het treffend. Ze zei: dit is jouw leven. Koester het en maak er iets van. Toen moest ik voor mezelf definiëren waarom ik verder wilde. Ik wil niet dood, dat kan ik mijn ouders niet aandoen. Ik wil leven, omdat ik iets te geven heb.'

Beeld EPA

Innerlijke blokkade

Alleen de laatste halte in het leven van Jun weigert Jiao te bezoeken. Ook toen ze nog speelde voor haar club in Zoetermeer reed ze in een grote boog om de flats heen. 'Dat doe ik nog altijd. Meestal parkeerde ik mijn auto bij mijn manager en bracht hij me met een omweg naar de club. Het was confronterend om telkens naar Zoetermeer te gaan, maar ik moest het scheiden. Tafeltennis was ook mijn werk.'

Op advies van haar voormalige coach, oud-prof Trinko Keen, bezocht Jiao toch een psycholoog. Met haar hulp heeft ze een innerlijke blokkade opgeruimd. 'Die vrouw heeft urenlang alleen geluisterd, ze was zo lief voor me. Ik denk nu aan Jun zonder in het verleden te blijven hangen. Ik zie weer andere kleuren dan grijs.'

Jiao liet haar oogleden optrekken, droeg een beugel en heeft nu een strak gebit. Het zijn de uiterlijke kenmerken van een herboren vrouw. Nederland hielp haar om een Chinese muur af te breken. 'Ik heb me aangepast aan de Nederlandse cultuur. Ik sta open voor iedereen. Ik zeg nu wat ik denk, in China kies je zorgvuldig de juiste woorden. Ik deed ook altijd eerst een stapje terug voor ik over mijn gevoelens sprak.

'Nu wil ik het beste van de Nederlandse en Chinese cultuur combineren. Ik pik eruit wat het best bij me past, ook in het tafeltennis. Ik wil mijn spelers op een Chinese manier laten zien dat ik de baas in de zaal ben. Daarna ga ik op een Nederlandse manier met ze in overleg, leg ik uit wat ik bedoel.' En lachend: 'Als ze blijven zeuren, sluit ik de discussie op zijn Chinees af.'

Jiao huilt niet langer om het verlies van haar echtgenoot. 'Het heeft geen waarde meer.' Ze voelt een bijna serene rust als ze zijn graf bezoekt bij begraafplaats Moscowa, vlak bij haar woonplaats Oosterbeek.

'De boosheid en het verdriet zijn verdwenen, de emoties onder controle. Nu voer ik gewone gesprekjes met hem. Ik vertel Jun wat ik die dag heb gedaan, maak zijn graf schoon, leg er bloemen op en dan zeg ik: tot de volgende keer. Zo hou ik Jun toch bij me, want ik wil hem niet kwijt. Maar ik heb hem ook kunnen loslaten. Ik ben eindelijk vrij.'

CV Li Jao

Geboren op 15 januari 1973 in Qingdao (China)

1999: verhuisd naar Nederland

2005:kwartfinale WK enkelspel Sjanghai

2007:Europees kampioene enkelspel

2011: Europees kampioene enkelspel

2008-2011: Europees kampioen met Nederlands vrouwenteam

2007, '08, '10, '11: winnares Europese Top 12

2005-2014:tien keer achter elkaar Nederlands kampioen enkelspel (gedeeld record met Bettine Vriesekoop)

2008 en 2010: Wint Champions League clubteams met Heerlen

Hoogste positie op wereldranglijst: 10 (januari 2011)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden