Kazachstan is op jacht naar de Winterspelen van 2022

Het WK sprint van afgelopen weekeinde in Astana is zeker niet het enige dat er op het gebied van topsport gebeurt in Kazachstan. Verslag vanuit een ontluikend sportland.

null Beeld Marije Kuiper
Beeld Marije Kuiper

Hein Otterspeer? Kent niemand. Michel Mulder ook niet. En vraag de Kazachen vooral niet de naam Thijsje Oenema uit te spreken. Welke Nederlander wel bekend is in Astana? Rini Wagtmans. De voormalig wielrenner uit Sint Willebrord is honorair consul van Kazachstan.

Als het aan zijn vrouw ligt, stopt hij ermee. Wagtmans (68) is gepensioneerd, maar werkt als het nodig is probleemloos 20 uur per dag, zegt hij. Onbetaald, laat dat duidelijk zijn.

Het resultaat van die pro-deoklussen is te vinden in zijn kledingkast, thuis in Sint Willebrord. Daar hangen een stuk of vijftien bontjassen. Minstens. Allemaal cadeaus, sommige met een waarde van 5.000 euro of meer. 'Ik draag ze alleen als mijn vrouw dat vraagt', zegt hij. Om vervolgens in lachen uit te barsten. 'Dat is een grapje.' De jassen gaan nooit aan.

Rini Wagtmans. Beeld C. Barton van Flymen/Hollandse Hoogte
Rini Wagtmans.Beeld C. Barton van Flymen/Hollandse Hoogte

RIjkste land ter wereld

Wie langs de hoge, bij nacht felverlichte gebouwen van Astana rijdt, op weg naar het sportterrein van de Kazachse hoofdstad, ziet in de verte een stukje van Wagtmans' werk opdoemen. Het wielerstadion met zijn omgekeerde fietshelm als dak is een ontwerp van hem. En kijk een meter of wat verder, zegt de man die ooit drie etappes in de Tour de France won en vijfde werd in 1970. Kijk naar de schaatsbaan en de voetbalarena, beide gebouwd op Nederlands advies, begeleid door Wagtmans.

De consul verwacht dat Kazachstan binnen twintig jaar het rijkste land ter wereld is. 'Het land is ongelooflijk bevoorrecht, ze hebben de meeste gas, aardolie, ijzererts, uranium, koper en goud', zegt hij.

In 1992 werd Kazachstan onafhankelijk. Er is sindsdien veel veranderd, blijkt onder meer uit het archief van Wagtmans, dat hij thuis in Brabant bewaart. 'Ik heb correspondentie van meer dan dertig jaar geleden bewaard. Er zijn weinig dwazen zoals ik', zegt hij. In zijn archief zitten plattegronden vol wildernis en woestijnen in Kazachstan. 'Ik heb een foto van een soort plaggenhut zoals wij die in Sint Willebrord van de jaren veertig kennen. Daarin werd twintig jaar geleden geleefd. Nu staat er een wereldstad à la New York.'

De wereldsteden van het nieuwe geld zijn steeds vaker de plekken van de grote sporttoernooien: Doha als decor voor de WK atletiek in 2019, Qatar als gastheer van het WK voetbal in 2022 en Kazachstan hoopt in datzelfde jaar de Winterspelen te organiseren in de voormalige hoofdstad Alma Ata. Zo zijn er meer te noemen.

Als Europese landen zich al kandidaat stellen, haken ze geregeld af uit angst voor overschrijding van het budget. Medeo, de roemruchte wonderschaatsbaan van weleer, krijgt een overkapping als het IOC-congres eind juli de Winterspelen aan Kazachstan toewijst. Maar vooralsnog is China, de enige andere kandidaat, de grote favoriet.

Het is reden voor de Chinese televisieploeg CCTV om naar het WK sprint af te reizen en schaatsers als Michel Mulder en Heather Richardson de vraag te stellen waar hun voorkeur ligt. 'Allebei de landen zijn wat mij betreft goed', zegt Richardson met Amerikaans enthousiasme.

Eerste ervaring

Het grote voordeel voor China: in Peking zijn vrijwel alle faciliteiten al aanwezig, behalve een ijsbaan. Omdat daar in 2008 al Zomerspelen zijn georganiseerd.

Wagtmans hielp bij het maken van de twee bidboeken en vroeg advies aan Hein Verbruggen, voormalig voorzitter van de Internationale Wielerunie (UCI) 'Ze wogen een kilo of zes. Per stuk!'

Wagtmans is een netwerker. In elk land ter wereld kent hij wel iemand, zegt hij. Sterker nog: 'U mag mij blinddoeken en op een willekeurige plaats ter wereld neerzetten. Wijs vervolgens iemand aan waarmee ik bevriend moet raken en ik zorg ervoor dat ik dat mijn leven lang ben.'

Zijn eerste ervaring in Kazachstan heeft ook iets van een geblinddoekte tocht. Het was in 1989, zestien jaar nadat hij zijn wielercarrière had beëindigd wegens hartproblemen. Inmiddels was Wagtmans zakenman, hij werkte voor Adidas en in die hoedanigheid kwam hij in de jaren tachtig geregeld in de Sovjet-Unie. Op een avond tijdens een etentje in Moskou kreeg hij de vraag of hij ooit in Kazachstan was geweest. De Nederlander schudde zijn hoofd. Enkele uren later stapte hij in Alma Ata uit een vliegtuig en vervolgde zijn spontane uitstapje naar Medeo, een plek vlak bij de toenmalige hoofdstad.

Het was daar, hoog in de bergen boven de ijsbaan, waar zijn enthousiasme voor het land begon. 'Mijn zakenpartner deed dit', zegt Wagtmans en hij knipt met zijn vingers: 'Plots gingen de schijnwerpers in het dal aan. Zo mooi!' Sindsdien is hij al meer dan honderd maal in het land geweest. President Noersoeltan Nazarbajev schudde hij al vaker de hand.

De licentie van wielerploeg Astana in gevaar? De Kazachen weten van niets

Honorair consul van Kazachstan Rini Wagtmans was betrokken bij het opzetten van de wielersport in Kazachstan in de jaren negentig, evenals de oprichting van het commerciële team Astana. Die wielerploeg, met een budget van 19 miljoen euro, is nu in opspraak. Het team van onder anderen Lars Boom en Lieuwe Westra en de Italiaanse tourwinnaar Vincenzo Nibali verliest, als het aan de Internationale Wielerunie UCI ligt, het startrecht bij grote wedstrijden wegens dopinggevallen.

'Misdragingen mogen niet in de sport', zegt Wagtmans. Hij ziet wel dat er een verschil is tussen westerse landen en Kazachstan als het gaat om doping: 'Wij hebben de gevallen uit de jaren vijftig en zestig op ons netvlies staan, zij niet. Daar begon het pas veertig jaar later.' Een rondvraag onder een aantal willekeurige Kazachen bevestigt dit beeld. Over de mogelijkheid tot terugtrekking van de licentie heeft niemand iets gehoord. 'En ooit veroordeeld voor doping of niet, Aleksandr Vinokoerov blijft voor ons een held', zegt Zhomart Aratbaivly over de ploegmanager van Astana.

Als de licentie wordt afgenomen, denkt Wagtmans dat de gevolgen voor de sport in Kazachstan zullen meevallen. 'Ze komen hier wel weer overheen. Het nadeel is dat grote renners als Boom en Nibali niet zullen blijven. Maar de UCI moet doen wat nodig is om de wielersport schoon te krijgen.'

Hoger niveau

Wagtmans spreekt Russisch, maar doet het nooit. 'Dan beginnen mensen te praten alsof je álles verstaat. Dat kan je zo een conflict opleveren. Ik spreek altijd Engels, of met een tolk', aldus Wagtmans. Tegenwoordig reist hij zo'n zes keer per jaar naar Kazachstan. Dat is weinig, vroeger kwam hij er minstens eens per maand. 'Maar dat wil mijn vrouw niet meer', zegt hij. Dus bouwt hij af, zodat hij over ongeveer twee jaar definitief kan stoppen.

Het is de vraag of dat hem lukt. Zijn toewijding is groot. Wordt hem gevraagd om advies, contacten, of wat dan ook: Wagtmans reageert. GoWa (Go Wagtmans), zijn bedrijf in sportkleding, heeft hij jaren geleden overgedaan aan een van zijn zoons. Het enige wat hij nog doet, is onbetaald werk voor Kazachstan. 'Ik ben geboren om te helpen.' Het is een verplichting, vindt hij. 'Als iemand buiten in de regen loopt en nog 10 kilometer moet, geef je hem ook een lift.'

Hij wil de sport in Kazachstan naar een hoger niveau tillen. Er wordt een kleine versie van Papendal gebouwd. Er lopen projecten in de paardensport die hij begeleidt, hetzelfde geldt voor de Formule 1 en een commercieel schaatsteam. De advertenties voor de Winterspelen van 2022 staan in Kazachse kranten en voor het WK sprint wordt een promotiefilmpje getoond over de gehele voorkant van een flatgebouw midden in de stad.

'Ik heb de sport in Kazachstan zien veranderen van nul tot waar het nu is. Bij de Zomerspelen in Londen wonnen ze zeven gouden medailles. Dat is knap, wij kennen een sportgeschiedenis van honderd jaar, zij een van twintig. Na afloop werd ik gebeld voor een bedankje.'

Toeschouwers in de ijshal van Kazachstan. Beeld Marije Kuiper
Toeschouwers in de ijshal van Kazachstan.Beeld Marije Kuiper

Winterspelen 2022

Wat betreft de Winterspelen van 2022 schat Wagtmans de kansen van Peking en Alma Ata gelijk. Peking heeft het voordeel van de eerdere organisatie van de Zomerspelen, aan de andere kant zijn de volgende Olympische Spelen vanaf 2018 achtereenvolgens in Korea en Japan. Alma Ata ligt ook in Azië, maar het is in elk geval het meest westelijk gelegen. 'Bovendien ligt in Medeo een wonderbaan. Ik denk dat mensen vatbaar zijn voor die geschiedenis. Daar ligt ook alles bij elkaar, bergen, sneeuw, een ijsbaan, terwijl je in Peking moet reizen voor de bergen. Dat kan een voordeel zijn voor Kazachstan.'

Zelf zal hij tegen die tijd geen honorair consul meer zijn. Wagtmans, beslist: 'Ik neem straks afscheid van het adviseren. Maar nooit van vriendschap.'

Schaatsadvertentie in Astana. Beeld Marije Kuiper
Schaatsadvertentie in Astana.Beeld Marije Kuiper
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden