Analyse

Leiderschap gevraagd om orde te brengen in de Oranje-chaos op en buiten het veld

De positie van Frank de Boer lijkt onhoudbaar op weg naar 1 september, de dag van Noorwegen - Nederland, cruciaal in de WK-kwalificatie.

Bondscoach Frank de Boer zondag in Boedapest tijdens het verloren duel tegen Tsjechië. Beeld Getty Images
Bondscoach Frank de Boer zondag in Boedapest tijdens het verloren duel tegen Tsjechië.Beeld Getty Images

Dat Frank de Boer dominantie had gezien in het rampenplan van zijn elftal tegen Tsjechië op het EK, zei alles over hoe ver hij en Oranje zijn afgedreven van de waarheid. Voetbal is soms pure theorie geworden, eindeloos ver van de bedoeling: meer doelpunten maken dan de tegenstander.

Geen enkel schot op doel, liet het Nederlands elftal noteren. Wat is dan dominantie? De logica was verdwenen. Donyell Malen wisselen, omdat hij volgens de wetenschappelijke inzichten in de database maar een uur kon meedoen. Terwijl hij de enige was die misschien een doelpunt had kunnen maken met tien man, met zijn snelheid.

Dat de zichtbaar ontregelde De Boer meldde rustig na te denken over zijn toekomst, zegt genoeg over de chaos. Alsof het nog aan hem kan zijn, een besluit of hij minimaal tot het WK van volgend jaar in Qatar doorgaat. Mocht hij een beslissing nemen, laat hem dat liever vandaag dan morgen doen, want op 1 september is de cruciale WK-kwalificatiewedstrijd tegen Noorwegen, in Oslo. En het is de vraag of het verstandig is wonden te laten verplegen door degene die ze zelf deels heeft veroorzaakt.

Nietszeggend, angstig voetbal

Verliezen is niet zo erg in de topsport, dat hoort erbij. Het gaat ook om de manier waarop. Het gebeurde met nietszeggend, angstig voetbal. Topspelers waren onzichtbaar op het beslissende moment. Ook de KNVB mag zich de nederlaag aantrekken, met zijn eigen leiderschapscrisis. De bond met oranje als schutkleur is verworden tot een groot grijs gebied, qua leiderschap, maar bijvoorbeeld ook in communicatief opzicht.

Toen Ronald Koeman een jaartje geleden opeens naar Barcelona vertrok, was dat een tegenvaller. Met Koeman was de ploeg na magere jaren aardig bezig. Het meest voor hand lag een belletje naar Louis van Gaal voor een overzichtelijke, korte klus, maar directeur topvoetbal Nico-Jan Hoogma en co legden niet eens contact, terwijl Van Gaal in Portugal bij wijze van spreken naast de telefoon zat. Van Gaal beschikt over veelzijdiger capaciteiten dan De Boer, als ‘gildemeester, wetenschapper en visionair’ ineen, zoals coaches plegen te zeggen.

De KNVB stelde een trainer aan die met de ziel onder zijn arm liep, na drie ontslagen op rij. Pas gedurende het EK, geholpen door drie overwinningen tegen matige landen, fleurde hij op en was hij weer even degene die hij kan zijn: een aimabel voetbaldier. Dat maakt deze afgang extra pijnlijk, als dramatisch voor de mens De Boer, voor Frankie, die zo mooi ‘foeballe’ kan zeggen, maar moeite heeft het voetbal op aanvaardbare wijze te laten uitvoeren.

Onverteerbaar

Niet dat Oranje het EK had kunnen winnen. Nederland was ingeschaald als mogelijke kwartfinalist. Een rondje minder is best te dragen, maar de manier waarop is onverteerbaar, en het feit dat Oranje weigerde te profiteren van het gunstige schema. Waarbij aangetekend dat Tsjechië een moeilijke tegenstander was en het goed had kunnen aflopen als Matthijs de Ligt zijn rode kaart had weten te voorkomen.

Kapitein De Boer zette in de voorbereiding opeens een nieuwe koers in, naar klinisch, kansloos voetbal, blijkbaar in paniek als hij was geraakt door de nederlaag in Turkije in maart, in het aloude systeem 4-3-3. Maar die nederlaag had weinig te maken met de speelwijze, doch met keeperswerk van Tim Krul en de zogenoemde omschakeling.

In de groepsduels bleek dat het voetbal op korte fases na niet liep, dat samenhang ontbrak, dat het een Denzel Dumfries Plus-elftal was, in plaats van Frenkie de Jong Plus, of Memphis Depay Plus. De bemanning van kapitein De Boer hees nochtans de vlag in top. Een van de matrozen riep vanuit het kraaiennest dat de horizon prachtig oranje kleurde. Niemand zag de ijsschots, en zo verging slagschip Oranje met man en muis.

Voortouw

De crisis in leiderschap bij bond en bondscoach geldt ook op het veld. Leiders staan op bij tegenslag. Georginio Wijnaldum is een schitterende vertegenwoordiger, maar na de rode kaart van De Ligt nam niemand het voortouw. Virgil van Dijk was de absolute leider van het elftal. Zijn ontbreken door een gescheurde knieband had ook grote invloed op Liverpool. Zijn terugkeer straks is een belangrijke impuls voor de mentale wederopstanding van het elftal, dat hoe dan ook potentie heeft.

Op 1 september wachten Haaland en co Oranje op in Oslo. Het is dan officieel de eerste werkdag van Marianne van Leeuwen, directeur betaald voetbal van de KNVB, als eerste vrouw in die functie. Dat is alvast een verandering in leiderschap op kantoor. Het is onwaarschijnlijk dat zij De Boer nog zal meemaken als bondscoach, hoe sneu dat ook is voor de oprechte, aardige voetbalman uit Grootebroek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden