Reportageschaken

Jorden van Foreest wint verrassend schaaktoernooi Wijk aan Zee, eerste Nederlandse winnaar in ruim 35 jaar

Anish Giri en Jorden van Foreest (op de voorgrond) tijdens de laatste ronde van het Tata Steel Chess Tournament. Beeld ANP
Anish Giri en Jorden van Foreest (op de voorgrond) tijdens de laatste ronde van het Tata Steel Chess Tournament.Beeld ANP

Ruim twee weken hadden ze al geschaakt, de Nederlanders Anish Giri en Jorden van Foreest. Maar een ultrakort partijtje moest uiteindelijk uitwijzen wie van de twee het Tata Steel-toernooi op zijn naam mocht schrijven. Het werd Van Foreest.

Nog nooit was het belangrijkste schaaktoernooi van Nederland zo spannend, zo oranjegekleurd en zo stil. Twee Nederlanders, Anish Giri en Jorden van Foreest, eindigden na dertien partijen in het reguliere deel van de 83e editie van het Tata Steel Chess Tournament beiden als eerste. Een tiebreak van drie ‘vluggertjes’, die het predicaat ‘bloedstollend’ verdienden, moest een winnaar opleveren. Daarin bleek Van Foreest de sterkste en zo won voor het eerst sinds 1985, toen Jan Timman zegevierde, een Nederlander. En wel de Nederlander die niemand, hijzelf nog het minst, had verwacht.

Het schaaktoernooi, dat in 1938 voor het eerst werd gespeeld, heeft een solide reputatie en wordt steevast aangeduid als het ‘Wimbledon van het schaken’. Verliezer Giri beschouwt het toernooi in Wijk aan Zee als ‘een soort wereldkampioenschap’. Alleen: dit jaar ontbrak het aan een belangrijk element: publiek. In plaats van de gebruikelijke tienduizenden toeschouwers – Van Foreest: ‘Dat maakt Wijk aan Zee internationaal zo bijzonder’ – beperkte corona het aantal bezoekers tot veertien grootmeesters.

Uitgerekend deze editie zonder publiek, dat mogelijk juist in groteren getale dan normaal had willen komen, voortgestuwd door de veelgeprezen Netflix-schaakserie The Queen’s Gambit, bracht deze keer liefst twee Nederlandse schakers tot grote hoogten. Na ruim twee weken en dertien urenlange schaakpartijen voor elk, zetten Giri en Van Foreest zich zondagavond om half zeven aan het schaakbord waar één ultrakort partijtje ging bepalen wie het hele toernooi op zijn naam mocht schrijven.

Bij dit zogenoemde Armageddon-spel krijgt wit vijf minuten bedenktijd en zwart vier minuten. Hoewel Giri (gekleed in een wit overhemd) wit lootte en daarmee de beste papieren had voor toernooiwinst, won Van Foreest (zwart overhemd), omdat Giri door zijn tijd heen was. Dat was te zien: een paar tellen voor het einde stootte Giri in de haast de helft van de stukken om.

Goede vrienden

‘We zijn goede vrienden’, zei Van Foreest na afloop, ‘we trainen samen en analyseren partijen. Dat gingen we ook meteen na die Armageddon doen.’ Beiden bleken de spelregels van dat type schaakspel niet helemaal te kennen, waardoor het hen ontging dat ze minder gehaast de stukken over het veld hadden hoeven laten vliegen. Beiden zagen in de haast ook hun soms gewonnen stellingen over het hoofd. Toen het stof was opgetrokken bleek dat Van Foreest aan het langste eind had getrokken.

De Groninger is een enigszins bekende Nederlander, althans toen hij zestien was. De VPRO-documentaire De stelling van Foreest over zijn schaakfamilie was in 2017 even een hype. Het liet zien hoe twee ouders kiezen voor thuisonderwijs voor hun zes kinderen. Doordat er veel tijd overbleef, stortten de drie oudsten zich op schaken en deden de drie jongsten dat ook maar. De documentaire toont acht mensen die, met plezier, uitsluitend met schaken bezig lijken te zijn. Alle kinderen blijken een groot schaaktalent.

Jorden, de oudste, noemt zich de ‘kopman’ van de familie. ‘Veel mensen denken dat schakers nogal in zichzelf gekeerde lieden zijn. Dat is helemaal niet zo. Ik ben ook een hele normale jongen, gewoon met een vriendin.’

Van Foreest werd in 2015 met zestien jaar en vier maanden de jongste in Nederland geboren Nederlandse schaakgrootmeester ooit. Zijn tegenstander zondag is de jongste ‘waar dan ook geboren’ Nederlandse grootmeester. Anish Giri, die in 1994 in Sint-Petersburg ter wereld kwam als zoon van een Russische moeder en Nepalese vader, verhuisde via Japan in 2008 naar Nederland, kreeg de Nederlandse nationaliteit en werd begin 2009 de jongste grootmeester ooit ter wereld met 14 jaar, 7 maanden en 2 dagen. Op zijn 15e was hij al Nederlands kampioen schaken.

Gehaast, slordig en onstuimig

Waar de vijf jaar jongere Van Foreest zichzelf nog wel wat gehaast, slordig en onstuimig vindt in zijn schaken, staat Giri bekend als degelijk, behoudend en vooral geduldig. Fameus zijn diens veertien remises in alle partijen van een groot toernooi in 2016. Het etiket avontuurlijk en frivool zullen de kenners nimmer op Giri plakken.

Vóór de laatste speelronde van zondag had hij de grootste kans het Tata Steel-toernooi te winnen. Maar een remisepartij van hem en een winstpartij van Foreest - ‘ik besloot alles of niets te spelen’ - bracht de twee op gelijke hoogte. ‘Volgens mij had Giri die laatste partij en die daarvoor kunnen winnen en daarmee dit toernooi. We waren in elk geval blij dat dat een Nederlander is gelukt.’

Giri heeft mogelijk dit jaar nog een kans voor de allerhoogste schaakeer te gaan: wereldkampioen worden. In maart vorig jaar deed hij met zeven andere topschakers mee met het wegens corona afgebroken kandidatentoernooi in Jekaterinenburg. Giri stond op dat moment derde na zeven partijen. De winnaar van het nog te hervatten toernooi speelt tegen wereldkampioen Magnus Carlsen om de wereldtitel. Max Euwe was tussen 1935 en 1937 de laatste Nederlandse wereldkampioen.

Aan Van Foreest zijn zulke vooruitzichten niet besteed. ‘De kans dat zoiets als vandaag me nog een keer lukt is zo goed als nul’, zei hij niettemin euforisch na afloop. Met zijn toernooiwinst verslaat Van Foreest, de nummer 67 van de wereld, niet alleen nummer 11 Giri, maar ook de helft van de schaak-top 10, waaronder de nummer 1, Carlsen, die het Tata Steel-toernooi tussen 2008 en 2019 zeven keer won, maar dit jaar als zesde van de veertien deelnemers eindigde.

Waarom kan iemand die het toernooi in Wijk aan Zee één keer wint, dat niet nog eens? ‘Omdat de rest gewoon beter is dan ik. Nu. En trouwens, ik ga daar nu niet over nadenken. Ik heb deze ene kans op een miljoen nu gepakt en ik ga ervan genieten ook.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden