Kale film over drama Duitse fietser Macha

De zilveren pijl: Detlef Macha, Zondag, Nederland 3, 20.50 uur...

BART JUNGMANN

Veeleer dan een sportief drama is het een politiek drama en veeleer dan politiek is het een menselijk drama.

Filmmaker Mart Dominicus had goud in zijn handen met het levensverhaal van de Oost-Duitse wielrenner Detlef Macha, veelvoudig wereldkampioen achtervolging op de baan. Macha was een sportheld toen Oost-Duitsland nog een nationale aanduiding was. Hij raakte het spoor bijster toen Oost-Duitsland na de Wende nog slechts een geografische aanduiding was. In 1994, 35 jaar oud, maakte Macha een einde aan zijn leven omdat hij het niet langer de moeite waard vond.

Dominicus benadert dit drama op een terughoudende, bijna journalistieke wijze, waarvoor hij vorige maand op de Nederlandse Filmdagen werd onderscheiden. Getuigen van Macha's opgang in de DDR en van zijn neergang in Beieren vertellen bij beelden van zijn zegetochten op de wielerbaan en bij snap shots van zijn pogingen als fietsontwerper te overleven.

Macha werd geschoold op het sportinternaat van Erfurt. Hij fietste het liefst op de weg, maar was door zijn superieure stijl geknipt voor de bijna-individuele strijd tegen een tegenstander aan de andere kant van de baan.

Macha's bovenlichaam zat zo goed als bewegingloos op de fiets, terwijl zijn benen meedogenloos doormaalden. 'Temidden van de grote stroom jongeren lijkt de 19-jarige Macha het meest belovende talent', schreef de Volkskrant in 1978 bij zijn eerste wereldtitel.

Detlef Macha werd drie keer individueel wereldkampioen, twee keer was hij met de DDR-ploeg de sterkste van de wereld. Een Olympische titel zat er niet in. Voor de Spelen in Moskou in 1980 wist Macha zich niet te kwalificeren en vier jaar later wilde de DDR niets te maken hebben met de Spelen in Los Angeles.

Detlef Macha, imiddels 26 jaar, zocht een nieuwe uitdaging als wegrenner, maar hij werd daarin gedwarsboomd door de leiding. Dat levert een veelzeggend fragment op waaruit blijkt dat de DDR zeven jaar na verscheiden nog steeds als een schaduw boven zijn vroegere burgers hangt.

Oud-collega Olaf Ludwig durft nog steeds niet rechtstreeks te antwoorden op een vraag daarover. Hij verwijst naar de 'toen verantwoordelijken'. Terwijl de Franse coureur Alain Bondue een persoonlijk verhaal vertelt over zijn schaarse ontmoetingen met Macha, zijn de meeste Oost-Duitse sportfiguren uit die tijd nogal terughoudend daarin.

Detlef Macha was een kind van zijn tijd, of liever gezegd: een kind van zijn verzorgingstaat. Socialistische wielerhelden hoefden niet na te denken, slechts op twee wielen te doen. Toen de nieuwe tijd handelingsbekwaamheid eiste, schoot Detlef Macha te kort. Een getuige zegt: 'Schuldigen zijn er niet, behalve de tijd.'

Dat maakt het drama van Detlef Macha zo groot. Het stijgt ver boven het persoonlijke uit en wordt daarin door Dominicus' kaalfilmerij toch ook een beetje te kort gedaan. Het zou nog indringender zijn geweest als hij, naast alle getuigen, de camera wat meer had laten spreken.

Bart Jungmann

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden