Laatbloeier die had willen sterven aan het schaakbord

De Russische schaakgroot­meester Kortsjnoi wordt alom beschouwd als de beste schaker die nooit de wereldtitel veroverde.

null Beeld ap
Beeld ap

Ruim zestig jaar, langer dan wie ook, heeft Viktor Kortsjnoi schaak gespeeld op het hoogste niveau. Hij won meer dan veertig internationale toptoernooien en speelde tweemaal, in 1978 en 1981, een match om de wereldtitel. In 2012 maakte een hersenbloeding een einde aan zijn actieve carrière. Maandag overleed hij in zijn Zwitserse woonplaats Wohlen, 85 jaar oud.

Kortsjnoi noemde zich zelf een laatbloeier, die pas na zijn twintigste levensjaar aansluiting kreeg bij de wereldtop. In 1954 speelde hij, 23 jaar oud, in Boekarest zijn eerste toernooi in het buitenland. Hij won de eerste prijs en vestigde voorgoed zijn naam. In de periode 1960 - 1970 won hij viermaal het kampioenschap van de Sovjet-Unie, indertijd het sterkst bezette toernooi van het jaar.

Lang heeft Kortsjnoi moeten wachten op een prominente rol in de strijd om de wereldtitel. In 1974 dacht hij dat zijn tijd gekomen was, toen hij in het kandidatentoernooi de finale bereikte en alleen nog hoefde af te rekenen met de twintig jaar jongere nieuwkomer Anatoli Karpov. Het liep anders. Na een uitputtingsslag over 24 ronden won Karpov met 12,5-11,5.

Asielaanvraag in Amsterdam

Na die tweekamp viel Kortsjnoi in ongenade bij de Sovjetautoriteiten, omdat hij zich kritisch en denigrerend had uitgelaten over Karpovs gedrag tijdens de partijen. Een jaar lang kreeg hij geen toestemming deel te nemen aan toernooien in het buitenland. Nadat de schorsing was opgeheven, vroeg hij in 1976, na afloop van het IBM-toernooi in Amsterdam, politiek asiel aan in Nederland.

In plaats van asiel kreeg Kortsjnoi een verblijfsvergunning. Hij trainde het Nederlandse team voor de Olympiade in Haifa, speelde simultaans om in zijn levensonderhoud te voorzien en hield intussen zijn schaakkracht op peil. In 1977 versloeg hij in het kandidatentoernooi achtereenvolgens Petro­sjan, Poloegajevski en Spassky, waardoor hij zich voor het eerst in zijn leven kwalificeerde voor de tweekamp om de wereldtitel.

null Beeld ap
Beeld ap

Tweekampen tegen Karpov

In die WK-match tegen Karpov in Baguio City op de Filipijnen werd gespeeld om zes winstpartijen. Na vele onaangenaamheden over en weer, waarbij gebedsgenezers en parapsychologen werden ingezet, nam Karpov een 5-2-voorsprong en leek het einde van de strijd in zicht. Maar Kortsjnoi kwam terug tot 5-5, waarna hij prompt de volgende partij en de match verloor.

In 1980 won Kortsjnoi opnieuw het kandidatentoernooi, maar zijn tweede WK-match tegen Karpov werd een bittere teleurstelling. In 1981 had hij in de Italiaanse stad Merano weinig in te brengen tegen Karpovs superieure spel (6-2).

Sterven aan het bord

Nog was Kortsjnoi's rol in de WK-strijd niet uitgespeeld. In 1984 verbood het Sovjet-sportcomité de jonge Gari Kasparov naar Pasadena te vertrekken om daar in de kwartfinale van het kandidatentoernooi aan te treden tegen Kortsjnoi. Die had de finaleplaats kunnen opeisen, maar gunde zijn ruim dertig jaar jongere tegenstander een herkansing.

In ruil voor die geste werd de Sovjetboycot jegens hem opgeheven. Eind 1984 versloeg Kasparov Kortsjnoi in Londen met duidelijke cijfers,

Kortsjnoi bleef een topgrootmeester, die in de late herfst van zijn carrière de huidige elitespelers Magnus Carlsen en Fabiano Caruana versloeg. Vaak zei hij dat sterven aan het bord hem een passend afscheid leek. Dat is helaas niet gelukt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden