InterviewJip Vastenburg

Jip Vastenburg: ‘Ik was veel te dun. Waarom zei niemand iets?’

Taboe in de sport: atletes die zich uithongeren om zo licht mogelijk aan de start te staan. Afstandsloopster Jip Vastenburg leefde lang als een topsporter met anorexia. De gevolgen: een verstoorde hormoonspiegel, blessures en depressies.   

Jip Vastenburg wordt in 2015 Europees kampioen 10.000 meter. Vreugde ervaart ze amper. Ze ligt twee dagen huilend in bed, zo ongelukkig voelt ze zich.Beeld Getty Images

Jonge atletes die veel sporten en weinig eten, lopen het risico hun lijf blijvend te beschadigen. Doordat ze te weinig ­voeding binnen krijgen in een belangrijke groeiperiode, kunnen ze allerlei problemen ontwikkelen waardoor ze op latere leeftijd langdurig geblesseerd en mogelijk zelfs onvruchtbaar kunnen worden. Die waarschuwing doet Jip Vastenburg, een van de ­beste langeafstandsloopsters van ­Nederland.

Vastenburg spreekt uit ervaring. Lange tijd stond ze niet stil bij de nadelige effecten van haar topsportkeuzes. Ze wilde zo licht mogelijk zijn om goed te presteren en werd daardoor acht jaar niet ongesteld. Haar keukenweegschaal ging altijd mee op reis. ‘Mijn weegschaal was heilig. Ik at volgens een strikt schema. Precies zoveel gram havermout in de ochtend. Dan twee boterhammen als lunch. Na de training 200 gram yoghurt. Na het avondeten at ik niets meer. Ik snoepte nooit. At nooit chocola, nooit pizza, nooit iets ongezonds. Terwijl ik wel 160 kilometer per week trainde.’

Vastenburg, die 1,80 meter lang is, woog in haar lichtste periode 55 kilo. Ze had daarmee een BMI van 17. De ondergrens van het Voedingscentrum voor een gezond gewicht is 18,5. Vastenburg merkte in haar tienerjaren dat het loonde om heel licht te zijn. ‘Hoe lichter je bent, des te minder je mee hoeft te zeulen bij het lopen. Veel meiden worden rond hun 16de een klein beetje zwaarder door hormonale veranderingen. In die periode krijg je een beloning als je dunner wordt. Je gaat meteen harder lopen. Dan denk je: als ik nog dunner word, ga ik nog harder lopen. Later besef je pas wat de gevolgen op de langere termijn zijn.’

Blessures

Ze was graatmager en vond zichzelf nog steeds te dik. Haar coach bij de atletiekvereniging in Apeldoorn zei er niks van, want het ging sportief gezien heel goed. In 2013 werd Vastenburg Europees juniorenkampioen op de 5.000 meter. Het jaar erop werd ze vierde op de EK in Zürich bij de senioren. Daarna kon ze ­negen van de twaalf maanden amper lopen door blessures.

Ze snapt nu pas wat er aan de hand was. Als Vastenburg foto’s van zichzelf ziet uit die jaren schrikt ze. ‘Ik was veel te dun. Het meest bizarre vind ik nog dat nooit iemand tegen me heeft gezegd dat ik er niet gezond uit zag. Het neigde naar anorexia, de symptomen zijn hetzelfde. Je eet niet genoeg en vindt jezelf te dik.’

Maar ze liep dus wel hard. Vastenburg denkt dat haar verstoorde hormoonbalans voor veel ellende zorgde. In 2015 werd ze op de 10.000 meter Europees kampioen bij de beloften. Ze kon de vreugde amper voelen. ‘Ik lag twee dagen na die titel huilend in bed. Zo ongelukkig was ik. Na die prestatie viel ik meteen in een soort dal. Het jaar erna was het niet veel beter. In het olympische jaar heb ik me erg alleen gevoeld. Ik belde elke dag huilend met mijn moeder omdat ik me niet goed voelde. Je hormonen zijn zo in de war dat het je emoties beïnvloedt. Je komt bepaalde stoffen tekort.’

Vastenburg werd op de Spelen in Rio 28ste op de 10.000 meter. Ze had toen al veel blessureleed achter de rug. De atlete denkt dat haar mindere prestaties in die tijd te maken hebben met haar ondergewicht.

Met haar coach werd er niet over kilo’s gesproken. ‘We zeiden wel dingen als dat ik ‘klaar’ moest zijn voor een bepaalde wedstrijd. Met klaar werd bedoeld dat ik droog moest zijn, op gewicht. Daar was ik het zelf ook mee eens.’

De vraag of ze nog menstrueerde werd haar pas voor het eerst gesteld toen ze bij bondscoach Grete Koens ging trainen na de Spelen van Rio. Vastenburg menstrueerde voor het eerst toen ze 14 was. Naarmate ze meer ging trainen en minder at, raakten haar hormonen uit balans. Haar menstruatie bleef van haar 16de tot haar 24ste weg, met alle gevolgen van dien: blessures en depressie.

Plus 10 kilo

‘Niemand heeft ooit tegen me gezegd dat het ongezond was dat ik niet ongesteld werd’, vertelt Vastenburg. ‘Grete heeft mijn carrière gered. Zij signaleerde het probleem en vroeg of ik nog ongesteld werd. Vrouwen vragen daar makkelijker naar. Niet dat mannen dat niet kunnen, maar ik denk dat sommige mannelijke coaches ontkennen dat het een probleem is.’

Koens waarschuwde Vastenburg voor de gevolgen van ondervoeding. De atlete werd wakker geschud. Nu, op 25-jarige leeftijd, weegt ze 64 kilo, bijna 10 kilo meer dan voorheen. Ze voelt zich veel beter en wordt weer elke maand ongesteld.

Ze zit nu in een trainingsgroep in Engeland bij de coach Steve Vernon, die volgens Vastenburg veel aandacht heeft voor de gezondheid van zijn atletes. ‘Ik heb leuke meiden om me heen die me heel erg steunen op de weg terug. Sommigen hebben er zelf ook mee te maken gehad, het onderwerp is gelukkig geen taboe. Ik weet dat ik niet de enige ben.’

Ze kijkt niet meer zo vaak op Instagram omdat ze zichzelf niet wil vergelijken met andere sportlichamen. Dat deed ze vroeger veel.

Vastenburg is na drie jaar, het moment dat ze iets aan haar gewicht ging doen, nog steeds niet helemaal waar ze wil zijn. Telkens als ze naar een wedstrijd toe traint, heeft dat invloed op haar menstruatie. ‘Je ziet meteen dat het dan niet elke vier weken komt, maar ineens zes weken duurt.’

Ze kan voor het eerst genieten van eten. Ze eet tot ze vol zit en weegt niks meer af. Vastenburg heeft haar botdichtheid laten meten om te kijken of er geen blijvende schade in haar lichaam is. Een gevolg van veel sporten met een ongezond gewicht kan leiden tot osteoporose waardoor botten minder sterk zijn.

Alles was goed, ze heeft mazzel gehad. Nu moet er nog een klik om in haar hoofd. Vastenburg vindt het moeilijk om blij te zijn met haar lijf. ‘Ik vind het lastig om foto’s van mezelf te zien als ik een wedstrijd heb gelopen. Ik ben al wel zo ver dat ik me weer bijna altijd happy voel. De laatste stap is in de spiegel ­kijken en zeggen: hey, ik zie er gewoon goed uit.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden