Kramer (voorgrond) maakt zich op voor een testrace tegen Bloemen
Kramer (voorgrond) maakt zich op voor een testrace tegen Bloemen © ANP

Vandaag schaatst Kramer de Olympische 5 kilometer. Kan Bloemen hem ook op zeeniveau kloppen?

winterspelen 5 km: Kramer tegen Bloemen

In Salt Lake City, op 1.425 meter hoogte, schaatst Ted-Jan Bloemen sneller dan Sven Kramer. Kan hij dat ook op zeeniveau, zondag, als in Zuid-Korea de 5.000 meter wordt verreden? 'Motorisch word je beter van schaatsen op hoogte.'

De belangrijkste uitdager van Sven Kramer is Ted-Jan Bloemen. De Canadese Nederlander pakte Kramer de afgelopen twee jaar twee wereldrecords af: op de 5 en 10 kilometer. Dat deed Bloemen op de hooglandbaan van Salt Lake City (1.425 meter). De ijsbaan van Gangneung ligt bijna aan het strand. Kan Bloemen de Nederlandse favoriet en titelverdediger ook op zeeniveau te snel af zijn?

Bloemen, die zijn olympische debuut maakt, versloeg Kramer slechts één keer, in november 2015, toen hij het wereldrecord op de 10 kilometer tot 12.36,30 aanscherpte. Kramer deed niet mee toen Bloemen in december de snelste tijd ooit op de 5 kilometer reed: 6.01,86.

Hij is gewend geraakt aan de ijle lucht en het zuurstofgebrek op die hoogte, is Kramers redenatie

Volgens Kramer (31) is het logisch dat zijn Canadese leeftijdgenoot op hoogte beter presteert dan hij. Sinds zijn vertrek uit Nederland, in 2014, woont Bloemen in Calgary op 1.100 meter. Hij is gewend geraakt aan de ijle lucht en het zuurstofgebrek op die hoogte, is Kramers redenatie. De Friese stayer denkt dat hij lange tijd op hoogte moet blijven om zijn wereldrecords terug te pakken.

Dat klinkt logisch. Schaatsers die naar hooggelegen banen reizen, moeten wennen aan de ijle lucht. Harm Kuipers, oud-schaatser en tot 2012 hoogleraar bewegingswetenschappen in Maastricht: 'Hoogte is voor mensen een vijandige omgeving. Je hebt een aantal weken nodig om optimaal aangepast te zijn.'

Hoogtestage

Maar geldt dat ook andersom? Bloemen heeft als inwoner van Calgary op hooggelegen ijsbanen misschien een voordeel ten opzichte Kramer, die onder zeeniveau in Heerenveen woont. Maar heeft Kramer dan een voorsprong op de baan in Gangneung? Zijn lichaam is immers aangepast aan de omstandigheden in de even laaggelegen Nederlandse polders.

Die vraag is niet eenvoudig te beantwoorden. Kramer heeft zijn lichaam vlak voor de Winterspelen juist aan hoogte laten wennen in Collalbo. Hij is expres naar het Italiaanse bergdorp gegaan om op hoogte (1.200 meter) te kunnen trainen. Bloemen ging in Canada bijna evenveel omhoog, van Calgary (1.100 meter) naar Sunshine Ski Resort (2.200 meter). De heersende gedachte onder schaatstrainers is dat zo'n hoogtestage ervoor zorgt dat het lichaam bij terugkeer op zeeniveau een tijdje meer zuurstof op kan nemen. Dat moet de sportprestatie bevorderen.

Het lichaam zoekt telkens naar balans en laat zich door het gegoochel met hoogtemeters niet als een snorfiets opvoeren

'Dat is onzin', meent Kuipers. 'Ik heb er onderzoek naar gedaan, maar het is een misverstand dat je van trainen op hoogte beter wordt voor laaglandbanen.'

Ook langetermijneffecten op het lichaam van wonen op hoogte of op zeeniveau zijn niet te verwachten, denkt de wereldkampioen allround van 1975. Het lichaam zoekt telkens naar balans en laat zich door het gegoochel met hoogtemeters niet als een snorfiets opvoeren. Het is onwaarschijnlijk dat het lichaam van Bloemen fysiologisch beter op hoogte is toegerust dan dat van Kramer.

Anders is dat met zijn techniek. Nederlanders schrikken soms bijna van de snelheid waarmee ze in Calgary en Salt Lake City op een bocht afstevenen, bevreesd om eruit te vliegen. Voor de hooglandschaatsers is dat gesneden koek. Kuipers: 'Het belangrijkste aspect van schaatsen op hoogte is de luchtdichtheid. Die is daar laag en daarom zijn de tijden er snel. Motorisch word je daarom wel beter van trainen op hoogte.'

Kramer is een schaatser die met een werkende, soms zelfs wringende stijl zijn ritten wint: ferme klappen vanuit een zwenkend bovenlichaam

Hoewel Bart Schouten, de Nederlandse bondscoach van Canada, wel gelooft in de positieve fysiologische effecten van hoogtestages, is hij ervan overtuigd dat het vooral de lichtvoetige schaatsslag van Bloemen is die boven in Salt Lake City en Calgary het verschil maakt. 'Hij kan heel goed glijden.'

Kramer is een schaatser die met een werkende, soms zelfs wringende stijl zijn ritten wint: ferme klappen vanuit een zwenkend bovenlichaam. Het is een stijl die zich op zwaar ijs en bij hoge luchtdruk uitbetaalt. De 31-jarige Fries heeft er de kracht en het uithoudingsvermogen voor. Toch denkt Schouten dat ook Bloemen in zwaardere omstandigheden kan excelleren. Hij is geen schaatser die snel ijs nodig heeft. 'Op langzame banen heeft hij laten zien dat het geen probleem is.'

Traag ijs

Bloemen heeft voldoende ervaring op traag ijs. Tot vier jaar geleden, voordat hij koos voor het geboorteland van zijn vader, trainde hij in Heerenveen. Volgens Schouten zijn de omstandigheden op de Olympic Oval in Canada bovendien vaak vergelijkbaar met die in Thialf. 'In Calgary is het ijs is niet noodzakelijkerwijs heel goed. Tijdens wereldbekerwedstrijden doen ze er alles aan om het ijs goed te krijgen, maar dat is absoluut niet het geval tijdens trainingen. Dan is het zwaar ijs, zwaarder dan hier. Mensen denken dat Calgary altijd snel is, maar dat is niet zo.'

Schouten is ervan overtuigd dat zijn pupil olympisch goud kan winnen op het ijs van Gangneung, dat qua snelheid het midden lijkt te houden tussen Thialf en de hooglandbanen in Calgary en Salt Lake City. Wel schat hij de kansen van Bloemen zondag op de 5 kilometer kleiner in dan die op de 10 kilometer van komende donderdag. 'Hij is altijd iets beter geweest op de 10 kilometer.'

Bob de Vries, debutant van 33 jaar

De enige man die Sven Kramer de afgelopen twee jaar wist te verslaan op de 5.000 meter heet Bob de Vries

De enige man die Sven Kramer de afgelopen twee jaar wist te verslaan op de 5.000 meter heet Bob de Vries. De veehouder uit Haule versloeg hem tijdens het olympisch kwalificatietoernooi, eind december in Thialf. Toch denkt de 33-jarige olympische debutant niet dat hij dat hoogstandje zondag kan herhalen. 'In Heerenveen viel alles samen. Ik had een superrit en Sven reed niet bijzonder. Dat zal niet weer zo zijn. Je moet wel realistisch blijven.' De Vries heeft geen andere keuze dan bescheiden te zijn. Hij is een gelauwerde marathonrijder, maar op de langebaan heeft hij een verleden zonder veel topraces. Als hij hard reed, stond er weinig op het spel. Zo reed hij in Salt Lake City in de B-groep van een wereldbekerwedstrijd eens de vierde 10-kilometertijd ooit: 12.43,57. Zelfs zijn ploeggenoot Jorrit Bergsma was nooit zo snel. Op nationale en internationale kampioenschappen kwam De Vries bijna altijd tekort. Behalve zijn wispelturigheid op belangrijke momenten maakt ook zijn vorm van de afgelopen week hem bescheiden. Net voor de Spelen voelde hij zich ineens niet fit meer. 'Ik denk dat ik wat onder de leden had. Ik was een paar dagen heel moe, uit het niks. Ik was er niet gerust op.' Nu voelt De Vries zich weer fit. Hij hoopt zich op de 5 kilometer te verbeteren en onder een tijd van 6.10 uit te komen. Als dat lukt, is een podiumplaats zeer waarschijnlijk, verwacht hij. En zijn missie geslaagd. 'Ik zou uitzinnig blij zijn met een medaille.'