AchtergrondRacisme

Lang was er de ‘angst om jezelf te laten horen’, nu maken voetballers massaal een vuist

Memphis Depay tussen de demonstranten op de Dam.Beeld Instagram

Voor de tweede maal in korte tijd laat de Nederlandse voetbalwereld weten dat ze korte metten wil maken met racisme. ‘Sporters moeten het voortouw nemen.’

Massaal laat ook de Nederlandse voetbalwereld haar afkeuring blijken over de dood van de zwarte Amerikaan George Floyd door politiegeweld en tegen racisme in zijn algemeenheid. Als een olievlek werden steeds meer socialemediapagina’s van profvoetballers met verschillende huidskleuren gisteren zwart met de hashtag #blacklivesmatter of #blackouttuesday. Ook de KNVB en Nederlandse clubs deden mee.

Op het account van PSV verscheen een foto van knielende PSV-spelers rond de middencirkel als steunbetuiging, in navolging van Champions League-winnaar Liverpool waar Oranje-spelers Virgil van Dijk en Georginio Wijnaldum voor uitkomen. Het is de pose waarmee de American football-speler Colin Kaepernick in 2016 protesteerde tegen politiegeweld en discriminatie. International Memphis Depay was maandagavond aanwezig bij het protest op De Dam.

Voor de tweede maal in korte tijd is sprake van brede verontwaardiging. Medio november 2019 was er een eerste antiracismegolf toen Excelsior-aanvaller Ahmad Mendes Moreira geëmotioneerd van het veld stapte tijdens FC Den Bosch - Excelsior vanwege racistische geluiden door Den Bosch-fans.

‘Het werd tijd’, zegt de 65-jarige voetbalcoach en oud-profspeler Henk ten Cate, zoon van een Surinaamse moeder en Nederlandse vader, over het breedgedragen protest. ‘Lang was er de angst om jezelf te laten horen, omdat je bang was dat je alleen zou staan. Je werd een ‘zeikerd’ genoemd als je er iets van zei. Er was geen support, het werd gewoon ontkend. Maar het is er. Hoog tijd dat er massaal en langdurig wordt doorgepakt.’

Ten Cate, in het verleden werkzaam bij Ajax, Barcelona en Chelsea, laat zijn stem horen via traditionele media. De 33-jarige actieve prof Urby Emanuelson was een van de vele voetballers die zijn socialemediapagina’s zwart kleurde. ‘Sporters moeten het voortouw nemen’, vindt Emanuelson, zoon van Surinaamse ouders. 

‘Naar ons wordt gekeken door de jeugd, maar ook door volwassenen. Wij voetballers hebben dankzij sociale media de kracht om snel en gezamenlijk een statement te maken met een enorm bereik. Dat is een groot verschil met vroeger. Dan zei misschien iemand een keer iets in de krant en bloedde het dood. Nu kun je echt een beweging losmaken.’

Dat is nodig ook, vindt de 17-voudig international die voor Ajax, AC Milan en de laatste seizoenen voor FC Utrecht uitkwam. ‘Je ziet racisme door alle kieren de samenleving weer binnenglippen. Zelfs in voetbalstadions waar wit en zwart vaak gezamenlijk de kleuren van een club verdedigen. Je voelt nu: we grijpen alles aan om ons te uiten. Dus ook als het verder weg is en zich voltrekt in een heel andere setting.’

Met Depay en Wijnaldum heeft het Nederlandse voetbal twee uitgesproken boegbeelden. Wijnaldum sprak zich stevig uit na de gebeurtenissen in Den Bosch tijdens een persconferentie van het Nederlands elftal. Later tijdens de interland tegen Estland spurtte hij met Frenkie de Jong naar de zijlijn om hun onderarmen naast elkaar te leggen. Emanuelson: ‘Ik merk in de kleedkamer dat het veel meer een thema is dan de jaren hiervoor.’

Georginio Wijnaldum en Frenkie de Jong tonen na de 1-0 tegen Estland hun verbondenheid, 19 november 2019.Beeld BSR Agency

Dat proeft Javaîro Dilrosun (21) ook. De Nederlandse aanvaller van het Duitse Hertha BSC wilde net als drie andere donkere Bundesliga-spelers een statement maken na zijn doelpunt afgelopen weekeinde, maar vergat dit in de euforie. ‘Ik wilde laten zien dat ik achter de protestbeweging in Amerika sta. Voor elke donkere persoon is dit belangrijk. Ik word in Nederland soms drie keer per dag aangehouden door de politie. Ze zeggen gewoon tegen me: ‘ja drie donkere jongens in een dure auto, dat moeten we even checken’. Die dingen blijven je bij.’

Bij vorige club Manchester City werd een medespeler van de eenmalige Oranje-international met Surinaamse roots uitgemaakt voor ‘zwarte neger’. Dilrosun: ‘Zijn we met zijn allen van het veld gestapt. Je moet wat doen als je de kans krijgt. Daarom heb ik ook mijn sociale media zwartgemaakt.’

Het kabinet en de KNVB trekken 14 miljoen euro uit voor bestrijding van racisme. De Fifa en de Uefa tonen zich al tijden bezorgd. Ten Cate: ‘Het is vaak te zoetsappig. Wat Kaepernick heeft gedaan; dát was moedig. Of hoe Stanley Menzo jarenlang ageerde tegen het gooien van bananen en oerwoudgeluiden. Hij was een roepende in de woestijn. Hopelijk verandert er nu echt iets.’

Emanuelson (33) werd zelf nooit racistisch benaderd, maar zag in zijn tijd bij AC Milan wel zijn Ghanese ploegmaat Kevin-Prince Boateng van het veld stappen na spreekkoren. ‘De onmacht, boosheid en het verdriet in zijn ogen zal ik niet snel vergeten. Hij knalde ballen in de tribunes van kwaadheid. Dat is dus wat racisme met een mens doet. Dat willen we niet meer.’

Ten Cate was zowat de eerste gekleurde voetballer die doorbrak in het Nederlandse betaald voetbal. ‘Ik heb van alles naar mijn hoofd geslingerd gekregen. Trok me niet alles aan. Het is de toon die de muziek maakt. Je hóórt het als iemand echt puur racistisch is. Ik maak ook nog steeds mee dat ik word aangehouden omdat ik in een Porsche rijd. En dan is mijn huid nog niet eens zo donker.’

Het is volgens Ten Cate belangrijk dat er een eenduidig geluid komt. ‘Nu hoor je toch te veel Jantje die dit roept, Pietje dat en Klaasje bagatelliseert. Er zijn zoveel zwarte sportsterren wereldwijd. Maak nou één vuist. Dit antiracismegeluid moet levend blijven, niet meer wegglippen.’

Lees verder

Grote spelers als Balotelli en Lukaku krijgen weleens te maken met racisme, maar dat het ook naar Nederland zou komen en hem zou treffen, dat had Excelsior-buitenspeler Ahmad Mendes Moreira nooit verwacht. ‘Mijn moeder had zelfs vanuit Guinee berichten gekregen. Het deed me pijn haar zo te zien.’

Met een aangekondigde reeks maatregelen heeft de KNVB duidelijk gemaakt dat het racisme in het voetbal fel wil bestrijden. Het anti-discriminatieplan ‘Ons voetbal is van iedereen’ geldt evenzeer voor de profs, als voor de amateurclubs. ‘We moeten echt aan de bak nu.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden