Achtergrond Chris Froome

Leidse onderzoekers: dopingtest die Froome in problemen bracht is onbetrouwbaar

De dopingtest waarmee is vastgesteld dat de Britse wielrenner Chris Froome vorig jaar een te hoge waarde van het astmamedicijn salbutamol in zijn urine had, is onbetrouwbaar. Tot die conclusie komen onderzoekers van het Centre for Human Drug Research uit Leiden.

Chris Froome voor de start van de vierde etappe van de Giro. Beeld AP

Tijdens de Ronde van Spanje vorig jaar werd in de urine van Froome, die op dat moment in de rode leiderstrui reed, het dubbele van de toegestane hoeveelheid salbutamol aangetroffen: 2.000 nanogram per milliliter. Alles boven de 1.000 nanogram overschrijdt de norm voor verondersteld therapeutisch gebruik, volgens het wereldantidopingagentschap Wada. Van Froome is bekend dat hij last heeft van inspanningsastma.

In het toonaangevende British Journal of Clinical Pharmacology laten de Leidse wetenschappers met wiskundige computermodellen, gebaseerd op eerder salbutamolonderzoek, duizend fictieve sporters precies de toegestane hoeveelheid salbutamol nemen. Uitkomst: als ze allemaal een uur na inname getest zouden worden, dan zit ongeveer 15 procent alsnog boven de gestelde grens van 1.000 nanogram per milliliter. Er zaten zelfs gevallen bij die drie tot vier keer zo hoge concentratie als toegestaan in hun urine hadden.

Binnen de grenzen 

‘Dat betekent dat je met de testmethode van het Wada, op basis van één urinesample, nooit met zekerheid kunt vaststellen of iemand te veel salbutamol heeft gebruikt’, zegt onderzoeker Jules Heuberger. ‘Iemand die binnen de grenzen van de toegestane dosis is gebleven, kan dus schuldig bevonden worden en iemand die te veel gebruikt, kan ermee wegkomen.’

Het aantal variabelen waarmee rekening moet worden gehouden is gewoonweg te groot, zegt Heuberger. Hij somt op: ‘Hoe lang geleden heeft iemand zijn laatste pufje genomen? Hoe diep is dat pufje geïnhaleerd? Hoe goed is de salbutamol opgenomen in het bloed? Wat is opgenomen via de maag en darmen? Hoe geconcentreerd is de urine? Hoe veel urine wordt er geproduceerd? En het lijstje is nog langer.’

Heuberger maakt de vergelijking met tomatensoep: ‘Als je een pan tomatensoep hebt, kun je aan de kleur ook nooit zien hoeveel tomaten daarvoor zijn gebruikt.

Het idee voor het onderzoek ontstond toen ze bij het Leidse onderzoekscentrum allerlei theorieën voorbij hoorden komen over de zaak-Froome, zegt hoogleraar klinische farmacologie Adam Cohen, een van de mede-auteurs van het artikel. ‘Wij zijn een onafhankelijke stichting en zo’n onderzoek is relatief snel gemaakt. We wilden het publiek de juiste informatie bieden in een doolhof van meningen. De uitkomst is duidelijk: een foutmarge van 15 procent is gigantisch. We hebben geen contact gehad met de advocaten van Froome, misschien dat zij zich nog melden.’

Fictieve renners

Herman Ram, directeur van de Nederlandse dopingautoriteit, zet zijn vraagtekens bij de onderzoeksmethode die is gebruikt door de onderzoekers. ‘We hebben het hier over een model, dat niet aansluit bij de werkelijkheid. In dit model worden fictieve renners een uur na inname getest. Dat is natuurlijk niet hoe het er in werkelijkheid aan toegaat. Er ligt gemiddeld een veel langere tijd tussen inname en meetmoment, en het percentage is in de werkelijkheid dus ook lager dan 15 procent.’

Professor Meindert Danhof is gespecialiseerd in farmacologische modellen en stond eerder voormalig Oranje-verdediger Jaap Stam en ADO-keeper Harald Wapenaar bij in dopingzaken. Hij is niet betrokken bij het onderzoek, maar is het niet eens met Ram. Hij noemt het wiskundige model dat gebruikt is ‘state of the art’. ‘Deze modellen zijn in de wetenschap volledig geaccepteerd. Sterker nog: het is de techniek die door de registratieautoriteiten gebruikt wordt voor acceptatie van medicijnen.’

De uitkomst van het Leidse onderzoek is koren op de molen van de verdediging van viervoudig Tourwinnaar Froome, die op dit moment in de Giro d’Italia rijdt. Dat denkt ook Ram. Hij wil wel wat nuance aanbrengen: ‘De grens van 1.000 nanogram per milliliter wordt niet gehanteerd voor het vaststellen van een overtreding, maar als een grenswaarde die tot nader onderzoek moet leiden.’

Op een positieve test van salbutamol volgt niet direct een schorsing, zo staat in het dopingreglement van de wereldwielerorganisatie UCI. Het is een zogenoemde atypical finding, een atypische waarde. Normaal zou de zaak tussen de UCI en Team Sky, de ploeg van Froome, niet in de publiciteit zijn gekomen, maar de testresultaten lekten eind vorig jaar uit.

Niet publiekelijk uitvechten

‘Eens te meer wordt nu duidelijk waarom dit soort zaken niet publiekelijk moeten worden uitgevochten’, zegt Douwe de Boer, dopingdeskundige van het academisch ziekenhuis in Maastricht. Hij is niet bij het onderzoek betrokken. ‘De verdediging van Froome heeft altijd beweerd dat het mogelijk is dat hij afwijkende waarde in zijn urine zou hebben, maar het publiek heeft hem al lang veroordeeld.’

Volgens Ram van de dopingautoriteit is dat van ondergeschikt belang. ‘Het gaat er natuurlijk om of de onjuiste veronderstellingen zich ook voordoen bij de verantwoordelijke anti-dopingorganisaties, en of dat tot onterechte veroordelingen leidt.’

Het Wada was niet bereikbaar voor commentaar. In de Britse krant The Times zei Oliver Rabin, hoofd van de wetenschapsafdeling: ‘Ik heb het artikel gelezen. Ik maak me nergens zorgen over. Het model is gebaseerd op drie bekende studies. De grens die we hebben gesteld, blijft staan waar hij staat.’

Wanneer de zaak-Froome wordt gesloten, is niet bekend. Hij loopt in elk geval niet het risico dat hij als mogelijke winnaar van de Giro dItalia uit de uitslag zal worden geschrapt vanwege een dopingschorsing die over enkele maanden misschien wordt uitgesproken. Volgens Giro-directeur Mauro Vegni heeft UCI-voorzitter David Lappartient hem dat verzekerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden